2026 ED138 adlı gök cismi, Güneş Sistemi’nin dış kesimlerinde saptanan büyük Neptün ötesi nesneler arasına girdi. İlk hesaplamalar, cismin 600 ila 1.500 kilometre çapında olabileceğini gösteriyor. Araştırma ekibi, geniş tahmin aralığını daraltmak ve cismin cüce gezegen sınıfına girip girmediğini değerlendirmek için Şili’deki Atacama Büyük Milimetre/Milimetrealtı Dizisiyle yeni gözlemler yapmayı planlıyor.
Cisim, Güneş’ten yaklaşık 46 astronomik birim uzaklıkta dolanıyor. Bir astronomik birim, Dünya ile Güneş arasındaki ortalama uzaklığa, yaklaşık 150 milyon kilometreye karşılık geliyor. 2026 ED138’in uzaklığı, Plüton’un yaklaşık 39,5 astronomik birimlik ortalama uzaklığından daha fazla.
2026 ED138’in yörüngesi arşiv verileriyle izlendi
Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi’nden astrofizikçi Matthew Holman, Vera C. Rubin Gözlemevi verilerini inceleyen yazılımla hareket eden nesneleri tararken 13 Ekim’de 2026 ED138’i belirledi. İlk tespitin ardından araştırma ekibi, gözlem kayıtlarını yeniden kontrol ederek ek izler aradı.
Mario Jurić’in katalog taramasında Mart 2026’ya kadar uzanan 20 ek gözlem bulundu. Araştırmacılar ayrıca 2016 tarihli arşiv görüntülerinde cismin izini saptadı. Yaklaşık on yıllık zaman aralığı, 2026 ED138’in yörüngesinin daha güvenilir biçimde hesaplanmasına imkân verdi.
Keşif, 27 Ekim’de duyuruldu ve ardından Washington eyaletinin Spokane kentindeki gezegen bilimleri toplantısında ele alındı. 2026 ED138 adı geçici nitelik taşıyor. Cüce gezegen statüsü doğrulanırsa gök cismine önce kalıcı bir numara, daha sonra resmî bir ad verilecek.
ALMA ölçümleri çap tahminini daraltmayı hedefliyor
Rubin Gözlemevi, 2026 ED138’den yansıyan Güneş ışığını ölçtü. Ancak görünen parlaklık, cismin boyutunu tek başına kesinleştirmiyor. Küçük ve yüksek yansıtıcılığa sahip bir yüzey, daha büyük fakat daha az yansıtıcı bir yüzeyle benzer parlaklık üretebiliyor.
Araştırmacılar, ALMA’nın daha uzun dalga boylarındaki ölçümlerinden yararlanarak cismin yaydığı ısıl ışınımı incelemeyi hedefliyor. Isıl ışınım verisi, yansıtıcılık belirsizliğini azaltarak gerçek çap için daha dar bir aralık sağlayabilir. İlk hesaplamalardaki 600 ila 1.500 kilometrelik farkın temel nedeni de yüzey yansıtıcılığının henüz bilinmemesi.
Tahminin üst sınırı doğru çıkarsa 2026 ED138, çap bakımından Ceres’ten büyük olabilir. Ceres’in çapı yaklaşık 940 kilometre. Plüton ise yaklaşık 2.377 kilometrelik çapıyla 2026 ED138 için hesaplanan aralığın üzerinde bulunuyor.
Samanyolu yoğunluğu keşfi yıllarca zorlaştırdı
2026 ED138’in geç fark edilmesinde iki ana etken rol oynadı. Gök cismi güney gökyüzünde yer aldığı için kuzey yarım küredeki birçok teleskop cismin bulunduğu alanı yeterli sıklıkta gözleyemedi. Rubin Gözlemevi’nin Şili’deki konumu, güney gökyüzünün geniş bölümünü düzenli biçimde tarama olanağı sağladı.
Gök cismi, Dünya’dan bakıldığında Samanyolu’nun yıldız bakımından yoğun bir bölgesinde hareket ediyor. Yoğun yıldız alanı, sönük ve hareketli bir nesneyi sabit arka plan kaynaklarından ayırmayı zorlaştırıyor. Rubin Gözlemevi’nin geniş görüş alanı, derin görüntüleme kapasitesi ve hareketli nesne tarama yöntemleri 2026 ED138’in ayırt edilmesinde etkili oldu.
Gözlemevinin 2025’te başlayan tarama programı, gökyüzünü yaklaşık her üç günde bir görüntülüyor. Planlanan on yıllık gözlem dönemi boyunca, benzer uzaklıkta ve büyüklükte başka Neptün ötesi cisimlerin de bulunması bekleniyor.
Resmî cüce gezegen tanımı hangi koşulları içeriyor?
Uluslararası Astronomi Birliği, bir gök cisminin cüce gezegen sayılması için Güneş çevresinde dolanmasını, kendi kütleçekimiyle yaklaşık küresel biçim alacak kadar büyük olmasını ve yörüngesindeki diğer cisimlere kütleçekimsel olarak hâkim olmamasını arıyor. 2026 ED138’in yörüngesi ve ilk boyut tahminleri adaylık için yeterli ipuçları verse de fiziksel yapısı henüz doğrulanmadı.
Birliğin resmen tanıdığı beş cüce gezegen Plüton, Ceres, Eris, Haumea ve Makemake’den oluşuyor. Ceres, Mars ile Jüpiter arasındaki ana asteroit kuşağında bulunurken diğer dört cisim Neptün’ün ötesinde yer alıyor. 2026 ED138’in doğrulanması, tanınan cüce gezegen sayısını altıya çıkaracak.
Plüton, 2006’da yörüngesini benzer büyüklükteki cisimlerden temizleme koşulunu karşılamadığı gerekçesiyle gezegen sınıfından cüce gezegen sınıfına alındı. 2026 ED138 için yapılacak ALMA ölçümleri, adayın yaklaşık küresel biçim alacak büyüklüğe ulaşıp ulaşmadığına ilişkin değerlendirmede belirleyici veriler sunacak.
Sıkça Sorulanlar
2026 ED138 nedir?
2026 ED138, Güneş'ten yaklaşık 46 astronomik birim uzakta dolanan ve Neptün ötesi nesne olarak sınıflandırılan bir cüce gezegen adayıdır.
2026 ED138 ne zaman keşfedildi?
Matthew Holman, 2026 ED138'i 13 Ekim 2026'da Vera C. Rubin Gözlemevi verilerini tararken belirledi. Keşif 27 Ekim 2026'da duyuruldu.
2026 ED138'in çapı ne kadar?
İlk hesaplamalar 2026 ED138'in çapının 600 ila 1.500 kilometre arasında olabileceğini gösteriyor. Kesin çap, yüzey yansıtıcılığı bilinmediği için henüz ölçülmedi.
ALMA, 2026 ED138 hakkında hangi bilgiyi sağlayacak?
ALMA, 2026 ED138'in yaydığı ısıl ışınımı ölçerek cismin gerçek boyutunun daha doğru hesaplanmasına yardımcı olacak. Ölçüm, cüce gezegen sınıflandırması için gerekli fiziksel verileri güçlendirecek.
2026 ED138 doğrulanırsa ne değişecek?
2026 ED138'in cüce gezegen olduğu doğrulanırsa Uluslararası Astronomi Birliği tarafından tanınan cüce gezegenlerin sayısı beşten altıya çıkacak.