İran dört tanker için mayın ve yangın iddiasında
İran Devrim Muhafızları Ordusu Deniz Kuvvetleri, 30 Ekim Cuma günü Hürmüz Boğazı’ndan geçmeye çalışan tankerlerde mayın patlamaları ve yangınlar meydana geldiğini duyurdu. İran tarafı, tankerlerin Tahran’ın izin vermediği rotaları kullandığını ve bazı gemilerin seyir takip sistemlerini kapattığını ileri sürdü.
İran’ın ilk açıklamalarında en az dört tankerin mayınlara çarptıktan sonra bölgede durduğu bildirildi. Daha sonraki açıklamada ise doğu ve batı kesimlerde bulunan üç petrol tankerinin, tekrarlanan telsiz uyarılarına rağmen güvenli olmadığı belirtilen koridorlara girdiği ve güney sularda durdurulduğu öne sürüldü.
İran, iki milyon varilden fazla ham petrol taşıdığı belirtilen bir süper tankerin de mayına çarpmasının ardından patladığını ve yandığını açıkladı. Tankerlerin kimlikleri, bayrakları, mürettebatlarının durumu ve hasarın boyutu hakkında ayrıntı paylaşılmadı. İran’ın mayın saldırısı iddiası bağımsız kaynaklarca doğrulanamadı; farklı açıklamalardaki tankerlerin aynı gemiler olup olmadığı da netleşmedi.
Deniz güvenlik uyarıları ayrı saldırıları bildirdi
Birleşik Krallık Deniz Ticareti Operasyonları, Hürmüz Boğazı’ndan çıkış yapan bir ham petrol tankerinin kimliği belirlenemeyen bir mermiyle vurulduğunu bildirdi. Kuruluş, Lavan Adası’nın yaklaşık 40 deniz mili güneyinde bir geminin iskele tarafına isabet eden saldırının gemide yangın çıkardığını açıkladı.
Mürettebatın güvende olduğu, saldırı sonrasında çevresel kirlilik tespit edilmediği bildirildi. Ayrı bir olayda Umman makamları, Musandam kıyıları yakınında saldırı sonrası yanan Panama bayraklı RITI adlı ham petrol tankerinden 25 kişilik mürettebatı tahliye etti. Mürettebata tıbbi destek verildiği açıklandı.
29 Ekim’de bildirilen başka bir saldırıda, küçük bir teknenin Umman’ın Khasab kenti açıklarında seyreden bir tankerin gövdesine iki patlayıcı düzenek yerleştirdiği belirtildi. Patlamalar makine dairesinde yangın çıkardı ve tankerin seyrini geçici olarak durdurdu. Yangının söndürülmesinin ardından mürettebatın güvende olduğu, geminin yoluna devam ettiği ve çevresel zarar görülmediği açıklandı.
Umman’da tahliye edilen RITI tankerinin, İran’ın sözünü ettiği gemilerden biri olup olmadığı açıklığa kavuşmadı. Saldırıların sorumluluğunu üstlenen olmadı. Bölgedeki gemi işletmecileri, güzergâh ve güvenlik değerlendirmelerini yeniden gözden geçiriyor.
Hürmüz Boğazı petrol taşımacılığı için neden önemli
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi’ni Umman Körfezi ve Arap Denizi’ne bağlayan başlıca deniz geçitlerinden biri olarak küresel enerji ticaretinde kritik yer tutuyor. Normal koşullarda dünya petrol arzının yaklaşık beşte biri bu su yolundan taşınıyor.
Tanker güvenliğine yönelik her tehdit, Körfez ülkelerinin ham petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatlarını etkileyebiliyor. Olayların ardından petrol fiyatları Cuma günü yükseldi. Brent petrolün varil fiyatı yüzde 2,4 artışla 117,64 dolara, ABD ham petrolünün varil fiyatı ise yüzde 2,08 artışla 104,12 dolara çıktı.
Enerji piyasasındaki fiyat hareketi, yalnızca gemilere yönelik saldırı iddialarından değil, ihracat rotalarının kesintiye uğrama riskinden de kaynaklandı. Körfez üreticilerinin alternatif boru hatları ve limanlar üzerinden ne ölçüde sevkiyat yapabileceği, olası yeni saldırıların kapsamına bağlı olacak.
İran ve ABD deniz geçiş koridorlarında anlaşamıyor
İran, gemilerin Hürmüz Boğazı geçişinden önce silahlı kuvvetleriyle koordinasyon kurmasını ve belirlediği rotayı kullanmasını istiyor. Tahran, Umman kıyılarına yakın güney koridorunu izinsiz geçiş güzergâhı sayıyor; İran’a göre bazı gemiler takip sistemlerini kapatarak bu koridoru kullanmaya çalıştı.
