İngiltere Başbakanı Andy Burnham, Rusya’nın 2016’da yapılan Avrupa Birliği’nden ayrılma referandumuna müdahale ettiğine dair kendisine kesin bilgi verildiğini açıkladı. Burnham, değerlendirmesinin dayandığı istihbaratın içeriğini, bilgiyi veren kişiyi veya Moskova’nın faaliyetlerinin referandum sonucuna etkisini paylaşmadı.
Açıklama, 2016 referandumuna ilişkin yabancı müdahale tartışmasını yeniden gündeme taşıdı. İngiltere, referandumda yüzde 51,9 oyla Avrupa Birliği’nden ayrılma kararı almış; ülkeden ayrılma resmen 2020 yılında tamamlanmıştı.
Hükümet, 2016 referandumunun meşruiyetini sorgulamadığını ve Rusya’nın girişimlerinin oylama sonucunu değiştirdiğini ileri sürmediğini bildirdi. Dışişleri Bakanlığından bir yetkili de Rusya’nın demokratik süreçlere müdahale etmeye çalıştığını, ancak 2016 oylamasında başarılı olmadığı görüşünde olduklarını söyledi.
Burnham’ın açıklaması hangi bilgiye dayanıyor?
Burnham, başbakanlık konutuna geldikten sonra 2016 referandumunda Rusya’nın rol oynayıp oynamadığını sorduğunu söyledi. Başbakan, aldığı yanıtın Rus müdahalesinin bulunduğu yönünde olduğunu belirtti. Ancak Burnham, müdahalenin propaganda, çevrim içi etki kampanyası, finansman veya başka yöntemler yoluyla gerçekleşip gerçekleşmediğine dair ayrıntı vermedi.
Başbakan, İngiltere’nin yurt dışından gelen siyasi etki girişimlerine karşı yeterince açık davranmadığını savundu. Burnham’a göre seçmenler, yabancı aktörlerin demokratik karar alma mekanizmalarını bozma çabalarının kapsamı hakkında yeterli bilgiye sahip olmadı.
Açıklama, görevdeki bir İngiltere başbakanının Brexit oylamasına Rus müdahalesi bulunduğunu açık biçimde dile getirdiği ilk değerlendirme olarak öne çıktı. Buna karşılık referandumun sonucunun Rus faaliyetleri nedeniyle değiştiğini gösteren bir kanıt açıklanmadı.
2016 referandumu için daha önce ne biliniyordu?
İngiltere Parlamentosu İstihbarat ve Güvenlik Komitesi, 2020 tarihli incelemesinde hükümetleri ve istihbarat kurumlarını Rusya’nın seçimler ile referandumlara yönelik olası etkisini yeterince değerlendirmemekle eleştirmişti. Komite, 2016 referandumunun sonucunu etkilemeye dönük bir Rus girişimi bulunup bulunmadığı konusunda kesin hükme varmamıştı.
Komite raporu, Rus devlet destekli medya kuruluşları ile sosyal medya hesaplarının İngiliz siyaseti üzerindeki olası etkisine işaret etti. Raporda, referandum sonrasında olası müdahaleye ilişkin kapsamlı bir resmi değerlendirme yapılmadığı da vurgulandı.
Rus yetkililer, diğer ülkelerin seçimlerine müdahale ettikleri iddialarını daha önce reddetti. Brexit yanlısı bir kampanya grubu da yabancı müdahalenin kabul edilemez olduğunu, ancak Rusya’nın 2016 oylamasının sonucunu etkilediğine inanmak için neden bulunmadığını savundu.
Almanya ve Fransa için yapılan uyarı ne anlama geliyor?
Burnham, Almanya Başbakanı Friedrich Merz ile Berlin’de yaptığı görüşmede Rusya kaynaklı yanlış bilgi ve dezenformasyon faaliyetlerini de ele aldığını söyledi. Burnham, Almanya ve Fransa’daki seçmenlerin bazı siyasi hareketlerin dışarıdan yönlendirilme ihtimali hakkında bilgilendirilmesinin önemli olduğunu belirtti.
Başbakan, Almanya’da aşırı sağın yükselişiyle bağlantılı risklere dikkat çekti. Merz’in Almanya için Alternatif Partisi’nin Rusya ile bağları konusunda kaygı taşıdığını aktaran Burnham, Alman siyasetine Rusya’dan yanlış bilgi yayıldığını söyledi. Burnham’ın aktardığı finansman iddiasına ilişkin bağımsız kanıt açıklanmadı.
