Konferans dönüşünde havaalanında gözaltına alındı
Princeton Üniversitesi’nde üçüncü yıl nörobilim doktora öğrencisi olan 24 yaşındaki Eva Yi Xie, 19 Kasım Perşembe gecesi Ronald Reagan Washington Ulusal Havaalanı’nda gözaltına alındı. Xie, Washington’da düzenlenen Nörobilim Derneği yıllık toplantısında araştırmasını sunduktan sonra New Jersey’e dönmek için uçağa binmeye hazırlanıyordu.
Çin vatandaşı Xie’nin gözaltı haberi, araştırma laboratuvarındaki çalışma arkadaşlarına yardım istediği mesajını göndermesinin ardından duyuldu. Princeton Üniversitesi, Xie için hukuk temsilcisi ayarladığını, ailesi ve avukatlarıyla temasını sürdüreceğini açıkladı.
Xie, karar verme mekanizmalarının sinirsel temelleri üzerine çalışıyor. Konferansta fiziksel ve bilişsel boyutların beyindeki mekânsal kodlamayla nasıl birlikte örgütlendiğini ele alan araştırmasını sundu. Xie’nin danışmanı Carlos Brody, Xie’nin lisans öğrencilerine mentorluk yaptığını ve gözaltındayken dahi deneylerin sürmesi ile hibe başvurularının tamamlanması için meslektaşlarıyla iletişim kurduğunu bildirdi.
Bakanlık ile avukatlar hukuki statüde ayrışıyor
ABD İç Güvenlik Bakanlığı, Xie’nin 16 Mart 2016’da geçici statüyle ülkeye kabul edildiğini ve 15 Eylül 2016’ya kadar ülkeden ayrılması gerektiğini açıkladı. Bakanlık, Xie’nin geçerli öğrenci izni olmadığını, bekleyen iltica başvurusunun tek başına ülkede yasal statü sağlamadığını savundu. Bakanlık, Xie’nin sınır dışı işlemleri sonuçlanıncaya kadar göçmenlik biriminin gözetiminde kalacağını bildirdi.
Xie’nin avukatı Kerry Doyle ise Xie’nin iltica başvurusunun uzun süredir beklediğini, dosya sonuçlanana kadar ülkede yaşama, çalışma ve öğrenim görme yetkisi bulunduğunu söyledi. Doyle, Xie’nin toplum için tehlike oluşturmadığını veya kaçma riski taşımadığını belirterek, gözaltının hukuki dayanağı bulunmadığını savundu.
Tarafların temel ayrılığı, bekleyen iltica dosyasının Xie’ye ne ölçüde koruma sağladığı noktasında yoğunlaşıyor. Xie’nin iltica duruşmasının 2028 yılı için planlandığı bildirildi. Göçmenlik mahkemelerindeki yoğunluk nedeniyle benzer dosyalarda uzun bekleme süreleri yaşanabiliyor.
Federal mahkeme gözaltı itirazını incelemeye aldı
Doyle, Virginia’daki federal mahkemeye habeas corpus başvurusu yaptı. Başvuru, gözaltının yasallığının denetlenmesini ve Xie’nin serbest bırakılmasını talep ediyor. Kıdemli ABD Bölge Yargıcı Anthony J. Trenga, hükümetten 25 Kasım Çarşamba günü saat 17.00’ye kadar yanıt vermesini istedi.
Yargıç Trenga ayrıca Xie’nin federal mahkemelerin Virginia Doğu Bölgesi dışındaki bir tesise nakledilmesini geçici olarak engelledi. Karar, avukat-müvekkil iletişiminin ve mahkeme denetiminin nakil nedeniyle aksamasını önlemeyi amaçlıyor.
Xie’nin tutulduğu tesis konusunda ilk bilgiler farklılık gösterdi. Bazı bilgiler Xie’nin Chantilly, Virginia’daki kısa süreli işlem merkezinde bulunduğunu belirtti. Göçmenlik gözaltı kayıtlarında ise Bowling Green, Virginia’daki Caroline Gözaltı Tesisi yer aldı. Xie’nin güncel bulunduğu yer için resmi makamlar ayrıntılı bir açıklama yapmadı.
