ABD ve İran dolaylı görüşmelerde ilerleme bildirdi
ABD Başkanı Donald Trump, İran ile savaşa dönüşü önlemeyi amaçlayan görüşmelerde ilerleme sağlandığını ve Tahran ile anlaşmanın mümkün olabileceğini söyledi. Trump, İran’ın mümkün olan en kısa sürede uzlaşma istediğini belirtti. ABD Başkan Yardımcısı J.D. Vance de müzakere edilmiş bir çözüme ulaşma ihtimali konusunda temkinli iyimserlik taşıdıklarını açıkladı.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Washington ile arabulucular üzerinden dolaylı görüşmeler yapıldığını bildirdi. Arakçi, mevcut koşulların hassasiyeti nedeniyle temasların yoğun sürdüğünü, Katar ile Pakistan’ın arabuluculukta etkin rol üstlendiğini söyledi. Katarlı arabulucuların, olası ABD-İran anlaşmasını görüşmek üzere Tahran’da temaslarda bulunduğu da aktarıldı.
İran yönetimi, Hürmüz Boğazı’nı iki gün içinde yeniden açmaya hazır olduğunu, ancak Washington’ın belirli talepleri kabul etmesi gerektiğini savunuyor. Tahran’ın talepleri arasında savaşın tüm cephelerde sona ermesi, dondurulan İran varlıklarının serbest bırakılması, petrol yaptırımlarının kaldırılması ve İran limanlarına yönelik karşı ablukaya son verilmesi bulunuyor.
ABD Başkanı Donald Trump, İran’da bir veya iki nükleer hedefin hâlâ ele alınması gerektiğini ve ABD’nin bu hedeflere "10 dakika içinde" müdahale edebileceğini söyledi. Trump, Florida’daki Mar-a-Lago konutunda gazetecilere yaptığı açıklamada, ABD’nin İran’ın nükleer kapasitesini daha önce etkisiz hâle getirdiğini öne sürdü.
Trump, ABD yönetiminin İran’ın nükleer silah edinmesine izin vermeyeceğini tekrarladı. Ancak Trump’ın sözleri, yeni bir askerî harekât kararı alındığı anlamına gelmiyor. Washington, taze saldırı başlatılmasına ilişkin resmî bir karar açıklamadı.
Açıklamalar, ABD ile İsrail’in İran’a yönelik olası yeni askerî adımları değerlendirdiğine ilişkin haberlerin ardından geldi. İki ülkenin temaslarında askerî seçeneklerin yanı sıra diplomatik girişimlerin de gündemde kaldığı bildirildi.
Pickaxe Mountain tesisine ilişkin açıklama
Trump, olası hedeflerden söz ederken Pickaxe Mountain adıyla anılan, yer altında bulunduğu belirtilen tahkim edilmiş tesisi özellikle andı. Trump, söz konusu tesisin ele alınması gerektiğini ve ABD güçlerinin bunu kısa sürede yapabileceğini söyledi.
Bazı haberlerde tesisin İsfahan eyaletinde, Tahran’ın yaklaşık 200 kilometre güneyinde bulunduğu ileri sürülüyor. İran yönetimi ise tesiste nükleer faaliyet yürütüldüğü iddiasını reddediyor. Pickaxe Mountain’a ilişkin askerî kapasite, hedefin tam konumu ve olası bir operasyonun yöntemi hakkında ABD yönetiminden ayrıntı gelmedi.
Açıklamada, hedefin vurulmasına yönelik bir emir verildiği ya da operasyon takviminin belirlendiği de belirtilmedi. Trump’ın İran’ın nükleer kapasitesinin "etkisiz hâle getirildiği" yönündeki değerlendirmesi de bağımsız kaynaklarca doğrulanmış bir bilanço olarak sunulmadı. ABD yönetimi, kalan hedeflerin niteliği ve İran’ın nükleer altyapısındaki mevcut durum hakkında ayrıntılı bir resmî rapor yayımlamadı.
Hürmüz Boğazı için İran’ın öne sürdüğü koşullar
İran, enerji ihracatı açısından kritik Hürmüz Boğazı’ndan geçiş için İran ve Umman’ın üzerinde uzlaştığı yeni bir güzergâhın kabul edilmesini de istiyor. Arakçi, Washington’ın son dönemde uyguladığı yaptırımları kaldırması ve bölgedeki ABD askerî varlığını azaltması gerektiğini savundu.
