Perşembe, 19 Kasım 2026Köşesiz. Yorumsuz. Sadece haber.

Uluslararası Adalet Divanı, Myanmar’ı soykırımdan sorumlu tuttu

Uluslararası Adalet Divanı Myanmar soykırımı davasında karar verecek

theguardian.com

WhatsAppXE-Posta

Divan Myanmar’ı Rohingyalara karşı soykırımdan sorumlu tuttu

Uluslararası Adalet Divanı, Gambiya’nın Myanmar’a karşı açtığı davada Myanmar devletinin Kuzey Arakan’daki Rohingyalara yönelik eylemlerle Soykırım Sözleşmesi’ni ihlal ettiğine hükmetti. Lahey’de 19 Kasım Perşembe günü açıklanan karar, uluslararası bir mahkemenin bir devleti doğrudan soykırımdan sorumlu tuttuğu ilk hüküm oldu.

Divan Başkanı Yuji Iwasawa, 15 yargıçtan oluşan heyetin Myanmar güvenlik güçlerinin binlerce Rohingya sivili öldürdüğünü, yaygın cinsel şiddet uyguladığını, çocuklara karşı aşırı şiddet eylemleri işlediğini ve Bangladeş’e kaçmaya çalışan Rohingyalara saldırdığını tespit ettiğini açıkladı. Mahkeme, eylemlerin Rohingya grubunun Kuzey Arakan’daki önemli bir bölümünü yok etme kastıyla yapıldığı sonucuna vardı.

Karar, Myanmar’a Rohingyaların güvenli, gönüllü ve onurlu biçimde ikamet yerlerine dönmesine izin verme, aile birleşimini kolaylaştırma, sorumluları soruşturma ve cezalandırma yükümlülüğü getirdi. Divan ayrıca tazminat ve diğer giderimlerin kapsamının daha sonraki yargılamalarda belirleneceğini bildirdi.

2017 operasyonları yüz binlerce kişiyi yerinden etti

Davanın merkezinde Arakan eyaletinde 2017 yılında yaşanan kitlesel şiddet yer alıyor. İnsan hakları kuruluşları ve Birleşmiş Milletler araştırmaları, Myanmar ordusunun köyleri yaktığını, öldürme, işkence ve yaygın cinsel şiddet eylemlerinde bulunduğunu bildirdi. Kuzey Arakan’daki yüzlerce köyün tahrip edildiği, 700 binden fazla Rohingyanın Naf Nehri üzerinden Bangladeş’e kaçtığı kaydedildi.

Ölü sayısına ilişkin tahminler farklılık gösteriyor. Bazı değerlendirmeler, 2017’deki şiddet sırasında 10 bin ila 25 bin Rohingyanın öldürüldüğünü belirtiyor. Mahkeme, 2017 operasyonlarında yaklaşık 10 bin Rohingyanın şiddet sonucu öldürüldüğü yönündeki tahminin delillerle desteklendiğini açıkladı. Myanmar’daki Rohingyalar, 1982 vatandaşlık yasasından sonra vatandaşlık, seyahat, eğitim, sağlık hizmeti ve çalışma alanlarında uzun süreli kısıtlamalarla karşı karşıya kaldı.

Rohingyaların büyük bölümü hâlen Bangladeş’teki kamplarda yaşıyor. Kamplarda yaşayanların sayısına ilişkin veriler farklı dönemlerde değişse de, 1 milyondan fazla Rohingyanın Bangladeş’e sığındığı belirtiliyor. Yardıma bağımlılık, azalan uluslararası fonlar ve eğitim ile çalışma imkânlarının sınırlılığı, mültecilerin temel sorunları arasında bulunuyor.

Mahkeme soykırım kastına ilişkin yüksek eşiği uyguladı

Uluslararası hukukta soykırım kararı için yalnızca ağır ihlallerin yaşanmış olması yeterli görülmüyor. Mahkemenin, öldürme, ciddi fiziksel veya ruhsal zarar verme, yaşam koşullarını yok edici hâle getirme gibi eylemlerin korunan bir grubu tamamen ya da kısmen yok etme kastıyla yapıldığını tespit etmesi gerekiyor.

Gambiya, askeri operasyonların yanı sıra Rohingyalara yönelik uzun yıllara yayılan ayrımcılık, vatandaşlık kısıtlamaları, yerinden etme, cinsel şiddet ve köylerin sistematik biçimde yok edilmesi üzerinden soykırım kastının ortaya konulduğunu savunuyor. Myanmar ise çatışma ortamında savaş suçları işlenmiş olabileceğini kabul etse bile bunun devletin soykırım kastını kanıtlamadığını ileri sürüyor.

