İngiltere Başbakanı Andy Burnham, sosyal bakım hizmetlerinde kapsamlı değişiklik hedefleyen ulusal modelin ana çerçevesini açıkladı. Burnham, İngiltere’de bakım hizmetlerine erişimin NHS benzeri ilkelerle kullanım anında ücretsiz olması gerektiğini savundu. Başbakan, ayrıntılı planı gelecek genel seçim öncesinde İşçi Partisi manifestosuna koyacağını ve seçmenden yetki isteyeceğini bildirdi.
Burnham, önerinin mevcut parlamento döneminde uygulamaya girmeyeceğini söyledi. İngiltere’de genel seçimin en geç 2029’da yapılması öngörülüyor. Başbakan, mevcut hükümet manifestosundaki vergi taahhütlerinin reformun kısa sürede hayata geçirilmesini zorlaştırdığını kabul etti.
Ulusal bakım hizmeti hangi ilkelerle işleyecek
Burnham’ın tasarladığı model, bakım gereksinimi bulunan kişilerin hizmete ödeme anında ücret ödememesini amaçlıyor. Başbakan, sistemin herkesin katkı sunduğu ve herkesin güvence altında olduğu bir yapıya dayanacağını belirtti. Finansman yöntemi NHS’nin genel vergilerle finanse edilen yapısıyla tamamen aynı olmak zorunda olmayacak.
Yetişkin sosyal bakımı; kişilerin evlerinde daha bağımsız yaşayabilmesi için verilen destekleri, yemek yeme ve kişisel temizlik gibi günlük ihtiyaçlardaki yardımı kapsıyor. İngiltere’de sosyal bakım, NHS’den farklı olarak genel olarak kullanım anında ücretsiz sunulmuyor. Varlıkları 23 bin 250 sterlini aşan kişiler, belediyelerden bakım masrafları için destek alma hakkını kaybedebiliyor.
Burnham, mevcut kuralların bazı aileleri evlerini veya birikimlerini bakım giderleri için kullanmaya zorladığını savundu. Başbakan ayrıca, evde yeterli bakım hizmeti bulunmadığı için hastaneden ayrılamayan kişilerin NHS üzerinde ek baskı oluşturduğunu söyledi. Hükümet, daha önleyici bakım hizmetleriyle kişilerin kendi evlerinde daha uzun süre yaşamasını ve hastane yataklarının daha verimli kullanılmasını hedefliyor.
Finansman planında vergi ve harcama soruları
Ulusal bakım hizmetinin finansmanı henüz açıklanmadı. Daha önce yapılan bir maliyet tahmini, İngiltere genelinde kullanım anında ücretsiz bakım sisteminin kamuya yılda yaklaşık 18 milyar sterline mal olabileceğini öngörmüştü. Burnham, maliyetin 18 milyar sterlin kadar yüksek olmayacağını savunsa da alternatif rakam paylaşmadı.
Başbakan, finansman konusunda hiçbir seçeneği dışlamadığını söyledi. Gelir vergisi, Katma Değer Vergisi ve ulusal sigorta primlerinde artış yapmama taahhüdü, yeni kaynak yaratılmasını siyasi bakımdan güçleştiriyor. Miraslardan alınacak zorunlu katkı, başka vergiler, harcama kesintileri ve emekli aylıklarındaki üçlü güvence sisteminin değiştirilmesi tartışılan seçenekler arasında bulunuyor.
Darren Jones, sosyal bakıma öncelik verilmesi halinde hükümetin başka bütçe kalemlerinde tasarruf yapması gerekebileceğini söyledi. Jones, devlet emekli aylıklarının ücret artışı, enflasyon veya yüzde 2,5 oranından en yükseği kadar yükselmesini garanti eden üçlü güvence mekanizmasının gözden geçirilebileceğini belirtti.
Casey incelemesi ve seçim takvimi belirleyici olacak
Barones Casey, yetişkin sosyal bakımının geleceği için yürütülen incelemeye başkanlık ediyor. İncelemenin başlangıçta 2028’de tamamlanması planlanmıştı. Burnham, raporun gelecek yaz yayımlanması için takvimin öne çekilmesini istedi.
