Endonezya Cumhurbaşkanı Yardımcısı Gibran Rakabuming Raka, yurt dışındaki eğitimine ilişkin belgelerin seçim yeterliliği koşullarını karşılamadığı yönündeki yargı kararlarının ardından istifasını sundu. Raka’nın ayrılması, 2024 seçimlerinde Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto ile eski Cumhurbaşkanı Joko Widodo arasında kurulan siyasi ortaklık bakımından da yeni bir aşama yarattı.
Raka, 12 Kasım Perşembe günü Cakarta’daki parlamento binasında istifa dilekçesini ülkenin en yüksek yasama organı olan Halk Danışma Meclisi yönetimine verdi. Raka, toplantıdan ayrılırken gazetecilere açıklama yapmadı. İstifanın hukuki sonuçları ve makamın resmen boşalma takvimi, meclisin yürüteceği işlemlerle netleşecek.
Eğitim belgeleri adaylık tartışmasını büyüttü
Endonezya seçim mevzuatı, cumhurbaşkanı ve cumhurbaşkanı yardımcısı adaylarının lise öğrenimini veya denk bir eğitimi tamamlamasını şart koşuyor. Singapur ve Avustralya’da öğrenim gören Raka, adaylığı sırasında yabancı eğitimini Endonezya lise diplomasına denk gösteren bir belgeye dayanmıştı.
Anayasa Mahkemesi ile Yüksek Mahkeme, ekim ayında Raka’nın yurt dışı eğitimine dair sunduğu belgelerin seçim için gerekli şartları karşılamadığı yönünde karar verdi. Yüksek Mahkeme, Raka’nın lise eğitimini tamamladığını kanıtlayan yeterli delil bulunmadığını bildirdi. Kararlar, belgenin idari geçerliliği ve denklik koşulları üzerinde yoğunlaştı; belgede sahtecilik yapıldığına ilişkin kesin bir hüküm kurulmadı.
Raka, üniversite öğrenimi görmesinin lise eğitimini tamamladığına kanıt oluşturduğunu savunmuştu. Ancak mahkeme kararları, adaylık için aranan eğitim koşuluna ilişkin tartışmayı sona erdirmedi. Raka, salı günü Prabowo ile yaptığı görüşmede uzayan siyasi gerilimi önlemek için görevden ayrılmayı teklif etmişti.
Mecliste azil girişimi ve istifa işlemleri başladı
Raka’nın istifasından bir gün önce sekiz siyasi partiden 120 milletvekili, meclis yönetimine başvuru yaptı. Başvuru, Raka’nın seçim koşullarını karşılamadan cumhurbaşkanı yardımcılığı yaparak Anayasa’yı ihlal edip etmediğinin incelenmesini amaçlıyordu.
Endonezya hukukuna göre meclis yönetimi, iddiaları değerlendirmek için özel komite kurabiliyor. Komitenin yeterli dayanak bulması durumunda Temsilciler Meclisi, anayasal ihlal olup olmadığının saptanması için Anayasa Mahkemesine başvuruyor. Raka’nın istifası, başlatılan parlamenter incelemenin hangi kapsamda sürdürüleceği sorusunu da gündeme getirdi.
Prabowo, Raka’nın ilk istifa teklifinde eğitim belgelerini savunmasını istemişti. Daha sonra Raka’nın istifasını kabul ettiğini, kararı üzüntüyle karşıladığını söyledi. Prabowo, farklı ülkelerdeki eğitim sistemlerinin Endonezya’daki denklik kurallarından ayrılabildiğini vurguladı.
Yeni cumhurbaşkanı yardımcısı 60 gün içinde seçilecek
Endonezya Anayasası, cumhurbaşkanı yardımcılığı makamının boşalması hâlinde erken cumhurbaşkanlığı seçimi öngörmüyor. Halk Danışma Meclisi, Prabowo’nun göstereceği iki aday arasından 60 gün içinde yeni cumhurbaşkanı yardımcısını seçmekle yükümlü.
Makam, meclis seçimi tamamlanıncaya kadar boş kalacak. Cumhurbaşkanı yardımcısının anayasal görevleri sınırlı olsa da makam, cumhurbaşkanının görev yapamaz hâle gelmesi durumunda devlet başkanlığını devralma yetkisini taşıyor. Halef seçimi, Prabowo’nun hükümet içindeki siyasi dengeyi yeniden kurmasında belirleyici olacak.
Raka’nın adaylığı daha önce de tartışılmıştı
Joko Widodo’nun en büyük oğlu olan Raka, 2024 seçimlerinde Prabowo’nun aday arkadaşı olarak seçildi. Raka, adaylık döneminde 36 yaşındaydı; mevcut kurallar cumhurbaşkanı yardımcısı adayları için 40 yaş sınırı getiriyordu.
Anayasa Mahkemesi 2023’te, seçilmiş bölgesel yönetici olarak görev yapan veya seçilen kişilere yaş sınırının altında aday olma istisnası tanıdı. Surakarta’nın eski belediye başkanı olan Raka, karar sayesinde aday olabildi. Kararı veren heyetin başındaki Anwar Usman’ın Raka ile aile bağı bulunması, çıkar çatışması tartışmasına neden olmuş; etik kurul daha sonra Usman’ı görevinden almıştı.
Raka’nın ayrılması, Widodo ile Prabowo arasındaki ittifakın geleceğine dair tartışmaları da artırdı. Widodo ise Prabowo yönetimini desteklemeyi sürdürdüğünü ve kamu yararına dönük programların arkasında olduklarını açıkladı. Eğitim belgelerine ilişkin incelemenin, üst düzey polis yetkilileri hakkında yürütülen yasa dışı dinleme soruşturmasından ayrı olduğu bildirildi.
Sıkça Sorulanlar
Gibran Rakabuming Raka neden istifa etti?
Gibran Rakabuming Raka, yurt dışındaki eğitimine ilişkin belgelerin seçim adaylığı şartlarını karşılamadığı yönündeki Anayasa Mahkemesi ve Yüksek Mahkeme kararlarının ardından istifasını sundu. Hakkında 120 milletvekilinin desteklediği bir azil girişimi de başlatılmıştı.
Gibran Raka istifasını nerede sundu?
Gibran Rakabuming Raka, istifa dilekçesini Endonezya'nın başkenti Cakarta'daki parlamento binasında Halk Danışma Meclisi yönetimine sundu.
Endonezya'nın yeni cumhurbaşkanı yardımcısı nasıl seçilecek?
Endonezya'da cumhurbaşkanı yardımcılığı makamının boşalması erken seçim gerektirmiyor. Halk Danışma Meclisi, Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto'nun belirleyeceği iki adaydan birini 60 gün içinde seçerek makamı dolduracak.
Mahkemeler Raka'nın eğitim belgeleri hakkında ne karar verdi?
Mahkemeler, Raka'nın yurt dışı eğitimine ilişkin sunduğu belgelerin seçim yeterliliği için aranan koşulları karşılamadığı sonucuna vardı. Yüksek Mahkeme, lise eğitimini tamamladığını kanıtlayan yeterli delil bulunmadığını bildirdi; belgede sahtecilik yapıldığına ilişkin kesin karar vermedi.