COP31’in Antalya’daki üçüncü kapanış genel kurulunda, ortak örtü kararı üzerinde uzlaşı sağlanamadı. COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, salonda metne karşı çıkan taraflar bulunduğunu belirterek kararların kabul edilmediğini açıkladı. Fosil yakıtlardan uzaklaşmaya ilişkin açık taahhütlerin metinde yer almaması, emisyon azaltımı hükümleri ve uyum finansmanının düzeyi anlaşmazlığın merkezinde yer aldı.
Türkiye’nin ev sahipliğinde düzenlenen konferansta iki haftayı aşan müzakereler, planlanan bitiş tarihinden sonra da sürdü. Kapanış oturumunda iklim değişikliğine uyum, finansman, emisyon azaltımı, elektrifikasyon, uluslararası karbon piyasaları ve Paris Anlaşması kapsamındaki uygulamalar ele alındı. Genel kurulda diğer gündem maddelerine ilişkin bazı kararlar kabul edilirken, konferansın ortak siyasi çerçevesini oluşturması amaçlanan örtü kararı kabul edilmedi.
COP31 genel kurulu 23 gündem maddesini ele aldı
Antalya’da 9 Kasım’da başlayan Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’nın kapanış genel kurulu 20 Kasım akşamı Anadolu Salonu’nda açıldı. Oturuma COP31 Başkanı Murat Kurum’un yanı sıra COP31 Müzakereler Başkanı Chris Bowen, BM İklim Değişikliği İcra Sekreteri Simon Stiell, koordinatörler, raportörler ve ülke heyetleri katıldı.
Genel kurul gündeminde COP31, Kyoto Protokolü Taraflar Toplantısı ve Paris Anlaşması Taraflar Toplantısı kapsamında 23 başlık yer aldı. Paris Anlaşması’nın küresel durum değerlendirmesi, ulusal katkı beyanları, iklim değişikliğine uyum, en az gelişmiş ülkelerin ihtiyaçları, şeffaflık mekanizmaları, iklim finansmanı ve karbon piyasaları görüşülen başlıklar arasındaydı.
Paris Anlaşması’nın 6’ncı maddesi kapsamındaki uluslararası karbon piyasaları ile ülkeler arası iş birliği düzenlemeleri de gündeme geldi. Ancak örtü kararındaki temel başlıklarda ortak tutum oluşmayınca Antalya Mutabakatı adıyla planlanan sonuç metni kabul edilmedi.
Murat Kurum uzlaşı çağrısı yaptı ancak metin kabul edilmedi
Murat Kurum, iki hafta boyunca liderlerin, bakanların ve müzakerecilerin ortak çözüm aradığını söyledi. Kurum, kapanış oturumundan önce ülkelerin yalnızca ulusal hassasiyetlerini değil, küresel yararı da gözetmesi gerektiğini vurguladı.
Kurum, Antalya’da farklı ekonomik imkânlara, enerji sistemlerine ve kalkınma ihtiyaçlarına sahip ülkelerin bir araya geldiğini hatırlattı. Küçük ada devletlerinin deniz seviyesinin yükselmesine karşı varlığını koruma çabasının, kuraklık yaşayan çiftçilerin ve enerjiye erişim arayan toplumların ihtiyaçlarıyla aynı iklim krizinin farklı sonuçları olduğunu söyledi.
COP31 başkanlığı, konferansın ilk gününden itibaren “diyalog, uzlaşı, aksiyon” yaklaşımını öne çıkardı. Kurum, taslak metinde elektrifikasyon, 1,5 derece hedefi, uyum finansmanı ve okyanuslar gibi başlıkların yer aldığını belirtti. Kurum, hiçbir tarafın bütün taleplerini metne aldıramadığını, ancak ortak çözüm aranması gerektiğini söyledi.
Genel kurulda itirazların ardından Kurum, başkanlığın hazırladığı metnin taraflara dayatılmadığını belirtti. Kurum, metin üzerinde anlaşma bulunmadığını bildirerek örtü kararlarının kabul edilmediğini açıkladı. Kurum, uzlaşmazlığın elektrifikasyon, emisyon azaltımı, bilim, uyum finansmanı, okyanuslar, dağlar ve çocuklara yönelik çalışmalarda fırsat kaybı yarattığını söyledi.
Fosil yakıtlar ve finansman temel anlaşmazlık oldu
Kapanış öncesindeki görüşmelerde gelişmekte olan ülkeler ve küçük ada devletleri, iklim değişikliğine uyum için daha güçlü finansman taahhütleri talep etti. Uyum finansmanının artırılması ve üç katına çıkarılması beklentisi, müzakere masasında öne çıkan taleplerden biri oldu.
Taslak metinlerde sanayileşmiş ülkelerin gelişmekte olan ülkelere uyum için sağladığı finansmanın 2035’e kadar üç katına çıkarılmasına yönelik önceki hedeflere atıf yapıldı. Buna karşılık, özellikle kırılgan ülkelerin talep ettiği ara hedefler, başlangıç düzeyi ve toplam tutar metinde yer almadı. Bazı taraflar, iklim finansmanı ve teknoloji transferi konusunda gelişmiş ülkelerin yükümlülüklerinin daha açık yazılmasını istedi.