Tahran, eylülde benzer koşullar altında boğazın yedi gün içinde açılmasını öngören bir plan sunmuştu. İranlı yetkililer, iki günlük uygulama seçeneğini uzlaşmaya açık olduklarının göstergesi olarak tanımlıyor. ABD tarafı, İran’ın koşullarına ilişkin kapsamlı bir kabul açıklaması yapmadı.
Çin ile Umman da Washington ve Tahran’a siyasi ve diplomatik çözüm çağrısı yaptı. Çin yönetimi, İranlı ve Suudi yetkililerle yaptığı görüşmelerde bölgesel gerilimin düşürülmesini ele aldı. Umman tarafı, iki ülkenin ateşkese ulaşması ve savaşın tamamen önlenmesi gerektiğini bildirdi.
İran’dan ABD ve İsrail’e karşılık uyarısı
İran’ın dini lideri Mücteba Hamaney, ABD veya İsrail’den gelecek her düzeydeki tehdide derhâl karşılık verilmesi gerektiğini söyledi. İran devlet medyası, Hamaney’in açıklamayı askerî yetkililerle yaptığı toplantıda yaptığını bildirdi.
İran Genelkurmay Başkanı Ali Abdollahi de İran’ın ek ABD ve İsrail hedefleri belirlediğini, yeni bir saldırıya güçlü karşılık vereceğini açıkladı. Hamaney, İran’ın yeni bir askerî saldırının sona erme zamanını ve koşullarını kendisinin belirleyeceğini savundu; silahlı kuvvetlere hedef listesini güncelleme talimatı verdi.
Tahran’ın açıklaması, Washington ve Tel Aviv’den gelen askerî seçenek mesajlarına karşı caydırıcılık vurgusu taşıyor. İran yönetimi, olası bir saldırıya verilecek karşılığın coğrafi sınırlarla kısıtlanmayacağını savunuyor.
Müzakere sinyalleri petrol fiyatlarını geriletti
Diplomatik temaslara ilişkin iyimser açıklamalar, petrol piyasalarında sert fiyat düşüşünü beraberinde getirdi. Bazı piyasa verileri, Hürmüz Boğazı’ndaki enerji taşımacılığı riskinin azalacağı beklentisiyle petrol fiyatlarının 2 Kasım’da yüzde 7’nin üzerinde gerilediğini gösterdi.
Önceki gün açıklanan fiyat verilerinde ise ocak vadeli Brent petrolün varili yüzde 3,31 düşüşle 109,67 dolara, aralık vadeli Batı Teksas türü ham petrolün varili yüzde 3,34 düşüşle 100,64 dolara gerilemişti. Farklı oranlar, fiyat hareketinin işlem saatleri ve kullanılan vadeli sözleşmelere göre değiştiğini gösteriyor.
Fiyatlardaki gerileme, askerî tırmanma riskinin ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. Tarafların müzakereleri somut bir anlaşmaya dönüştürüp dönüştüremeyeceği, İran’ın Hürmüz Boğazı için sıraladığı koşullar ve Washington’ın askerî seçeneğe ilişkin tutumu bölgesel gerilimin yönünü belirleyecek.
Sıkça Sorulanlar
ABD ile İran arasındaki görüşmeler nasıl yürütülüyor?
ABD ile İran doğrudan masaya oturmadı; görüşmeler Katar ve Pakistan gibi arabulucular üzerinden dolaylı yürütülüyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, temasların yoğun olduğunu açıkladı.
İran Hürmüz Boğazı'nı hangi koşullarla açmayı öneriyor?
İran, savaşın tüm cephelerde sona erdirilmesini, dondurulan varlıklarının serbest bırakılmasını, petrol yaptırımlarının kaldırılmasını ve İran limanlarına yönelik karşı ablukaya son verilmesini istiyor. Tahran, koşullar kabul edilirse boğazı iki gün içinde açabileceğini bildirdi.
Donald Trump İran'daki nükleer hedefler için ne söyledi?
Donald Trump, İran'da bir veya iki nükleer hedefin kaldığını ve ABD'nin gerekli görmesi hâlinde kısa sürede müdahale edebileceğini söyledi. ABD yönetimi, yeni bir saldırı emri veya operasyon takvimi açıklamadı.
Diplomatik temaslar petrol fiyatlarını neden etkiledi?
ABD ile İran arasında anlaşma ihtimalinin güçlenmesi, Hürmüz Boğazı'ndaki enerji taşımacılığı riskinin azalabileceği beklentisini artırdı. Bu beklenti, petrol fiyatlarının 2 Kasım'da gerilemesine neden oldu.