Burnham, eylül ayında Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda yaptığı konuşmada da Rusya’yı bilgi savaşı yürütmekle suçlamış ve Moskova’nın 2019 genel seçimine müdahale etmeye çalıştığına dair kanıt bulunduğunu söylemişti.
İngiltere yabancı müdahaleye karşı hangi adımları atıyor?
İngiltere hükümeti, yabancı güçlerin ve bağlantılı yapıların demokratik kurumları zayıflatma girişimlerine karşı ulusal güvenlik araçlarını güçlendirdiğini bildirdi. Hükümet; Ulusal Güvenlik Yasası kapsamındaki yetkiler, kritik altyapının dayanıklılığı, sınır güvenliği, polis ve istihbarat kurumlarının kapasitesi üzerinde çalıştığını açıkladı.
Burnham ayrıca dezenformasyonla mücadele için yeni bir merkez kurulacağını duyurmuştu. Yapay zekâ ile üretilen sahte video ve haber içerikleri, seçim güvenliği tartışmalarında öne çıkan riskler arasında yer alıyor. Seçim yetkilileri, Rusya bağlantılı olduğu belirtilen derin sahte videoların dünya genelindeki seçimlerde yaygın kullanıldığı uyarısını yapmıştı.
20 Kasım zirvesinde hangi başlıklar görüşülecek?
Burnham, Avam Kamarasında yaptığı açıklamada İngiltere’nin Avrupa Birliği ile mevcut ilişki düzeninin ülke için yeterli olmadığını söyledi. İngiltere ve Avrupa Birliği, 20 Kasım’da Brüksel’de yapılması planlanan zirvede daha yakın iş birliği seçeneklerini ele alacak.
Zirvenin gündeminde tarım ve gıda ticareti, emisyon ticaret sistemi, gençlik hareketliliği ile göç alanındaki iş birliği bulunuyor. Tarafların savunma, güvenlik ve kolluk faaliyetlerinde daha güçlü ortaklık ihtimalini de görüşmesi bekleniyor.
Burnham, zirve sonrasında İngiltere’nin Avrupa Birliği ile uzun vadeli ilişkisi için farklı seçenekleri değerlendireceğini söyledi. Başbakan, ekonomik büyüme, göç yönetimi, güvenlik ve demokratik değerler için Avrupa ile daha yakın ilişkilerin tartışılması gerektiğini savundu; herhangi bir gelecekteki değişikliğin halkın desteğine sunulacağını ekledi.
Brexit referandumuna ilişkin yeni açıklama, İngiltere’nin Avrupa Birliği ile gelecekteki ilişkisine dair siyasi tartışmaların sürdüğü dönemde geldi. Burnham, ülkenin Brüksel ile ilişkisi için farklı seçenekleri değerlendireceğini daha önce söylemiş, Avrupa Birliği’ne yeniden üyelik ihtimalini kesin olarak dışlamamıştı.
Sıkça Sorulanlar
Andy Burnham Brexit referandumu hakkında ne açıkladı?
İngiltere Başbakanı Andy Burnham, Rusya'nın 2016 Brexit referandumuna müdahale ettiğine dair kesin yanıt aldığını söyledi. Burnham, müdahalenin yöntemi ve kapsamına ilişkin ayrıntı paylaşmadı.
Rusya'nın 2016 Brexit oylamasını değiştirdiğine dair kanıt var mı?
Açıklanan bilgiler, Rusya'nın faaliyetlerinin 2016 Brexit oylamasının sonucunu değiştirdiğini göstermiyor. İngiltere hükümeti de referandumun meşruiyetini sorgulamadığını bildirdi.
İngiltere ile Avrupa Birliği zirvesi ne zaman yapılacak?
İngiltere ile Avrupa Birliği'nin 20 Kasım 2026'da Brüksel'de zirve yapması planlanıyor. Görüşmelerde ticaret, emisyon ticareti, gençlik hareketliliği, göç ve güvenlik başlıkları ele alınacak.
2020 tarihli parlamento raporu Rusya'nın Brexit'e müdahalesi konusunda ne demişti?
İngiltere Parlamentosu İstihbarat ve Güvenlik Komitesi, 2020'de Rusya'nın 2016 referandumuna müdahalesi hakkında kesin sonuca ulaşmadı. Komite, hükümetlerin olası yabancı etki riskini yeterince incelemediği eleştirisini yöneltti.