Birleşik Krallık’ta yürütülen çevrim içi araştırma, otoimmün hastalığı bulunan kadınların tanı almasının ortalama dört yıl sürdüğünü ortaya koydu. Erkek katılımcılar ise tanıya yaklaşık üç ay ile bir yıldan kısa sürede ulaştığını bildirdi. Araştırma, kadınların yanlış tanı ve gecikmiş tedaviyle daha sık karşılaşabildiğine ilişkin önceki bulguları destekliyor.
Araştırma yakın zamanda eClinicalMedicine dergisinde yayımlandı. Katılımcılar, özellikle lupus ve romatoid artrit gibi hastalıklarda yakınmalarının sağlık çalışanları tarafından yeterince dinlenmediğini veya psikolojik olarak değerlendirildiğini aktardı. Araştırmacılar, sonuçların tanı sürecinde hasta anlatısına daha fazla önem verilmesi gerektiğine işaret ettiğini belirtti.
Araştırmanın tanı sürelerine ilişkin bulguları
Araştırmaya 6 bin 607 kişi katıldı. Katılımcıların yüzde 91,2’sini kadınlar oluşturdu ve katılımcıların büyük bölümü Birleşik Krallık’ta yaşıyordu. Kadınlar tanı için yaklaşık dört yıl beklediğini bildirirken, erkeklerin bildirdiği süre üç ay ile bir yıldan kısa zaman arasında değişti.
Katılımcılar, belirtilerin başladığı zamanı, kaç sağlık çalışanına başvurduklarını ve yanlış tanı alıp almadıklarını araştırmacılarla paylaştı. Veriler kadınlar ve erkekler arasında karşılaştırıldı. Kadın katılımcılar, tıbbi görüşmelerde yakınmalarının dinlenmediğini, anlaşılmadığını veya inanılır bulunmadığını daha sık anlattı.
Araştırma, kadınların tüm sağlık sistemlerinde kesin olarak dört yıl beklediği anlamına gelmiyor. Bulgular, çevrim içi ankete gönüllü katılan grubun deneyimlerini yansıtıyor. Yine de araştırma, otoimmün hastalıkların tanısındaki cinsiyet temelli eşitsizlik tartışmasına geniş katılımlı yeni veri ekliyor.
Katılımcı profili sonuçların sınırını çiziyor
Anket sosyal medya, hasta destek grupları ve dini topluluklar ile evsiz kişilere hizmet veren kuruluşlar dahil çeşitli topluluk ağları üzerinden yayıldı. Araştırmacılar daha farklı gruplara ulaşmak için anketi beş dile çevirdi. Katılımcıların kendi bildirimlerine dayanan yöntem, deneyimlerin doğrudan kayda geçirilmesini sağladı.
Bununla birlikte çevrim içi ve gönüllülük esaslı anketler, toplumdaki tüm otoimmün hastaları aynı oranda temsil etmeyebilir. Kadınların katılımcılar içindeki yüksek oranı ile Birleşik Krallık ağırlığı, sonuçlar değerlendirilirken dikkate alınması gereken unsurlar arasında yer alıyor.
Araştırmacılar, tanı gecikmesinin tek bir nedene bağlanamayacağını vurguluyor. Hastalığın türü, belirtilerin şiddeti, sağlık hizmetine erişim, başvurulan uzmanlık alanı ve laboratuvar bulguları tanı zamanını etkileyebiliyor.
Ortak belirtiler erken tanıyı güçleştiriyor
Otoimmün hastalıklarda bağışıklık sistemi vücudun kendi dokularına saldırıyor. Tip 1 diyabet, multipl skleroz, inflamatuvar bağırsak hastalığı, sedef hastalığı, lupus ve romatoid artrit bu hastalıklar arasında bulunuyor. Anketi yanıtlayan kadınlarda en sık bildirilen durum, Haşimoto hastalığını da kapsayan otoimmün tiroit hastalığı oldu.
Yorgunluk, baş dönmesi, hafif ateş, ağrı ve karıncalanma gibi belirtiler birçok farklı hastalıkta görülebiliyor. Stres, anksiyete ve depresyon belirtileri de klinik tabloya eşlik edebiliyor. Yakınmaların başlangıçta belirsiz olması, hekimlerin altta yatan otoimmün hastalığı erken aşamada ayırt etmesini güçleştirebiliyor.
Dr. Saira Z. Sheikh, kadınlar ve erkeklerde benzer belirtiler görülebildiğini, ancak kadınlarda belirtilerin zaman içinde kademeli gelişebildiğini söyledi. Sheikh’e göre kademeli başlangıç, erken dönemde hastalığın fark edilmesini zorlaştırabiliyor. Otoimmün hastalık belirtileri çocuklukta başlayıp yetişkinlik boyunca sürebiliyor.
Klinik yaklaşımda hasta anlatısı neden önemli
Araştırmanın ortak yazarı Sydnae Taylor, kan testlerinde kolayca saptanmayan yakınmalarda yanlış tanı riskinin arttığını belirtti. Ağrı, yorgunluk ve nörolojik karıncalanma gibi yakınmaların nesnel test sonuçlarıyla hemen açıklanamaması, değerlendirmeyi daha karmaşık hale getirebiliyor.
Sheikh, ilk incelemelerin kesin sonuç vermemesinin kadınların yakınmalarının psikolojik kabul edilmesine gerekçe olmaması gerektiğini söyledi. Araştırmacılara göre sağlık çalışanlarının belirtilerin süresini, değişimini ve günlük yaşama etkisini ayrıntılı değerlendirmesi, doğru tanıya ulaşma olasılığını güçlendirebilir.
Otoimmün hastalıklar kadınlarda erkeklerden daha sık görülüyor. Lupus hastalarının yaklaşık yüzde 90’ının kadın olduğu tahmin ediliyor. Araştırmalar mikrobiyom, cinsiyet hormonları, antikor düzeyleri ve X kromozomuyla ilişkili biyolojik etkenlerin kadınlardaki yüksek riskle bağlantısını incelemeyi sürdürüyor; ancak nedenler henüz kesinleşmiş değil.
Sıkça Sorulanlar
Araştırmaya göre kadınlar otoimmün hastalık tanısı için ne kadar bekliyor?
Çevrim içi araştırmaya katılan kadınlar, otoimmün hastalık tanısı almak için ortalama dört yıl beklediğini bildirdi. Erkek katılımcıların bildirdiği süre yaklaşık üç ay ile bir yıldan kısa zaman arasında değişti.
Araştırmaya kaç kişi katıldı?
Araştırmaya 6 bin 607 kişi katıldı. Katılımcıların yüzde 91,2'si kadındı ve katılımcıların çoğu Birleşik Krallık'ta yaşıyordu.
Otoimmün hastalıkların tanısı neden gecikebiliyor?
Yorgunluk, baş dönmesi, hafif ateş, ağrı ve karıncalanma gibi erken belirtiler birçok farklı hastalıkla ortak görülebiliyor. Bazı yakınmaların kan testlerinde görünmemesi de doğru tanıya ulaşmayı zorlaştırabiliyor.
Araştırmanın sonuçları tüm hastalar için geçerli mi?
Araştırma, çevrim içi ankete gönüllü katılan kişilerin beyanlarına dayanıyor ve katılımcıların çoğu Birleşik Krallık'tan geliyor. Sonuçlar önemli bir eşitsizlik işareti verse de tüm ülkelerdeki tüm hastalara doğrudan genellenemez.