Kısmi sayım iki bloğa da çoğunluk vermedi
İsrail’de 27 Ekim Salı günü yapılan genel seçimin ardından yayımlanan sandık çıkış anketleri, Binyamin Netanyahu liderliğindeki iktidar bloğu ile Gadi Eisenkot liderliğindeki muhalefet bloğunun başa baş kaldığını gösterdi. Ancak 120 sandalyeli İsrail Parlamentosunda hükümet kurmak için gereken 61 milletvekiline hiçbir ana blok ulaşamadı.
28 Ekim itibarıyla normal sandıkların yüzde 93’ü sayıldı. Güncel sandalye hesabında Netanyahu bloğu 53, Eisenkot bloğu 48, Arap partileri ise 19 sandalyede görünüyor. Normal oyların yüzde 85,6’sını kapsayan sayım, iki ana bloğun da tek başına hükümet kuramayacağını ortaya koydu.
Sandık çıkış anketleri ilk saatlerde iki blok için daha yakın sonuçlar öngörürken, sayım ilerledikçe Netanyahu bloğu bazı projeksiyonlarda öne geçti. Yaklaşık 500 bin ila 600 bin çift zarflı oyun sayımı sürüyor. Askerler, diplomatlar, polisler ve kayıtlı seçim bölgesi dışında oy kullanan seçmenlerin oylarını içeren bu zarflar, mükerrer oyu önlemek için denetimden geçirilecek.
Katılımın yüzde 77,7’ye ulaştığı bildirildi. Bu oran, İsrail’de 1999’dan bu yana görülen en yüksek katılım oldu ve 2022 seçimlerinin yaklaşık 7 puan üzerine çıktı. Seçim yönetiminin kesin sonuçları 4 Kasım’a kadar yayımlaması bekleniyor.
Likud en büyük parti konumunu koruyor
Kısmi sayım ve sandık çıkış anketleri, Netanyahu’nun liderliğindeki Likud’un en büyük parti konumunu koruduğuna işaret etti. Ancak Likud’un parti sıralamasındaki gücü, Netanyahu ittifakına parlamentoda tek başına hükümet kuracak çoğunluğu sağlamadı.
Netanyahu, Kudüs’te destekçilerine yaptığı konuşmada güçlü, sağcı bir hükümet kurulması çağrısı yaptı. Netanyahu, İsrail’in güvenlik alanındaki kazanımlarını vurguladı ve İran’a yönelik tehditlerin ortadan kaldırılması için ABD Başkanı Donald Trump ile iş birliği olasılığından söz etti.
Eisenkot ise Tel Aviv’deki destekçilerine seçmenlerin Netanyahu’nun başbakanlığına karşı oy verdiğini söyledi. Eisenkot, Netanyahu’nun seçim sonucu netleşene kadar geçici başbakan olduğunu savundu ve güvenlik politikalarının siyasi amaçlarla kullanılmaması çağrısı yaptı.
Netanyahu hükümeti, yeni hükümet kurulana kadar geçici statüyle görev yapacak. Geçici hükümetin büyük politika değişiklikleri yapma yetkisi sınırlı olacak.
Arap partiler koalisyon hesabında kilit konumda
İsrail vatandaşı Filistinlileri temsil eden partiler, güncel sandalye dağılımında iki ana blok dışında kalan 19 milletvekiliyle parlamentodaki dengeyi etkileyebilecek konuma geldi. Arap partilerinin toplam sandalye sayısı, mevcut parlamentodaki temsilin yaklaşık iki katına yaklaşıyor.
Arap seçmenlerdeki yüksek katılım, partilerin parlamentodaki pazarlık gücünü artırabilir. İsrail nüfusunun yaklaşık beşte birini oluşturan Arap vatandaşların temsil edildiği partiler, önceki seçimlerdeki en yüksek sandalye düzeylerine yakın bir sonuç elde edebilir.
Eisenkot bloğunun Arap partilerinin dışarıdan desteğiyle azınlık hükümeti kurması seçeneklerden biri olarak görülüyor. Böyle bir formülde hükümette yer almayan Arap partileri, kritik güven oylamaları ve yasama süreçlerinde muhalefet bloğuna destek verebilir ya da oylamada çekimser kalabilir.
Ancak Eisenkot’un potansiyel ortaklarından Avigdor Lieberman, Arap partilerinin dışarıdan desteklediği bir azınlık hükümetine karşı çıktı. Muhalefette yer alan bazı Yahudi partilerinin Arap partileriyle ortaklığa mesafeli tutumu, sayısal ihtimalin hükümet kurma güvencesine dönüşmesini zorlaştırıyor.
