Dublin’de Avrupa’nın müzakere rolü gündeme geldi
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, ABD temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner ile 12 Kasım’da Dublin yakınlarındaki Baldonnel Hava Üssü’nde bir araya geldi. Görüşme, ABD temsilcilerinin Moskova’da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’le yaptığı temasın hemen ardından gerçekleşti. Taraflar, 10-11 Kasım tarihlerinde Abu Dabi’de yapılan Ukrayna-Rusya-ABD görüşmelerinin sonuçlarını değerlendirdi.
Steve Witkoff ve Jared Kushner, Avrupa ülkelerinin temsilcilerinin Ukrayna savaşına ilişkin bir sonraki müzakere turuna katılmasını hedeflediklerini açıkladı. ABD temsilcilerinin açıklaması, Avrupa başkentlerinin kıtanın güvenliğini ilgilendiren kararların Avrupa olmadan alınamayacağı yönündeki talebiyle aynı döneme denk geldi.
Jared Kushner, Avrupa’nın masaya katılmasının gerekli olduğunu ve Vladimir Putin’in öneriyi denemeye istekli göründüğünü söyledi. Kremlin ise Avrupa temsilcilerinin sonraki görüşmelere katılımını kabul ettiğine ilişkin resmî bir doğrulama yapmadı. Beş Avrupa başkenti ile Avrupa Komisyonu temsilcilerinin ABD heyetiyle görüştüğü, yeni çok taraflı toplantının tarihinin yakında belirlenmesinin beklendiği bildirildi.
Esir takasında sayı ve tarih henüz açıklanmadı
Abu Dabi’deki iki günlük görüşmelerin en somut sonucu, geniş kapsamlı bir savaş esiri takası için ilke anlaşmasına varılması oldu. Volodimir Zelenskiy, planlanan takasın Ukrayna ile Rusya arasındaki en büyük esir değişimlerinden biri olabileceğini söyledi. Ancak serbest bırakılacak kişilerin kesin sayısı ile takasın yapılacağı tarih açıklanmadı.
Taraflar, esir listeleri ve lojistik ayrıntılar üzerinde çalışmayı sürdürüyor. Görüşmelerde 1.000’e 1.000 veya 1.500’e 1.500 kişilik olası formatlar da gündeme geldi. Söz konusu rakamlar resmî ve nihai bir takas planı olarak duyurulmadı.
Moskova’daki görüşmede de esir takası başlığı öne çıktı. Rus tarafı, Abu Dabi’de gündeme gelen önerinin ayrıntıları üzerinde uzlaşma arandığını bildirdi. İnsani başlıklar, savaşın sona erdirilmesine yönelik siyasi anlaşmazlıklardan ayrışan nadir müzakere alanlarından biri olarak öne çıkıyor.
Toprak ve güvenlik başlıkları anlaşmazlık yaratıyor
Abu Dabi temasları, yaklaşık dokuz ay aradan sonra Ukrayna ve Rusya temsilcilerini ABD arabuluculuğunda yeniden aynı müzakere zeminiyle buluşturdu. Buna rağmen görüşmeler ateşkes ya da kapsamlı barış anlaşmasıyla sonuçlanmadı. Taraflar, topraklar, Ukrayna için güvenlik garantileri ve savaş sonrasında kurulacak güvenlik sistemi konusunda farklı tutumlarını korudu.
Moskova, Ukrayna’nın doğusundaki topraklara ilişkin taleplerini sürdürüyor. Kiev yönetimi ise işgal altındaki topraklardan vazgeçmeyi barışın ön koşulu olarak kabul etmiyor. Volodimir Zelenskiy, esir takasını olumlu bir gelişme olarak nitelerken, Ukrayna’nın toprak tavizi karşılığında barışa razı olmayacağını vurguladı.
Vladimir Putin, Ukrayna ile Rusya mevzileri arasında silahsızlandırılmış veya belirsiz statülü bölgeler kurulması önerisini de reddetti. Putin, sınır hattının devlet sınırı olarak tanınması gerektiğini savundu. Moskova’nın ilhak ettiğini açıkladığı Donetsk, Luhansk, Herson ve Zaporijya bölgelerinin tamamı Rusya’nın fiilî kontrolünde bulunmuyor.
Rusya, Ukrayna’daki ateşkes görüşmeleriyle birlikte Avrupa güvenlik düzeninin de ele alınmasını istiyor. Moskova; NATO’nun genişlememesi, Rusya sınırları yakınındaki askerî tatbikatların sınırlandırılması ve ittifakın doğu kanadındaki asker ile teçhizatın geri çekilmesi yönündeki taleplerini yineliyor. Avrupa liderleri ise Rusya’nın Ukrayna’yı işgaliyle mevcut güvenlik düzenini ihlal ettiğini belirterek, Avrupa devletlerinin egemen kararlarını sınırlayacak yeni bir düzenlemeye karşı çıkıyor.
