ABD Başkanı Donald Trump, 3 Kasım ara seçimlerinden sonra İran’a yönelik askerî saldırıları yeniden başlatmayı planlayıp planlamadığı sorusuna “hayır” yanıtını verdi. Trump’ın 2 Kasım Pazartesi günü Washington’daki Lincoln Anıtı Yansıtma Havuzu’nda yaptığı açıklama, ABD ile İran arasındaki diplomatik temasların sürdüğü dönemde geldi. Trump, aynı gün verdiği başka bir demeçte karar için acele etmediğini de söyledi.
Trump, İran konusunda kararın henüz verilmediğini söyledi. ABD yönetimi aynı anda üç seçeneği değerlendiriyor: diplomatik anlaşmaya varmak, askerî operasyonlara yeniden başlamak veya mevcut ekonomik baskıyı sürdürmek. İran yönetimi ise arabulucular üzerinden yürüyen temasların yoğunlaştığını bildirirken, görüşmelerin sonucunu Washington’ın tutumuna bağladı.
Trump, yeni saldırı planlamadığını açıkladı
Trump, seçimlerin ardından İran’a yeniden saldırı düzenlemeyi düşünüp düşünmediği sorusuna doğrudan olumsuz yanıt verdi. ABD Başkanı daha önce, İran konusunda “bir şekilde adım atacaklarını” ancak acele etmeyeceklerini söylemişti. Son açıklama, kısa vadede askerî operasyon yerine diplomatik kanala zaman tanınacağına işaret etti.
Trump, ABD’nin temel talebinin İran’ın nükleer silaha sahip olmaması olduğunu yineledi. Trump, son aylarda sınırlı çatışma yaşandığını savunurken, İran’la bir anlaşmaya varılabileceği yönünde iyimser konuştu.
Açıklama, ABD ara seçimleri öncesinde geldi. İran savaşı, enerji fiyatları ve askerî harcamalar nedeniyle Amerikan iç siyasetinin başlıklarından biri hâline geldi. Trump daha önce İran’daki bazı nükleer tesislere yönelik askerî seçeneğin masada bulunduğunu söylemişti.
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance de müzakere edilmiş bir çözüme ulaşma ihtimali konusunda temkinli iyimserlik dile getirdi. Vance, Washington’ın İran’ın nükleer programını yeniden kurmayacağına dair doğrulanabilir güvence aradığını belirtti. Vance, askerî ve askerî olmayan seçeneklerin ABD Başkanı’nın yetkisinde kaldığını da ekledi.
Katar taslağı doğrudan görüşmeleri hedefliyor
Katar’ın arabuluculuğunda hazırlanan taslağın, ABD ile İran arasında doğrudan müzakereleri yeniden başlatmayı amaçladığı bildirildi. Taslakta, üç gün boyunca uygulanacak güven artırıcı adımların yer aldığı aktarıldı. Arabulucuların Washington ve Tahran’dan taslağa ilişkin yanıt beklediği belirtiliyor.
Müzakerelerde, Birleşmiş Milletler denetçilerinin saldırılarda zarar gören İran nükleer tesislerine erişmesi karşılığında sınırlı yaptırım kolaylıkları sağlanması seçeneği de görüşülüyor. İran petrol satışlarına yönelik bazı muafiyetler ile dondurulmuş fonların bir bölümünün serbest bırakılması olası başlıklar arasında bulunuyor.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, arabulucular aracılığıyla yapılan diplomatik temasların yoğunlaştığını söyledi. İran tarafı, kendi koşullarını ve önerilerini sunduğunu bildiriyor. Tahran, diplomatik çözüm için hazır olduğunu vurgularken yeni bir askerî operasyon hâlinde daha sert karşılık verme tehdidini de sürdürüyor.
İran yönetiminin talepleri arasında yaptırımların kaldırılması, deniz ablukasının sona erdirilmesi ve ülkenin egemenliğine ilişkin güvenceler bulunuyor. Hürmüz Boğazı’ndaki geçiş düzeni de müzakere başlıkları arasında yer alıyor. İran’ın nükleer programına yönelik denetim, yeniden inşa kapasitesi ve silah üretimine ilişkin güvence talebi ise Washington açısından temel anlaşmazlık alanını oluşturuyor.