Koalisyon görüşmelerinde üç seçenek öne çıkıyor
Kesin sonuçların ardından Cumhurbaşkanı İzak Herzog, parlamentoda en fazla desteği toplama ihtimali bulunan siyasetçiye hükümet kurma görevini verecek. Herzog, resmî sonuçların kendisine sunulmasından sonra parti temsilcileriyle görüşmelere başlayacak. En büyük partinin lideri otomatik olarak görevlendirilmiyor; Herzog, 61 milletvekilinin desteğini toplama olasılığı daha yüksek görünen ismi seçebilecek.
Görevlendirilen adayın koalisyon kurmak için 28 günü bulunacak; gerekli görülürse süre 14 gün daha uzatılabilecek. İlk ihtimal, Eisenkot öncülüğünde Arap partilerinin dışarıdan destek verdiği bir azınlık hükümeti kurulması. İkinci ihtimal, Netanyahu ile Eisenkot’un geniş tabanlı bir ulusal birlik hükümeti için uzlaşması.
Eisenkot seçim kampanyasında Netanyahu ile koalisyon kurmayacağını söylemişti; ayrıca zorunlu askerlik düzenlemesi, ultra Ortodoks partilerle anlaşmayı güçleştiren başlıklardan biri. Netanyahu’nun ise çoğunluğa ulaşabilmesi için küçük muhalefet partilerinden destek bulması gerekebilir.
Tarafların uzlaşamaması halinde yeniden seçime gidilmesi de olasılıklar arasında bulunuyor. İsrail, 2019 ile 2022 arasında koalisyon anlaşmazlıkları nedeniyle art arda beş genel seçim yapmıştı.
Seçim güvenliği ve katılım tartışmaları yaşandı
Seçim günü bazı partiler, oy pusulalarının kaybolduğu, zarar gördüğü veya sandıklarda yanlış yerleştirildiği yönünde şikâyetler bildirdi. Seçim yönetimi, oylamayı sistematik biçimde etkileyen bir usulsüzlüğe dair kanıt bulunmadığını açıkladı.
Arap nüfusun yoğun olduğu bazı yerleşimlerde uzun kuyruklar, gecikmeler ve Arapça oy pusulalarının eksildiği yönünde ihbarlar yapıldı. Bazı siyasi temsilciler ayrıca seçmenlerin kayıt altına alındığını öne sürdü. Seçim yönetimi ve güvenlik birimleri, şikâyetleri incelemeye aldı.
Kampanyanın merkezinde 7 Ekim 2023 saldırılarının sorumluluğu, Gazze savaşı, zorunlu askerlik ve hayat pahalılığı yer aldı. Savunma harcamalarındaki artış ve çok cepheli çatışmaların ekonomik etkileri de seçmenlerin gündemindeki başlıklar arasında bulunuyor.
Kısmi sayım, Netanyahu ittifakının diğer blokların desteği olmadan çoğunluğa ulaşamadığına işaret ederken, İsrail’de yeni hükümetin kim tarafından ve hangi ortaklarla kurulacağı kesin sonuçlar ile koalisyon pazarlıklarının ardından netleşecek.
Sıkça Sorulanlar
İsrail seçimlerinde son sandalye dağılımı nasıl görünüyor?
Normal sandıkların yüzde 93'ünün sayıldığı aşamada Netanyahu bloğu 53, Eisenkot bloğu 48, Arap partileri ise 19 sandalye görünümünde. İsrail Parlamentosunda çoğunluk için 61 sandalye gerekiyor.
İsrail'de hükümet kurma görevini kim verecek?
Cumhurbaşkanı İzak Herzog, kesin seçim sonuçlarından sonra parlamentodaki parti temsilcileriyle görüşecek. Herzog, en büyük partinin liderini otomatik olarak değil, çoğunluğu toplama ihtimali en yüksek adayı görevlendirecek.
Arap partileri neden İsrail'deki koalisyon görüşmelerinde önemli?
Arap partilerinin 19 sandalyesi, Netanyahu ve Eisenkot bloklarının tek başına 61 sandalyeye ulaşamadığı tabloda belirleyici olabilir. Eisenkot bloğu ile Arap partilerinin toplam sandalye sayısı 67'ye ulaşıyor; ancak siyasi görüş ayrılıkları bu seçeneği zorlaştırıyor.
İsrail'de sayılmayan oylar kimlere ait?
Yaklaşık 500 bin ila 600 bin çift zarflı oy; askerler, diplomatlar, polisler ve kayıtlı seçim bölgesi dışında oy kullanan seçmenlerden geliyor. Oylar, mükerrer kullanımı önleyen denetimlerin ardından sayılacak.
İsrail'de koalisyon kurulamazsa ne olacak?
İlk görevlendirilen aday 28 gün içinde hükümet kuramazsa Cumhurbaşkanı İzak Herzog süreyi 14 gün uzatabilir veya başka bir milletvekiline görev verebilir. Tüm seçeneklerin sonuçsuz kalması halinde parlamentonun feshi ve yeni seçim gündeme gelebilir.