Rusya ayrıca ateşkes sonrasında Ukrayna’da Avrupa askerlerinin konuşlandırılması fikrine karşı çıkıyor. Kremlin, yabancı askerî gücün Rusya’nın güvenliği için tehdit oluşturacağını savunuyor. Ukrayna ve bazı Avrupalı ortaklar ise savaş sonrası güvenlik garantilerinin, Ukrayna’nın savunma kapasitesini destekleyecek somut düzenlemeler içermesi gerektiğini düşünüyor.
Dublin bildirisi Avrupa’nın ortak tutumunu arıyor
Dublin’deki Avrupa Siyasi Topluluğu zirvesinde görüşülen taslak bildiri, Ukrayna’da barışın Ukrayna’nın katılımı olmadan; Avrupa güvenliğine ilişkin kararların da Avrupa devletleri olmadan şekillendirilemeyeceği görüşünü öne çıkarıyor. Taslak metin, bağlayıcı bir barış anlaşması ya da güvenlik garantisi niteliği taşımıyor.
Taslak bildiri; devletlerin egemen eşitliği, sınırların dokunulmazlığı ve ülkelerin kendi güvenlik düzenlemelerini seçme hakkı gibi ilkeleri vurguluyor. Avrupa liderleri, ortak bir temsil mekanizması oluşturulamadığı takdirde Avrupa’nın Ukrayna diplomasisinde etkisinin azalmasından endişe ediyor.
Avrupa Konseyi Başkanı António Costa, Avrupa’nın yeni bir güvenlik mimarisine ihtiyacı olmadığını, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik saldırısının mevcut düzeni hedef aldığını söyledi. Estonya Başbakanı Kristen Michal da Avrupa’nın müzakere masasında yer alma karşılığında kıtanın güvenlik düzenini tartışmayı kabul etmesinin, NATO üyelerinin egemenliği bakımından risk yaratacağını savundu.
Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Avrupa temsilinin Almanya, Fransa ve Birleşik Krallık’tan oluşan mevcut yapı ya da İtalya ve Polonya’nın da yer aldığı beşli bir formatla sağlanabileceğini söyledi. Avrupa ülkeleri arasında henüz nihai karar bulunmuyor. Müzakere formatının, sonraki temaslarda ABD, Ukrayna, Rusya ve Avrupa başkentleri arasındaki istişarelerle belirlenmesi bekleniyor.
Sonraki tur için ortak açıklama bekleniyor
ABD temsilcilerinin Avrupa katılımına dair açıklaması diplomatik alanda yeni bir temas olasılığı yarattı. Buna karşın Rusya, Ukrayna ve Avrupa taraflarının katılım koşullarını aynı metinde teyit ettiği ortak bir duyuru yapılmadı. Bir sonraki toplantının tarihi ve yeri de açıklanmadı.
Zelenskiy, Dublin’de Starshield uydu internet hizmetine getirilen yeni kısıtlamaların Ukrayna’nın Rus jet insansız hava araçlarını önleme kapasitesini zorlaştırdığını söyledi. Savaş alanındaki gelişmeler, ateşkes görüşmelerinin askerî dengeden bağımsız yürütülmesini güçleştiriyor.
Putin, Kostyantynivka’da kalan siviller için insani tahliye önerisi de sundu. Ukrayna tarafı, insani operasyon sırasında Rusya’nın bölgeye yeni asker sevk edebileceği uyarısında bulundu. Kentin kontrolü konusunda tarafların açıklamaları farklılık gösterirken çatışmaların sürdüğü bildiriliyor.
Savaş sahasında çatışmalar sürerken, diplomatik görüşmelerin önündeki temel başlıklar değişmedi: Ateşkesin koşulları, kontrol edilen bölgelerin statüsü, Ukrayna’nın güvenliği ve Avrupa’nın savaş sonrası düzende üstleneceği rol. Esir takasının hayata geçirilmesi, taraflar arasındaki sınırlı işbirliğinin ilk somut sınavı olacak.
Sıkça Sorulanlar
Avrupa Ukrayna-Rusya görüşmelerinin sonraki turuna katılacak mı?
ABD temsilcileri ve Volodimir Zelenskiy, Avrupa temsilcilerinin sonraki müzakere turunda yer almasını hedeflediklerini açıkladı. Kremlin, Avrupa'nın katılımını kabul ettiğine dair resmî açıklama yapmadı.
Abu Dabi görüşmelerinde hangi konuda ilerleme sağlandı?
Ukrayna ve Rusya, geniş kapsamlı savaş esiri takası için ilke anlaşmasına vardı. Takasın tarihi ile serbest bırakılacak kişilerin kesin sayısı henüz duyurulmadı.
Rusya neden Avrupa askerlerinin Ukrayna'da konuşlandırılmasına karşı çıkıyor?
Rusya, savaş sonrasında Ukrayna'ya gönderilecek yabancı askerî gücü kendi güvenliği için tehdit olarak görüyor. Kremlin, böyle bir gücü meşru hedef sayabileceğini bildiriyor.
Ukrayna görüşmelerinde temel anlaşmazlıklar nelerdir?
Toprakların statüsü, ateşkes koşulları, Ukrayna'ya verilecek güvenlik garantileri ve Avrupa'nın savaş sonrası güvenlik düzenindeki rolü başlıca anlaşmazlıklar arasında bulunuyor.