Üniversite çevresi ve akademisyenlerden destek geldi
Princeton Üniversitesi Lisansüstü Okulu Dekanı Rodney Priestley, gözaltı haberinin üniversite topluluğunda kaygı yarattığını söyledi. Üniversite yönetimi, Xie’nin öğrenimine yeniden başlayabilmesini umduğunu ve hukuki destek sağlamayı sürdüreceğini belirtti.
Xie, 2024’te Massachusetts Teknoloji Enstitüsünden bilgisayar bilimi ve matematik dereceleriyle mezun oldu. Princeton’daki araştırmasından önce teknoloji ve yapay zekâ alanında stajlar yaptı; ayrıca 2027’de Edinburgh’da düzenlenmesi planlanan Bilişsel Hesaplamalı Nörobilim Konferansının hazırlıklarına katkı sundu.
Akademisyenler, olayın uluslararası öğrenciler ile araştırmacıların ABD üniversitelerine yönelmesi üzerindeki etkisini de tartışıyor. Üniversiteler, vize ve göçmenlik kurallarındaki belirsizliğin uluslararası kayıtları zorlaştırdığını belirtiyor. Güncel bir yükseköğretim anketi, katılımcı kurumların önemli bölümünün vize başvuru işlemlerini uluslararası öğrenci sayısındaki gerilemenin başlıca nedenleri arasında gördüğünü ortaya koydu.
Havaalanı uygulamaları göçmenlik tartışmasını büyüttü
Xie’nin gözaltısı, göçmenlik biriminin havaalanlarındaki uygulamalarına ilişkin tartışmaların sürdüğü dönemde yaşandı. Yetkililer, ülkede yasal statüsü bulunmadığını değerlendirdikleri kişilerin iç hat uçuşlarını kullanmasını engellemeye dönük operasyonları sürdüreceklerini açıkladı.
Göçmenlik avukatları ise bekleyen koruma başvurusu bulunan, sabıka kaydı olmayan kişilerin havaalanlarında gözaltına alınmasının hukuki güvenceleri zayıflattığını savunuyor. Bazı senatörler, ağır suç mahkûmiyetine ilişkin adli karar bulunmadıkça havaalanları ve çevresindeki göçmenlik operasyonlarını sınırlamayı öngören bir yasa teklifi sundu.
Xie’nin serbest bırakılıp bırakılmayacağı, federal mahkemenin incelemesi ve göçmenlik işlemlerinin seyriyle belirlenecek. Davanın, bekleyen iltica başvurusu bulunan kişilerin havaalanlarında gözaltına alınmasına ilişkin hukuki tartışmada emsal oluşturabilecek yönleri bulunuyor.
Sıkça Sorulanlar
Eva Yi Xie neden gözaltına alındı?
ABD İç Güvenlik Bakanlığı, Eva Yi Xie’nin 2016’da sona eren geçici giriş izninin ardından ülkede kaldığını ve geçerli öğrenci izni bulunmadığını savundu. Xie’nin avukatları ise bekleyen iltica başvurusunun Xie’ye ülkede kalma hakkı verdiğini belirtti.
Eva Yi Xie nerede ve ne zaman gözaltına alındı?
Eva Yi Xie, 19 Kasım 2026 Perşembe gecesi Ronald Reagan Washington Ulusal Havaalanı’nda gözaltına alındı. Xie, Washington’daki nörobilim konferansından New Jersey’e dönmeye hazırlanıyordu.
Eva Yi Xie’nin gözaltına karşı hukuki başvurusu var mı?
Eva Yi Xie’nin avukatları, Virginia’daki federal mahkemeye habeas corpus başvurusu yaptı. Mahkeme, hükümetten 25 Kasım’a kadar yanıt vermesini istedi ve Xie’nin Virginia Doğu Bölgesi dışına naklini geçici olarak engelledi.
Eva Yi Xie hangi tesiste tutuluyor?
Xie’nin tutulduğu tesis hakkında farklı bilgiler verildi. İlk bilgiler Chantilly, Virginia’daki işlem merkezini işaret ederken, göçmenlik gözaltı kayıtlarında Bowling Green’deki Caroline Gözaltı Tesisi yer aldı.