Divan, Myanmar’ın operasyonların silahlı Rohingya gruplarına karşı meşru güvenlik ve isyanla mücadele faaliyeti olduğu yönündeki savunmasını kabul etmedi. Hükümde, eylemlerin kapsamı, niteliği ve uygulanış biçiminin yalnızca nüfusu cezalandırma ya da zorla yerinden etme amacıyla açıklanamayacağı belirtildi.

Divanın değerlendirmesi, cinsel şiddetin, zorla yerinden etmenin ve çocuklara yönelik uygulamaların soykırım suçunun unsurları bakımından nasıl ele alınacağına da açıklık getirebilir. Mahkemenin Birleşmiş Milletler soruşturma mekanizmalarının bulgularına hangi ağırlığı vereceği de kararın hukuki yönlerinden biri olacak.

Karar geri dönüş ve tazminat yükümlülüğü getirdi

Uluslararası Adalet Divanının kararı kesin ve hukuken bağlayıcı nitelik taşıyor; karara karşı temyiz yolu bulunmuyor. Buna karşın Divanın hükmü doğrudan uygulayacak kendi yaptırım gücü yok. Myanmar’ın karara uymaması hâlinde konu Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyine taşınabilecek.

Mahkeme, Myanmar’ın Rohingyaların güvenli ve onurlu dönüşünü sağlaması, ailelerin yeniden birleşmesine imkân vermesi, ihlallerden sorumlu kişileri soruşturup cezalandırması ve zararları gidermesi gerektiğine hükmetti. Tazminatın miktarı ile mülk iadesi veya yerine eş değer karşılık sağlanması gibi giderimlerin ayrıntıları sonraki aşamada belirlenecek.

Gambiya, davada güvenli geri dönüş, vatandaşlık ve eşit haklar, mülklerin iadesi, tıbbi ve psikolojik destek, ayrımcılığa karşı koruma ile sorumluların hesap vermesine yönelik talepler sundu. Rohingya temsilcileri, hukuki tanınmanın yanı sıra Arakan’daki köylerine güven içinde dönebilmeyi ve Rohingya kimliğinin resmen tanınmasını istiyor.

Arakan eyaletindeki iç savaş, geri dönüş ihtimalini daha da zorlaştırıyor. Myanmar ordusu ile Arakan Ordusu arasındaki çatışmalar sürerken, Arakan Ordusunun eyaletin geniş kesimlerinde etkili olduğu bildiriliyor. Rohingya toplumu ile Arakan Ordusu arasındaki güvensizlik, yıkılan yerleşimler ve güvenlik garantisi eksikliği, olası geri dönüş görüşmelerinin başlıca engelleri arasında yer alıyor.

Hüküm başka soykırım davaları için emsal oluşturabilir

Myanmar davası, devletlerin soykırım sorumluluğunu belirlemede kullanılacak delil standardı nedeniyle başka uluslararası davalar tarafından da yakından izleniyor. Divanın soykırım kastını hangi olgularla ilişkilendireceği, gelecekte benzer iddialarla açılacak davalarda hukukçuların başvuracağı çerçeveyi etkileyebilir.

Karar ayrıca, Soykırım Sözleşmesi’ne taraf olan ve olaylardan doğrudan etkilenmeyen devletlerin mahkemeye başvuru hakkını pekiştirebilir. Yine de hükmün Rohingyaların günlük yaşamında hızlı bir değişim yaratması beklenmiyor. Güvenli geri dönüş için Arakan’da çatışmaların sona ermesi, vatandaşlık ve eşit hak güvencelerinin sağlanması, yerel aktörlerle uluslararası toplumun uzun vadeli iş birliği kurması gerekiyor.

Sıkça Sorulanlar

Uluslararası Adalet Divanı Myanmar hakkında ne karar verdi?

Uluslararası Adalet Divanı, Myanmar'ın Kuzey Arakan'daki Rohingyalara karşı soykırım işlediğine ve 1948 tarihli Soykırım Sözleşmesi'ni ihlal ettiğine hükmetti.

Myanmar'a hangi yükümlülükler getirildi?

Myanmar'ın Rohingyaların güvenli, gönüllü ve onurlu dönüşünü sağlaması, aile birleşimine izin vermesi, sorumluları soruşturup cezalandırması ve tazminat ödemesi istendi. Tazminatın ayrıntıları daha sonraki yargılamalarda belirlenecek.

Mahkeme 2017'deki eylemler hakkında hangi tespitleri yaptı?

Mahkeme, Myanmar güvenlik güçlerinin binlerce Rohingya sivili öldürdüğünü, yaygın cinsel şiddet uyguladığını, çocuklara yönelik aşırı şiddet eylemleri işlediğini ve kaçan sivillere saldırdığını tespit etti.

Uluslararası Adalet Divanının kararı nasıl uygulanacak?

Karar kesin ve hukuken bağlayıcıdır, ancak Divanın doğrudan yaptırım uygulama gücü bulunmaz. Myanmar'ın karara uymaması hâlinde mesele Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyine taşınabilir.

Çerez tercihleri