Washington’da üç ayrı politika seçeneği var
Trump’ın çevresinde İran politikasına ilişkin üç farklı yaklaşım öne çıkıyor. JD Vance ve Beyaz Saray Özel Temsilcisi Steve Witkoff, anlaşma seçeneğini destekliyor. Körfez ülkelerinin büyük bölümünün de yeni bir bölgesel savaşın ekonomik ve güvenlik maliyetlerinden kaçınmak için diplomatik çözümü tercih ettiği bildiriliyor.
İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu ile Savunma Bakanı Pete Hegseth’in, İran’a yönelik operasyonların yeniden başlamasını savunduğu aktarılıyor. Askerî seçeneği destekleyenler, İran’ın anlaşmaya uyacağına güvenilemeyeceğini ve nükleer kapasitenin güç kullanılarak sınırlandırılması gerektiğini düşünüyor.
Hazine Bakanı Scott Bessent, CIA Direktörü John Ratcliffe ve Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise mevcut ekonomik baskının korunmasından yana. Söz konusu yaklaşım, yeni bir savaş başlatmadan İran’ı daha fazla tavize zorlamayı hedefliyor. Ekonomik baskının uzun sürmesi hâlinde İran’daki iç istikrarsızlığın artabileceği değerlendirmesi de yönetim içinde dile getiriliyor.
Yeni çatışmanın askerî ve ekonomik maliyeti
İran’la savaşın yeniden başlaması, ABD’nin askerî hazırlık düzeyi bakımından da risk taşıyor. Değerlendirmelerde, hava savunma önleme füzeleri, uzun menzilli seyir füzeleri ve insansız hava araçları stoklarının çatışmanın başlamasından beri önemli ölçüde azaldığı belirtiliyor. ABD’nin Orta Doğu’da 50 binden fazla asker ve uçak gemisi görev grupları bulundurduğu, ancak uzun süreli bir çatışmanın ikmal kapasitesi üzerinde baskı yaratacağı öngörülüyor.
Askerî uzmanlar, kısa süreli bir operasyonun yürütülebileceği ancak İran’ın ABD üslerine, bölgedeki enerji tesislerine ve deniz taşımacılığına misilleme yapması hâlinde risklerin hızla büyüyebileceği görüşünde. Hürmüz Boğazı’ndaki aksama ihtimali, küresel petrol sevkiyatını ve enerji fiyatlarını doğrudan etkileyebilir.
Diplomasi haberlerinin ardından petrol fiyatlarında günlük düşüş yaşandı. Buna karşın, müzakerelerin sonuçsuz kalması veya askerî faaliyetin yeniden başlaması hâlinde enerji piyasalarındaki oynaklığın artması bekleniyor. Washington ile Tahran’ın Katar taslağına vereceği yanıt, İran krizinin sonraki aşamasını belirleyecek.
Sıkça Sorulanlar
Trump, İran'a yönelik yeni saldırı için ne dedi?
ABD Başkanı Donald Trump, 3 Kasım 2026 ara seçimlerinden sonra İran'a yeniden saldırı planlayıp planlamadığı sorusuna “hayır” yanıtını verdi. Trump ayrıca askerî karar için acele etmediğini söyledi.
ABD ile İran arasındaki Katar taslağı ne içeriyor?
Katar arabuluculuğundaki taslak, üç günlük güven artırıcı adımla ABD ve İran arasındaki doğrudan görüşmeleri yeniden başlatmayı hedefliyor. Taslakta nükleer tesis denetimleri karşılığında sınırlı yaptırım kolaylıkları da tartışılıyor.
Washington'ın İran'la ilgili temel talebi nedir?
Washington, İran'ın nükleer silah edinmesini engelleyecek doğrulanabilir güvenceler istiyor. İran ise yaptırımların hafifletilmesi, petrol ihracatına yönelik kısıtlamaların azaltılması ve egemenlik güvenceleri talep ediyor.
İran'da yeni çatışma enerji piyasalarını nasıl etkileyebilir?
İran'la çatışmanın yeniden başlaması, Hürmüz Boğazı'ndaki petrol ve doğalgaz sevkiyatını aksatabilir. Sevkiyattaki olası kesinti, küresel enerji fiyatlarında oynaklığı artırabilir.