Varşova’da mahkeme önünde gerilim yaşandı
Polonya Anayasa Mahkemesi çevresinde 30 Ekim Cuma akşamı polis ile göstericiler arasında gerilim yaşandı. Anayasa Mahkemesi Başkanı Bogdan Święczkowski ile Başkan Yardımcısı Bartłomiej Sochański’nin geçici olarak görevden uzaklaştırılması, iktidar ile muhalefet arasındaki uzun süredir devam eden yargı anlaşmazlığını yeni bir aşamaya taşıdı.
Mahkeme binası önünde toplanan Hukuk ve Adalet Partisi (PiS) destekçileri, uzaklaştırma kararına tepki gösterdi. Polis, göstericilerin mahkeme yerleşkesine girmesini önlemek için girişlerde güvenlik önlemi aldı. Polis açıklamalarına göre bazı eylemciler görevlilere cisim attı; yerleşkeye girmeye çalışan üç kişi gözaltına alındı.
Polisin müdahalesinin kapsamına ilişkin haberlerde farklı bilgiler yer aldı. Bazı bilgilere göre polis mahkeme yerleşkesine ve binaya girdi, bazı bilgilere göre ise ekipler yalnızca girişler ile çevrede güvenliği sağladı. Göstericilerin mahkeme çitlerini aşmaya çalıştığı da bildirildi.
Başkan ve yardımcısı bir aylığına uzaklaştırıldı
Anayasa Mahkemesi yargıcı Anna Korwin-Piotrowska, Święczkowski ve Sochański’nin görevlerini bir ay süreyle yapmamasına karar verdiğini duyurdu. Korwin-Piotrowska ayrıca mahkemenin geçici yönetimini üstlendiğini açıkladı. Kararın gerekçesinde, iki üst düzey yargıcın parlamentonun seçtiği bazı yargıçların davalara katılmasını engellediği iddiası öne çıktı.
Święczkowski kararın geçerliliğini kabul etmedi. Mahkemenin resmî sosyal medya hesabından yapılan açıklamada, Korwin-Piotrowska’nın mahkeme yargıcı olarak tanınmadığı ve uzaklaştırılan yöneticilerin görevlerinin başında bulunduğu savunuldu. Açıklamada yaşananlar “darbe” olarak nitelendirildi.
Adalet Bakanı ve Başsavcı Waldemar Żurek ise Święczkowski ile Sochański’nin yargılanabilmesi için dokunulmazlıklarının kaldırılmasını istediğini açıkladı. Żurek, iki yöneticiyi seçilmiş yargıçların görev yapmasını engellemekle suçladı. Hükümet, Korwin-Piotrowska’nın kararını yürütmenin değil, yasal olarak seçilmiş bir yargıcın işlemi olarak değerlendirdi.
Nawrocki Senegal uçuşunu yarıda kesti
PiS’e yakın Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, Senegal’e yaptığı resmî ziyaret için havadayken Varşova’ya dönme kararı aldı. Nawrocki, ülkede bulunması gereken bir an yaşandığını belirterek Afrika ziyaretini yarıda kestiğini duyurdu.
PiS lideri Jarosław Kaczyński de Varşova’daki protestoya katıldı ve Cumhurbaşkanının müdahale etmesi çağrısında bulundu. PiS temsilcileri, Donald Tusk hükümetini Anayasa Mahkemesine karşı hukuka aykırı bir operasyon yürütmekle suçladı.
Başbakan Donald Tusk ise yargı bağımsızlığını ve hukuk devletini yeniden kurmanın hükümetin görevi olduğunu söyledi. Tusk, PiS dönemindeki uygulamaların ardından atılan adımların zor ve tartışmalı olabileceğini, ancak kararlı davranılması gerektiğini savundu.
Atama anlaşmazlığı mahkemeyi işlevsiz bıraktı
Anayasa Mahkemesi, PiS’in 2015-2023 yılları arasındaki iktidarı sırasında yapılan yargı atamaları nedeniyle yıllardır siyasi ve hukuki tartışmaların merkezinde yer alıyor. Avrupa insan hakları ve Avrupa Birliği yargı organları, PiS döneminde bazı yargıçların usule aykırı biçimde atandığı yönünde kararlar vermiş; mahkemenin bağımsız ve tarafsız bir yargı mercii niteliğini tartışmaya açmıştı.