Casey’nin önerilerinin sürdürülebilir bir finansman modelini, vergi değişikliklerini ve diğer harcama alanlarındaki olası tasarrufları değerlendirmesi bekleniyor. Burnham, incelemeden çıkacak seçenekler üzerinde muhalefet partileriyle de görüşmek istediğini bildirdi. Başbakan, kalıcı bir dönüşüm için siyasi uzlaşının gerekli olduğunu savunuyor.
Burnham’ın 29 Eylül’de Liverpool’daki parti konferansında planın ilk ayrıntılarını açıklaması bekleniyor. Finansman formülü, hizmetin kapsamı ve geçiş takvimi konuşmanın ardından reform tartışmasının merkezinde yer alacak.
Muhalefet finansman yöntemine itiraz ediyor
Muhafazakâr Parti temsilcisi Chris Philp, vergi artışını sosyal bakım reformunun finansmanı için kabul etmeyeceklerini açıkladı. Philp, ek kaynağın sosyal yardım bütçesi başta olmak üzere başka harcama alanlarından bulunması gerektiğini savundu.
Liberal Demokrat lider Ed Davey, hükümetin partiler arası görüşmeleri hızlandırması çağrısı yaptı. Reform UK temsilcisi Robert Jenrick ise miraslar üzerinden alınabilecek katkı ihtimalini eleştirdi. Muhalefet partilerinin farklı tutumları, Burnham’ın geniş uzlaşı arayışının önündeki temel siyasi engellerden biri olarak görülüyor.
Sosyal bakım reformu, İngiltere siyasetinde uzun süredir sonuçlandırılamayan başlıklardan biri. Burnham, 2009’da sağlık bakanıyken ulusal bakım hizmeti önermiş, miraslardan katkı alınmasını içeren taslak yoğun siyasi tartışmanın ardından uygulanmamıştı. Theresa May’in 2017’deki evde bakım ödemelerine ilişkin planı da benzer biçimde kamuoyu tepkisiyle karşılaşmıştı.
Burnham, babası Roy Burnham’ın Alzheimer hastalığıyla geçen bakım döneminin reform kararlılığını güçlendirdiğini söyledi. Yeni teklifin kaderi, hükümetin maliyetleri nasıl karşılayacağını netleştirmesine ve gelecek genel seçimde seçmenden destek almasına bağlı olacak.
Sıkça Sorulanlar
Andy Burnham’ın sosyal bakım planı nedir?
Andy Burnham, İngiltere’de sosyal bakım hizmetlerinin NHS ilkelerine benzer biçimde kullanım anında ücretsiz ve herkesi kapsayan ulusal bir modele dönüşmesini istiyor. Modelde herkesin katkı sunduğu bir finansman yapısı planlanıyor.
İngiltere’de sosyal bakım neden ücretsiz değil?
İngiltere’de sosyal bakım NHS’den ayrı işliyor ve mali durum testine tabi tutuluyor. Varlıkları 23 bin 250 sterlini aşan kişiler, bakım masrafları için belediye desteği alamayabiliyor.
Ücretsiz sosyal bakım sisteminin maliyeti ne kadar olabilir?
Daha önceki bir tahmin, İngiltere genelindeki ücretsiz sosyal bakım sisteminin yılda yaklaşık 18 milyar sterline mal olabileceğini hesapladı. Andy Burnham, maliyetin bu seviyeye ulaşmayacağını söyledi ancak alternatif bir tutar açıklamadı.
Sosyal bakım planı ne zaman uygulanacak?
Andy Burnham, reformu mevcut parlamento döneminde uygulamayı planlamadığını bildirdi. Başbakan, ayrıntılı planı gelecek genel seçimde seçmenin onayına sunmak istiyor.
Sosyal bakım planının finansmanı nasıl belirlenecek?
Barones Casey’nin yetişkin sosyal bakımı incelemesi, finansman seçenekleri için hükümete öneri sunacak. Vergi değişiklikleri, harcama kesintileri, miras katkıları ve emekli aylıklarındaki üçlü güvence sisteminin değiştirilmesi tartışılan başlıklar arasında yer alıyor.