Birleşmiş Milletler 81. Genel Kurulu vesilesiyle New York’ta bulunan Türkiye heyeti, nükleer enerji alanında ABD yönetimi ile önemli bir teknik iş birliği adımını hayata geçirdi. New York’taki Türkevi binasında düzenlenen imza töreninde Türkiye Nükleer Enerji Anonim Şirketi (TÜNAŞ) ile ABD Ticaret ve Kalkınma Ajansı (USTDA) arasında hibe anlaşması bağıtlandı. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar’ın refakatinde gerçekleşen törende imzaları TÜNAŞ Genel Müdürü Dr. Necati Yamaç ile USTDA Direktör Yardımcısı Thomas R. Hardy attı.
Yapılan mutabakat çerçevesinde yeni nesil nükleer santral teknolojilerinin Türkiye enerji altyapısına uyumu detaylıca incelenecek. Araştırmalarda Amerikan firmalarının geliştirdiği küçük modüler reaktörler (SMR) ile dördüncü nesil nükleer reaktör modellerinin ülkedeki teknik, ekonomik ve mevzuat şartlarına uygunluğu değerlendirilecek.
Dokuz Farklı Reaktör Tasarımı Kapsamlı Şekilde İncelemeye Alınacak
İmzalanan anlaşmayla ABD merkezli teknoloji üreticilerine ait dört ayrı küçük modüler reaktör tasarımı ile beş farklı dördüncü nesil reaktör modeli mercek altına alınacak. Toplam dokuz nükleer santral tasarımının teknik özellikleri, lisanslama şartları, tasarım güvenlikleri ve tedarik zinciri imkanları ayrıntılı raporlara dönüştürülecek.
Çalışmalar esnasında her bir tasarım için SWOT analizleri hazırlanarak sistemlerin güçlü ve zayıf yönleri ile olası fırsat ve riskleri tespit edilecek. Ayrıca acil durum yönetim planları, saha seçim kriterleri, yetkilendirme süreçleri ile mevcut yasal ve düzenleyici çerçeveye uyum başlıkları da teknik incelemenin temel parametreleri arasında bulunuyor. Nükleer projelerde kullanılacak ekipman ve hizmetlerin hangi kaynaklardan karşılanabileceği de analiz edilecek.
İki Milyon Dolarlık Bütçeyi ABD Ticaret ve Kalkınma Ajansı Karşılayacak
Yaklaşık iki milyon dolar bütçeyle yürütülecek olan teknik değerlendirme sürecinin finansmanının tamamını USTDA üstlenecek. En az bir yıl sürmesi öngörülen analizler sonucında elde edilen veriler detaylı rapor haline getirilerek karar vericilerin kullanımına sunulacak.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar imza töreninin ardından yaptığı açıklamada, yeni nesil nükleer teknolojilerin Türkiye için teknik, ekonomik ve mevzuat boyutlarındaki uygulanabilirliğini kapsamlı bir şekilde değerlendireceklerini söyledi. Bayraktar, 2053 Net Sıfır Emisyon ve enerjide tam bağımsızlık hedefleri doğrultusunda enerji sepetini çeşitlendirmekte kararlı olduklarını açıklayarak, büyük ölçekli santrallerin yanı sıra ülkenin ihtiyaçlarına en uygun alternatifleri titizlikle çalışmaya devam edeceklerini vurguladı.
Doğrudan Yatırım Kararı İçermeyen Fizibilite Süreci
İmzalanan protokolle birlikte herhangi bir nükleer santral inşası, belirli bir ABD şirketinden reaktör alımı ya da bağlayıcı yatırım kararı alınmadığı bildirildi. Süreç, teknoloji transferi ve sistem kurulumu öncesinde yapılması gereken bilimsel ve hukuki bir ön değerlendirme niteliği taşıyor.
Küçük modüler reaktörler, geleneksel büyük ölçekli nükleer santrallere kıyasla daha düşük üretim kapasitesine sahip olan ve modüler yöntemlerle kurulan sistemler olarak öne çıkıyor. Hazırlanacak teknik raporlar, gelecekte Türkiye’nin SMR tercihinde bulunması halinde hangi teknolojinin ulusal elektrik şebekesine ve yasal altyapıya daha uyumlu olduğunu netleştirecek.
Türkiye’nin Nükleer Enerji Hedefleri ve İklim Vizyonu
Türkiye, Akkuyu Nükleer Güç Santrali projesiyle başlattığı nükleer enerji hamlesini orta ve uzun vadeli stratejik heflerle sürdürüyor. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının projeksiyonlarına göre, 2050 yılına kadar toplam nükleer kapasitenin 20 gigavata ulaştırılması hedefleniyor. Bu hedefin yaklaşık 5 gigavatlık bölümünü küçük modüler reaktörlerin oluşturması öngörülüyor.
İki ülke arasındaki sivil nükleer iş birliğinin çerçevesi, 25 Eylül 2025 tarihinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile ABD Başkanı Donald Trump’ın Beyaz Saray’da gerçekleştirdiği zirvede atılmıştı. O görüşmede Stratejik Sivil Nükleer İşbirliği Mutabakat Zaptı imzalanmıştı. Türkevi’nde sağlanan son anlaşma ise söz konusu diplomatik çerçevenin altında yürütülecek ilk somut teknik proje olarak kayıtlara geçti.
Sıkça Sorulanlar
Anlaşma nerede ve kimler arasında imzalandı?
Anlaşma, New York'taki Türkevi'nde Türkiye Nükleer Enerji A.Ş. (TÜNAŞ) ile ABD Ticaret ve Kalkınma Ajansı (USTDA) arasında imzalanmıştır.
Projenin bütçesini kim karşılıyor?
Yaklaşık 2 milyon dolar tutarındaki teknik değerlendirme projesinin finansmanının tamamı ABD Ticaret ve Kalkınma Ajansı (USTDA) tarafından karşılanmaktadır.
Anlaşma doğrudan nükleer santral inşası veya alım kararı içeriyor mu?
Hayır, anlaşma herhangi bir reaktör alımı ya da inşa kararı içermemektedir; sadece yeni nesil nükleer teknolojilerin Türkiye şartlarına uygunluğunu inceleyen bir fizibilite çalışmasıdır.
Teknik inceleme ne kadar sürecek ve neleri kapsayacak?
Çalışmalar en az bir yıl sürecek ve ABD merkezli üreticilere ait 4 küçük modüler reaktör ile 5 dördüncü nesil reaktör tasarımının teknik, ekonomik, mevzuat ve güvenlik boyutlarını kapsayacaktır.