Adalet Bakanı Akın Gürlek, fon soruşturmasında yapay zekâ destekli incelemeyle 214 kişinin üç ayrı fondan toplam 187 milyar 653 milyon lira kazanç elde ettiğinin belirlendiğini açıkladı. Gürlek, 13-16 Eylül arasında fondan satış yapan ve önceden bilgiyle çıkış yaptığı değerlendirilen kişilerin incelendiğini, Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunun iade için resmi bildirimlere başladığını bildirdi.
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, fon soruşturması kapsamındaki 17 fonda yer alan 43 bin yatırımcının parasının 8 Ekim Perşembe günü itibarıyla ilgili bankalara transfer edildiğini açıkladı. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz’ın daha önce 43 bin 643 yatırımcı olarak açıkladığı grupta ödeme süreci böylece fiilen başladı. Tasfiyede Hazine kaynağı kullanılmayacak; yatırımcı hakları fonların kendi varlıkları ve geri kazanılacak tutarlarla karşılanacak.
Şimşek, İstanbul Ekonomi Forumu’ndaki açıklamasında fon piyasalarındaki gelişmelerin kontrol altında olduğunu söyledi. Şimşek, yürütülen adımların daha sağlıklı ve derin sermaye piyasalarının oluşumuna katkı sunacağını belirtti.
Yılmaz, tasfiyesi öngörülen 131 fonda 455 bin 758 tekil yatırımcı bulunduğunu söyledi. Olağanüstü tasfiyeye ilişkin kanun teklifinin çalışmaları tamamlandı; teklifin TBMM Başkanlığına sunulmasının ardından yasalaşması hâlinde ekim ayında net yatırım tutarı esas alınarak 1 milyon liraya kadar ana para için ara ödeme yapılması planlanıyor. Teklif taslağının 10 maddeden oluşması ve 9 Ekim’de TBMM Başkanlığına sunulması bekleniyor. İlk değerlendirmelere göre 1 milyon liranın altında yatırımı bulunan yatırımcı sayısı 351 bin ile 355 bin arasında hesaplanıyor. Ödemelerde küçük yatırımcılar ile para piyasası fonlarına öncelik verilecek.
Üç fonda 214 kişi için kazanç incelemesi
Gürlek’in açıkladığı verilere göre, 141 gerçek kişi ile 73 tüzel kişiden oluşan 214 kişinin üç fondan elde ettiği toplam kazanç 187 milyar 653 milyon lira olarak hesaplandı. İnceleme, 100 milyon liranın üzerinde kazanç sağladığı belirlenen kişi ve kuruluşları da kapsıyor.
Açıklamaya göre tespit edilen kazançların yaklaşık 90 milyar lirası TERA fonlarından, 79 milyar lirası Pusula fonlarından, yaklaşık 18 milyar lirası ise Hedef fonlarından kaynaklandı. İncelemelerde yapay zekâ sistemlerinden yararlanıldı.
Gürlek, özellikle 13-16 Eylül tarihlerinde fon payı satan kişilerin mercek altına alındığını söyledi. Önceden bilgi alarak fondan çıktığı değerlendirilen isimlere ilişkin liste Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna gönderildi. Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu, haksız kazanç olduğu değerlendirilen tutarların iadesi amacıyla resmi bildirim sürecini başlattı; tahsil edilen tutarların mağdur yatırımcılar için oluşturulan hesaplarda toplanması planlanıyor.
17 fonda ödemeler ilgili bankalara transfer edildi
Yılmaz, olağan tasfiyeye tabi üç şirketin 17 fonunda ödeme yapılacağını, fonlardaki pay senetleri, hazır değerler, borçlar ve alacaklara ilişkin tespitlerin tamamlandığını belirtti. Şimşek’in açıklamasına göre 17 fondaki 43 bin yatırımcının parası ilgili bankalara transfer edildi. Yatırımcıların ödeme durumunu yatırım hesaplarından takip etmesi gerekiyor.
Tasfiye işlemlerinin yönetimi için iki banka görevlendirildi; altı fonun tasfiyesini bir banka, kalan 125 fonun tasfiyesini ise diğer banka yürütecek. Aynı üç şirket bünyesindeki 49 özel fonda yer alan 2 bin 98 yatırımcı için ise ayrı çözüm yürütülmesi planlanıyor. Gerekli teminatların sağlanması hâlinde Atlas bünyesindeki 16 fonda bulunan 56 bin 614 yatırımcı için de olağan tasfiye hükümleriyle ödeme yapılması öngörülüyor.