Fosil yakıtlardan uzaklaşma ifadesi ise en sert tartışmayı yarattı. Avrupa Birliği ile Panama, Marshall Adaları, Norveç, Vanuatu ve Belize’nin de bulunduğu ülkeler, petrol, kömür ve doğal gazdan çıkışa ilişkin açık bir hüküm içermeyen metne itiraz etti. İtiraz eden taraflar, 1,5 derece hedefinin korunması için daha güçlü emisyon azaltımı taahhütleri gerektiğini savundu.
Bazı ülkeler ise taslaktaki eksikliklere rağmen kararın kabul edilmesini destekledi. Destek veren heyetler, ortak bir metnin müzakerelerin devamı için yararlı olacağını savunurken; itiraz eden ülkeler zayıf bir metnin önceki iklim taahhütlerinde geri adım anlamına geleceğini belirtti.
Elektrifikasyon hedefi taslakta öne çıktı
Murat Kurum, birçok konuda uzlaşı zemininin oluştuğunu söyledi. Elektrifikasyon, karbon yakalama teknolojileri ve metan emisyonlarının azaltılması başlıklarında ilerleme sağlandığını belirten Kurum, fosil yakıtlar konusunda ülkelerin farklı kalkınma ve enerji öncelikleri bulunduğunu kaydetti. Kurum, Paris Anlaşması’nın 1,5 derece hedefinin tartışmaya açılmadığını vurguladı.
Taslakta elektriğin nihai enerji tüketimindeki payının 2035’e kadar mevcut yüzde 23 düzeyinden yüzde 35’e çıkarılması hedefi öne çıktı. Elektrifikasyon; ulaşım, sanayi ve ısınmada benzin, kömür ya da doğal gaz yerine daha fazla elektrik kullanılması anlamına geliyor.
Elektrifikasyonun iklim etkisi, elektriğin hangi kaynaklardan üretildiğine bağlı bulunuyor. Yenilenebilir enerji kaynaklarından üretilen elektriğin yaygınlaşması emisyon azaltımına katkı sağlayabilir. Sivil toplum temsilcileri, elektrik talebindeki artışın yenilenebilir enerjiyle karşılanmasını ve enerji dönüşümüne fosil yakıtlardan çıkış için somut bir takvimin eşlik etmesini istiyor.
Karbon yakalama ve adil geçiş de tartışıldı
Müzakerelerde karbon yakalama, kullanma ve depolama teknolojilerinin emisyon azaltımındaki rolü de tartışıldı. Bazı çevre temsilcileri, söz konusu teknolojilere fazla ağırlık verilmesinin emisyonları doğrudan kaynağında azaltacak yenilenebilir enerji ve verimlilik yatırımlarını ikinci plana itebileceği görüşünü paylaştı.
Adil geçiş mekanizmasının işleyişi de gündemdeydi. İşçilerin ve yerel toplulukların enerji dönüşümüne ilişkin kararlara katılması, dönüşümün maliyetleri ile faydalarının ülkeler ve toplum kesimleri arasında dengeli paylaşılması talepleri dile getirildi.
Kayıp ve zararlar da kırılgan ülkelerin öncelikleri arasında yer aldı. İklim kaynaklı sel, kuraklık, yangın ve aşırı sıcakların etkilerinin arttığına dikkat çeken temsilciler, özellikle iklim değişikliğine en az katkı yapan ancak sonuçlarından ağır biçimde etkilenen ülkeler için finansman mekanizmalarının güçlendirilmesini istedi.
Antalya Mutabakatı kabul edilmeden konferans kapandı
Kapanış genel kurulunun açılmasının ardından bir protestocu, salon içindeki masaların üzerine çıkarak eylem yaptı. Güvenlik görevlileri protestocuyu salondan çıkardı. Murat Kurum, delegelerden toplantı düzenini ve karşılıklı saygıyı korumalarını istedi.
COP31’de örtü kararının kabul edilmemesi, tarafların iklim finansmanı, enerji dönüşümü ve fosil yakıtlar konusunda ortak siyasi mesaj veremediği anlamına geliyor. Okyanuslar ve dağlar konusunda ayrı karar alınması önerileri genel kurulda gündeme geldi. Konferansın sonraki dönemdeki etkisi, ülkelerin COP31’de uzlaşılamayan başlıkları gelecek iklim müzakerelerinde nasıl ele alacağına bağlı olacak.
Sıkça Sorulanlar
COP31 Antalya Mutabakatı neden kabul edilmedi?
COP31'de fosil yakıtlardan uzaklaşmaya ilişkin açık taahhütler, emisyon azaltımı ve iklim finansmanının somut düzeyi konusunda taraflar ortak metinde anlaşamadı. İtirazlar nedeniyle örtü kararları kabul edilmedi.
COP31'de uzlaşı sağlanamadığını kim açıkladı?
COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, Antalya'daki genel kurulda metin üzerinde anlaşma bulunmadığını ve kararların kabul edilmediğini açıkladı.
COP31 nerede ve ne zaman yapıldı?
Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31, 9 Kasım 2026'da Antalya'da başladı. Örtü kararına ilişkin uzlaşısızlık 22 Kasım 2026'daki üçüncü kapanış genel kurulunda açıklandı.
COP31 taslağında elektrifikasyon hedefi neydi?
Taslak metinde elektriğin nihai enerji tüketimindeki payının 2035'e kadar yüzde 23'ten yüzde 35'e çıkarılması hedeflendi. Örtü kararının kabul edilmemesi nedeniyle hedef ortak konferans kararı hâline gelmedi.