Tusk’un 2023’te kurduğu koalisyon hükümeti, yargı kurumlarındaki PiS etkisini azaltmayı temel hedeflerinden biri olarak belirledi. Ancak Cumhurbaşkanı Nawrocki, parlamentonun seçtiği beş Anayasa Mahkemesi yargıcının yeminini kabul etmedi. Święczkowski de söz konusu yargıçların davalara katılmasına izin vermedi.
Korwin-Piotrowska, görevden uzaklaştırma kararının mahkemenin çalışmasını ve yurttaşların anayasal haklarını korumak için gerekli olduğunu savundu. Muhalefet ise Cumhurbaşkanının onayı olmadan yemin eden yargıçların statüsünü tanımıyor. Anayasa Mahkemesinin başkanlığı, yargıçların yetkileri ve uzaklaştırma kararının hukuki dayanağı üzerindeki ihtilafın yeni yargı ve siyasi adımlara konu olması bekleniyor.
Polonya’daki kriz Avrupa Birliği için neden önemli
Polonya’daki Anayasa Mahkemesi tartışması, ülkenin Avrupa Birliği ile hukuk devleti alanındaki ilişkileri bakımından da önem taşıyor. PiS iktidarı döneminde yargı bağımsızlığına yönelik eleştiriler nedeniyle Avrupa Komisyonu, Polonya’ya ayrılan bazı fonları askıya almıştı.
Tusk hükümeti, mahkemenin meşruiyetine dair Avrupa yargı kararlarını gerekçe göstererek bazı Anayasa Mahkemesi hükümlerini yayımlamayı durdurmuştu. Buna karşılık Cumhurbaşkanı Nawrocki’nin veto ve atama yetkileri, hükümetin yargı alanındaki değişiklik planlarını sınırladı. Varşova’daki son olaylar, yargı kurumlarının yetkisi konusundaki mücadelenin 2027’de yapılması planlanan parlamento seçimleri öncesinde daha da sertleşebileceğine işaret ediyor.
Sıkça Sorulanlar
Polonya Anayasa Mahkemesinde ne oldu?
Anayasa Mahkemesi Başkanı Bogdan Święczkowski ve Başkan Yardımcısı Bartłomiej Sochański hakkında bir aylık geçici görevden uzaklaştırma kararı verildi. Święczkowski kararı tanımadığını açıkladı.
Varşova'daki Anayasa Mahkemesi protestolarında polis neden görev yaptı?
PiS destekçilerinin mahkeme önünde düzenlediği protestolarda bazı kişilerin polise cisim attığı ve yerleşkeye girmeye çalıştığı bildirildi. Polis, girişleri korumak ve güvenliği sağlamak için müdahale etti; üç kişi gözaltına alındı.
Karol Nawrocki Senegal ziyaretini neden yarıda kesti?
Polonya Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, Anayasa Mahkemesindeki görevden uzaklaştırma ve protestolar nedeniyle Senegal'e giden uçağını Varşova'ya çevirdi. Nawrocki, böyle bir anda ülkede bulunması gerektiğini söyledi.
Polonya'da Anayasa Mahkemesi neden tartışılıyor?
Tartışma, PiS dönemindeki yargıç atamalarının meşruiyeti ve parlamentonun seçtiği bazı yargıçların görev yapıp yapamayacağı üzerinde yoğunlaşıyor. Tusk hükümeti yargı bağımsızlığını yeniden kurmayı hedeflerken, Cumhurbaşkanı Nawrocki ve PiS bu adımlara karşı çıkıyor.
Kaynaklar polis müdahalesi konusunda hangi noktada farklılaşıyor?
Bazı haberler polisin Anayasa Mahkemesi binasına girdiğini, bazı haberler ise polis ekiplerinin yalnızca mahkeme yerleşkesi ve girişlerinde görev yaptığını bildirdi. Polis müdahalesinin binanın içini kapsayıp kapsamadığı netleşmedi.