Olağanüstü tasfiye kapsamındaki fonlarda ara ödeme, Merkezi Kayıt Kuruluşunun hesaplayacağı net yatırım tutarına göre belirlenecek. Ara ödeme üst sınırı 1 milyon lira olacak; nihai tasfiye bakiyesinin ise alacakların tahsili ve borçların ödenmesinin ardından yaklaşık beş ila altı ay içinde netleşmesi hedefleniyor.
Hazine kaynağı yerine fon varlıkları kullanılacak
Yılmaz, fon piyasasındaki özel zararların karşılanması amacıyla Hazine kaynağı kullanılmayacağını bildirdi. Tasfiyede öncelikle fonların mevcut varlıkları, haksız veya fahiş gelir elde ettiği tespit edilen kişilerden geri alınacak tutarlar ve el konulan varlıkların satışından sağlanacak gelirler değerlendirilecek.
Yatırımcılara payları oranında dağıtım yapılması genel ilke olarak uygulanacak. Serbest fonlarda bankacılık sistemindekine benzer bir devlet garantisinin bulunmadığını belirten Yılmaz, yüksek riskli fonlara katılan yatırımcıların riskleri de üstlendiğini söyledi.
Yılmaz, olağanüstü tasfiyede fon değerlerinin manipülasyonla yükseltilmiş tutarları yerine, sisteme giren ana para ve ana paranın karşılık geldiği değeri esas alan bir yöntem uygulanacağını açıkladı. Kanun teklifi taslağında geçmiş nakit hareketlerinin güncel değerinin hesaplanması için TÜFE ve Yİ-ÜFE değişim oranlarının aritmetik ortalamasına dayalı güncelleme öngörülüyor. Fondan çıkışların ise ilk giren ilk çıkar yöntemiyle mahsup edilmesi planlanıyor.
Yılmaz, tasfiye hâlindeki 131 fonun toplam fon sayısının yüzde 4,6’sını, toplam portföy değerinin ise yüzde 7,7’sini oluşturduğunu açıkladı. Yılmaz, sorunlu fonların sermaye piyasasının tamamını temsil etmediğini ve finansal sistemde sistemik risk bulunmadığını savundu.
Yargı incelemesi ve kurumlar arası koordinasyon
Adalet Bakanlığı, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının bazı fon ve hisselerdeki olağan dışı hareketler üzerine 19 Ağustos’ta Sermaye Piyasası Kurulundan bilgi ve belge istediğini, fonlara ilişkin tasfiye kararlarının ise 17 Eylül’de alındığını açıkladı. Bakanlık, soruşturmanın spekülasyonlara göre değil, delillerin gösterdiği doğrultuda sürdüğünü bildirdi.
İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, soruşturma kapsamında Sermaye Piyasası Kurulu, Borsa İstanbul, Merkezi Kayıt Kuruluşu ve diğer kurumların sunduğu bilgi, belge ve raporları incelemeyi sürdürdüğünü açıkladı. Başsavcılık, soruşturmanın içeriğine ilişkin sosyal medya ve dijital mecralarda gerçeği yansıtmayan iddialar ile kişi ve kurumlar hakkında dezenformasyon içeren paylaşımlar yapıldığını bildirdi.
Başsavcılık, gerçeğe aykırı bilgilerin alenen yayılmasının Türk Ceza Kanunu’nun 217/A maddesi kapsamında değerlendirilebileceğini belirtti. Açıklamada, söz konusu paylaşımları yapan kişiler hakkında resen gerekli adli işlemlerin başlatılacağı kaydedildi.
Erdoğan, parti yönetimi toplantısında sorumluluğu bulunan herkes hakkında gereken işlemlerin yapılacağını söyledi. Erdoğan, idari ve yargısal incelemelerin sürdüğünü, Cevdet Yılmaz başkanlığındaki kurulun atacağı adımların devam edeceğini belirtti.
Erdoğan, haksız kazanç sağladığı veya sahtecilik yaptığı tespit edilen kişilerin hukuk önünde hesap vermesi gerektiğini vurguladı. Açıklamada soruşturmanın kapsamına, şüpheli sayısına ya da yeni bir adli işleme ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.
