Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva’nın ikinci tur seçimde Flávio Bolsonaro’yu yenerek dördüncü kez göreve seçilmesi, 26 Ekim Pazartesi günü ülke varlıklarında satış beklentisini artırdı. Seçim öncesinde sağ adayın iktidara gelmesine göre pozisyon alan yatırımcılar, sonuçların ardından hisse senetleri, real ve devlet tahvillerindeki kazançların geri verilmesini bekliyor.
Asya işlemlerinde Brezilya realinin kasım vadeli kontratları yüzde 10’un üzerinde değer kaybetti. Brezilya hisselerini izleyen bazı borsa yatırım fonlarında da çift haneli düşüşler yaşandı. Yerel piyasanın açılışındaki işlem hacmi, fiyat hareketlerinin boyutu ve B3 borsasının olası tedbirleri günün temel başlıkları arasında yer aldı.
Seçim sonucu Brezilya varlıklarını baskıladı
Yatırımcılar, ilk turdan sonra Flávio Bolsonaro’nun kazanacağı öngörüsüyle Brezilya varlıklarına yönelmişti. İlk turun ardından Brezilya borsası seçim öncesindeki seviyesine göre yaklaşık yüzde 7 yükseldi. Real de ABD doları karşısında yaklaşık yüzde 5 güçlendi.
Piyasalardaki iyimserlik, Bolsonaro’nun harcama kesintileri, düzenlemelerin azaltılması ve daha sıkı bütçe politikası uygulayacağı beklentisinden kaynaklandı. Lula’nın yeniden seçilmesi, piyasalardaki siyasi değişim fiyatlamasını tersine çevirdi.
Lula yönetiminin sosyal programları ve kamu yatırımlarını korurken borç artışını yavaşlatıp yavaşlatamayacağı, fiyatlamanın ana unsuru olacak. Yatırımcılar, yeni dönemde mali disipline ilişkin somut ve uygulanabilir bir çerçeve görmek istiyor.
Vadeli işlemler ve ETF’lerde sert kayıplar görüldü
Brezilya realinin kasım vadeli işlemlerindeki kayıp yüzde 10’u aştı. Tokyo’da işlem gören ve Brezilya hisselerini takip eden bir borsa yatırım fonu yaklaşık yüzde 15 düştü. ABD’de işlem gören başka bir Brezilya fonunda ise piyasa öncesi işlemlerde yüzde 26’ya varan gerileme bildirildi.
Oranlar farklı fonları ve farklı işlem saatlerini yansıttığı için Brezilya’nın gösterge hisse endeksinin aynı ölçüde düştüğü anlamına gelmiyor. Ancak veriler, seçim sonrası ilk fiyatlamada yatırımcıların risk azaltma eğilimine girdiğini gösteriyor.
Piyasa uzmanları, Brezilya borsasındaki satışların derinleşmesi hâlinde devre kesici uygulamasının devreye girebileceğini belirtiyor. B3’te yüzde 10’luk düşüş 30 dakikalık işlem arasını, yüzde 15’lik düşüş ilave bir saatlik duraklamayı tetikleyebiliyor. Yüzde 20’lik gerilemede ise borsa, günün kalanında işlemleri durdurma yetkisine sahip.
Yatırımcılar mali disiplin planını bekliyor
Brezilya’nın kamu borcu gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 82’sini aşmış durumda. Emeklilik harcamaları ile yasal zorunluluk taşıyan diğer kalemler, bütçe tasarrufu için hükümetin hareket alanını daraltıyor. Borcun yüksekliği, faiz oranları ve döviz kuru üzerindeki hassasiyeti artırıyor.
Lula ekibi, 2030’a kadar faiz dışı dengede gayrisafi yurt içi hasılanın yaklaşık yüzde 1,3’ü büyüklüğünde fazla hedefliyor. Hedefe ulaşılması, faiz ödemelerinin bir bölümünün bütçeden karşılanmasına ve yeni borçlanma ihtiyacının azaltılmasına yardımcı olabilir.
Piyasalar, hedefin harcama sınırları ve gelir adımlarıyla nasıl destekleneceğine odaklanacak. Mali planın ikna edici bulunmaması hâlinde borç verenler daha yüksek getiri talep edebilir. Yüksek kamu borçlanma maliyeti, şirketler ve hanehalkı için kredi koşullarını da zorlaştırabilir.
Yeni maliye bakanı ve 2027 bütçesi izlenecek
Yatırımcıların ilk olarak izleyeceği başlıklardan biri Lula’nın maliye bakanı tercihi olacak. Bakanlık ataması, hükümetin harcama kesintileri, vergi düzenlemeleri ve borç yönetimine yaklaşımı hakkında erken sinyal verecek.
2027 bütçesi ile harcama tavanına ilişkin ayrıntılar da piyasa güveni bakımından belirleyici olacak. Muhalefet ağırlıklı Kongre, mali düzenlemelerin geçmesi için hükümet ile müzakere zorunluluğu doğuruyor. Lula yönetiminin bütçe hedefleri için Kongre desteği sağlaması gerekecek.
Flávio Bolsonaro’nun seçim sonucunu kabul etmeyip iptal talebinde bulunacağını açıklaması, siyasi belirsizliği artıran bir başka unsur oldu. Yatırımcılar, seçim itirazlarının anayasal çerçevede nasıl ilerleyeceğini ve yeni yönetimin ekonomi programını ne hızla açıklayacağını takip edecek.
Sıkça Sorulanlar
Lula'nın yeniden seçilmesi Brezilya piyasalarını nasıl etkiledi?
Luiz Inácio Lula da Silva'nın yeniden seçilmesinin ardından Brezilya realinin kasım vadeli işlemleri yüzde 10'un üzerinde geriledi. Brezilya hisselerini izleyen bazı borsa yatırım fonlarında da çift haneli düşüşler görüldü.
Brezilya varlıklarındaki satış baskısının nedeni nedir?
Yatırımcılar, Flávio Bolsonaro'nun kazanması hâlinde daha sıkı bütçe politikası, harcama kesintileri ve piyasa dostu düzenlemeler bekliyordu. Lula'nın zaferi, seçim öncesinde kurulan pozisyonların çözülmesine neden oldu.
Brezilya'da devre kesici hangi düşüşlerde uygulanabilir?
B3 borsasında yüzde 10'luk düşüş 30 dakikalık işlem arasını, yüzde 15'lik düşüş ilave bir saatlik duraklamayı tetikleyebilir. Yüzde 20'lik kayıpta borsa, işlemleri günün kalanında durdurma yetkisine sahip.
Yatırımcılar Lula yönetiminden hangi adımları bekliyor?
Yatırımcılar, yeni maliye bakanı atamasını, 2027 bütçesini ve kamu borcunu istikrara kavuşturacak harcama ile gelir adımlarını izleyecek. Lula ekibi 2030'a kadar faiz dışı dengede gayrisafi yurt içi hasılanın yaklaşık yüzde 1,3'ü kadar fazla hedefliyor.