ABD Merkez Komutanlığı ise uluslararası kabul gören ana geçiş hatlarının İran deniz mayınlarından temizlendiğini ve ticari gemilerin bu hatları kullanmayı sürdürdüğünü açıkladı. ABD tarafı, İran’ın ticari gemilerin mayınlara çarptığı iddiasını kabul etmedi; ABD kuvvetlerinin koridorların açık kalması için bölgede bulunduğunu bildirdi.
Tarafların farklı açıklamaları, ticari gemiler için hangi koridorun güvenli olduğu tartışmasını derinleştirdi. Deniz trafiğinde kullanılan rotalar, askeri gerilimin yanı sıra sigorta, yakıt ve sevkiyat maliyetlerini de doğrudan etkiliyor.
Yemen ve Suudi Arabistan hattında gerilim arttı
Hürmüz Boğazı’ndaki olaylarla aynı gün Yemen’deki Husiler, Suudi Arabistan’daki enerji tesisleri ve havaalanlarını hedef aldıklarını duyurdu. Husiler, Ras Tanura ve Rabigh rafinerileri ile Abkayk’taki bir üretim tesisine yönelik operasyonlar düzenlediklerini öne sürdü.
Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyon, ülkenin batı kesimine yöneldiği belirtilen bir seyir füzesini engellediğini açıkladı. Yemen’in Aden kentinde de balistik füze saldırıları raporlandı. Aden Uluslararası Havalimanı ile uluslararası tanınırlığa sahip Yemen hükümetinin kullandığı başkanlık sarayının hedefler arasında olduğu bildirildi.
Aden’de can kaybı açıklanmadı. Başkanlık sarayı yakınında yaşayan bir kişi, patlamaların bazı binaların camlarını kırdığını söyledi. Husiler Aden saldırısını derhal üstlenmedi. Bölgedeki saldırılar, deniz taşımacılığına ilişkin risklerin kara ve hava hedeflerine yönelik tehditlerle birlikte büyüdüğünü gösterdi.
Katarlı arabulucular Tahran’da temaslarını sürdürdü
Askerî gerilim sürerken Katarlı arabulucular, İranlı yetkililerle görüşmek üzere Tahran’a yeniden gitti. Heyetin, Katar Dışişleri Bakanı ile başbakanın kıdemli danışmanının başkanlığında üst düzey İranlı yetkililerle görüştüğü bildirildi.
Temasların, İran ile ABD arasında müzakere zemini oluşturma girişimlerinin parçası olduğu bildirildi. Görüşmelerde İran’ın nükleer tesislerine yönelik denetimler ile yaptırımların hafifletilmesi başlıklarının ele alındığı, ancak resmi müzakerelerin başlaması için koşullarda anlaşma sağlanamadığı belirtildi.
ABD Başkanı Donald Trump, savaşın kısa süre içinde sona ereceğini söyledi. İran ile ABD arasındaki temel ayrılıklar ise devam ediyor. Washington, müzakerelerin başlangıcında İran’ın nükleer programının ele alınmasını istiyor. Tahran ise İran limanlarına yönelik ablukanın kaldırılması ve petrol ihracatını sınırlayan yaptırımların gevşetilmesini ön koşul olarak sunuyor.
Tanker yangınları ve saldırı bildirimleri, diplomatik girişimlerin önündeki güvenlik baskısını artırdı. Tarafların yeni görüşme takvimi veya deniz trafiğine ilişkin ortak bir güvenlik düzenlemesi açıklayıp açıklamayacağı izlenecek.
Sıkça Sorulanlar
Hürmüz Boğazı'nda kaç tanker mayına çarptı?
İran Devrim Muhafızları Ordusu, 30 Ekim Cuma günü en az dört petrol tankerinin mayına çarptığını ve bazı tankerlerde yangın çıktığını bildirdi. İddialar bağımsız kaynaklarca doğrulanamadı.
RITI tankerindeki mürettebata ne oldu?
Umman makamları, Musandam kıyıları yakınında yanan Panama bayraklı RITI tankerinden 25 mürettebatı tahliye etti. Mürettebata tıbbi destek verildiği açıklandı.
ABD Hürmüz Boğazı'ndaki mayınlar hakkında ne açıkladı?
ABD Merkez Komutanlığı, Hürmüz Boğazı'ndaki uluslararası kabul gören ana geçiş hatlarının İran deniz mayınlarından temizlendiğini bildirdi. ABD, ticari gemilerin ana koridorları kullanmayı sürdürdüğünü açıkladı.
Hürmüz Boğazı neden küresel enerji ticareti için önemli?
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi'ni Umman Körfezi ve Arap Denizi'ne bağlar. Normal koşullarda küresel petrol arzının yaklaşık beşte biri bu deniz yolundan taşınır.