Yılmaz ise soruşturma kapsamında 220 kişi hakkında işlem yapıldığını, 85 kişinin tutuklu bulunduğunu, 23 şüpheli hakkında yakalama kararı çıkarıldığını ve 81 kişi için yurt dışına çıkış yasağı uygulandığını açıkladı. Devlet Denetleme Kurulunun sahadaki 10 müfettişle inceleme yürüttüğünü belirten Yılmaz, incelemelerin kurumsal ve kişisel sorumlulukların belirlenmesine katkı sunacağını bildirdi.
Sermaye piyasalarında güven vurgusu yapıldı
Erdoğan, soruşturmanın ardından Türk sermaye piyasalarının daha sağlam bir yapıya kavuşacağını savundu. Küçük yatırımcıların birikimlerini hedef alan usulsüzlüklerin piyasaların işleyişine zarar verdiğini belirten Erdoğan, sorunların giderilmesiyle finans piyasalarının güçleneceğini söyledi.
Sermaye piyasalarında güven, yatırımcıların alım satım kararları ve fonların işleyişi için temel unsurlar arasında yer alıyor. Fon soruşturmasına ilişkin adli ve idari adımlar, yatırımcıların alacaklarının belirlenmesi, tasfiye bakiyelerinin dağıtılması ve piyasa denetiminin güçlendirilmesi bakımından önem taşıyor.
Fon Koordinasyon Kurulu, tasfiye yol haritası ile kanuni düzenleme gerektiren başlıklar üzerinde çalışıyor. Tamamlanan kanun teklifiyle, tasfiye sonuçlanmadan önce kişi başına en fazla 1 milyon lira avans niteliğinde ara ödeme yapılması öngörülüyor. Dağıtılabilir nakdin bu tutarı karşılamaması hâlinde kaynakların hak sahipleri arasında oransal dağıtılması planlanıyor; ödeme sırası ve asgari ara ödeme tutarı konusunda Sermaye Piyasası Kurulu karar verebilecek.
Teklif, fon mal varlığından usulsüz işlemlerle çıkarıldığı belirlenen değerlerin geri kazanılmasını da hedefliyor. Fon kurucusu veya yöneticisinin kaynakları yetersiz kalırsa, eksik tasfiye bakiyesinden sorumluluğu belirlenen gerçek ve tüzel kişilerin şahsi sorumluluğuna gidilmesi öngörülüyor. El konulan ya da müsadere edilen mal varlıklarının nakde çevrilmesinden sağlanacak gelirler de yatırımcı zararlarının giderilmesinde kullanılabilecek.
AK Parti Sözcüsü Ömer Çelik de soruşturma kapsamında mağduriyetlerin giderilmesine yönelik bir eylem planı hazırlandığını, sorumluların ve hak sahiplerinin bilgi ile belgeler temelinde belirleneceğini söyledi. Çelik, benzer olayların önlenmesi için gerekli yasal düzenlemelerin Meclis gündemine getirileceğini bildirdi.
Sıkça Sorulanlar
Fon soruşturmasında ne kadar kazanç tespit edildi?
Adalet Bakanı Akın Gürlek, üç ayrı fonda 214 kişinin toplam 187 milyar 653 milyon lira kazanç elde ettiğinin belirlendiğini açıkladı. Tutarın yaklaşık 90 milyar lirası TERA, 79 milyar lirası Pusula ve 18 milyar lirası Hedef fonlarıyla ilişkilendirildi.
Fon soruşturmasında kimler inceleniyor?
İnceleme, 141 gerçek kişi ve 73 tüzel kişiden oluşan toplam 214 kişiyi kapsıyor. Özellikle 13-16 Eylül tarihlerinde fon payı satışı yapan ve önceden bilgiyle işlem yaptığı değerlendirilen kişiler inceleniyor.
Haksız kazanç olduğu değerlendirilen tutarlar nasıl geri alınacak?
Tespit listesi Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna gönderildi. Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu, haksız kazanç olduğu değerlendirilen tutarların iadesi için listede bulunan kişi ve kuruluşlara resmi bildirim sürecini başlattı.
17 fondaki yatırımcıların ödemesi yapıldı mı?
17 fonda yer alan 43 bin yatırımcının parası 8 Ekim itibarıyla ilgili bankalara transfer edildi. Yatırımcıların ödeme durumunu yatırım hesaplarından takip etmesi gerekiyor.
Olağanüstü tasfiyedeki yatırımcılar için ara ödeme sınırı nedir?
Kanun teklifinin yasalaşması hâlinde, Merkezi Kayıt Kuruluşunun hesaplayacağı net yatırım tutarı esas alınarak kişi başına en fazla 1 milyon lira ara ödeme yapılması planlanıyor.