Uydu görüntüleri yeni tesisleri ortaya koydu
Suudi Arabistan’ın Riyad’ın yaklaşık 200 kilometre batısındaki El-Duvaydimî balistik füze kompleksini genişlettiği uydu görüntülerine yansıdı. Nisan 2025 ile Eylül 2026 arasındaki ticari uydu verilerini inceleyen araştırmacılar, katı yakıtlı füze motoru üretiminde kullanılabilecek yeni yapılar belirledi. İnceleme, tesisin daha büyük füzelere yönelik üretim kapasitesi hazırladığı değerlendirmesine temel oluşturdu.
Yeni binanın, mevcut olduğu düşünülen benzer üretim yapısından en az iki kat büyük olduğu bildirildi. Görüntülerde yapının içinde iki derin döküm çukuru görüldü. Döküm çukurları, katı yakıtlı füze motorlarının hazırlanmasında kullanılan altyapı unsurları arasında yer alıyor.
Komplekste yapımı süren ikinci bir binanın yakıt bileşenleri veya tamamlanmış füze parçaları için depo olarak planlanmış olabileceği değerlendiriliyor. Yapıların çevresindeki kalın duvarların da olası kaza patlamalarında basınç ve parçacık etkisini yakındaki tesislerden uzağa yönlendirmeyi amaçladığı belirtiliyor.
Katı yakıtlı füzeler neden öne çıkıyor?
Katı yakıtlı balistik füzeler, sıvı yakıtlı sistemlere göre uzun süre depolanabilmeleri ve daha kısa sürede fırlatılabilmeleri nedeniyle askerî açıdan önemli kabul ediliyor. Yeni altyapının faaliyete geçmesi halinde Suudi Arabistan daha ağır harp başlıkları taşıyabilen ya da daha uzak menzile ulaşabilen füzeler üretebilir.
El-Duvaydimî kompleksinin 2026 sonuna kadar üretime başlayabileceği öngörülüyor. Ancak üretim ekipmanlarının henüz kurulup kurulmadığı bilinmiyor. Uydu görüntüleri, tesiste füze imalatının başladığını veya üretilecek sistemlerin türünü kesin olarak kanıtlamıyor.
Yerli üretim kapasitesindeki artış, Suudi Arabistan’ın Yemen’deki Husilerin füze ve insansız hava aracı saldırıları karşısında cephaneliğini daha hızlı yenilemesine yardımcı olabilir. Daha uzun menzilli sistemler ayrıca Riyad yönetimine, hava savunma riskine maruz kalmadan İran içindeki hedefleri tehdit edebilme kapasitesi sağlayabilir.
Çin teknolojisi ve menzil değerlendirmesi
Araştırmacılar, El-Duvaydimî tesisindeki çalışmaların Çin menşeli füze teknolojisiyle bağlantılı olabileceğini düşünüyor. Suudi Arabistan’ın 1987’de Çin’den yaklaşık 40 adet sıvı yakıtlı DF-3 balistik füzesi aldığı, kamuya açıklanan eski istihbarat değerlendirmelerinde yer almıştı. Suudi Arabistan 2014’te düzenlenen askerî geçitte DF-3 füzelerini sergilemişti.
Araştırmacıların Yemen’deki sosyal medya görüntülerinde incelediği füze enkazının da Çin tasarımı DF-15’e ait olabileceği öne sürüldü. Değerlendirmelere göre Suudi Arabistan katı yakıtlı DF-15 üretimine hazırlanıyor olabilir. Genişletilen tesisin, daha uzun menzilli DF-21’e veya benzer bir sisteme destek verme ihtimali de bulunuyor.
Füze türü konusunda kesin doğrulama yok. Savunma uzmanları, yeni binaların genel üretim kapasitesi artışı veya uzun menzilli füze geliştirme hazırlığı anlamına gelebileceği görüşünde birleşiyor. ABD’nin uzun menzilli füze ihracatındaki sınırlamalarının, Suudi Arabistan’ı Çin teknolojisine yönelten etkenlerden biri olduğu değerlendiriliyor.
Nükleer işbirliği tartışmayı genişletti
Füze kompleksindeki genişleme, Suudi Arabistan ile ABD arasında 22 Temmuz’da duyurulan sivil nükleer işbirliği çerçevesi nedeniyle de yakından izleniyor. Söz konusu düzenlemenin Suudi Arabistan’a elektrik üretimi amacıyla uranyum zenginleştirme ve nükleer atıkları yeniden işleme imkânı vereceği bildirildi.
Anlaşmanın, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansının ek protokolüne katılım şartı içermemesi nükleer silahların yayılmasını önleme savunucularının eleştirilerine neden oldu. Ek protokol, ajans denetçilerine beyan edilmemiş nükleer faaliyetleri incelemede daha geniş yetki tanıyor. Uranyum zenginleştirme ile yeniden işleme teknolojileri, sıkı güvenceler bulunmadığında silah yapımında kullanılabilecek malzemelere erişim riski taşıyor.
Suudi Arabistan nükleer programının barışçıl amaç taşıdığını savunuyor. Suudi Arabistan’ın nükleer silah geliştirdiğini gösteren kamuya açık bir kanıt bulunmuyor. Veliaht Prens Muhammed bin Selman’ın 2018’de, İran nükleer silah edinirse Suudi Arabistan’ın da nükleer silah geliştireceğini söylemesi ise bölgesel yayılma endişelerini canlı tutuyor.
Üretimin başlaması henüz doğrulanmadı
Uydu analizleri El-Duvaydimî kompleksinde kapsamlı bir inşaat faaliyeti bulunduğunu gösterse de askerî planlama, füze menzili ve operasyonel kullanım hakkında kesin sonuç vermiyor. Tesisin tamamlanması, ekipman kurulumu ve deneme faaliyetleri, üretim kapasitesinin gerçek boyutunu belirleyecek başlıklar olacak.
İran’ın füze ve insansız hava aracı kapasitesi karşısında Suudi Arabistan’ın caydırıcılık açığını azaltmaya çalıştığı değerlendirmesi öne çıkıyor. Birleşik Arap Emirlikleri ve Türkiye’de de benzer askerî sanayi yatırımlarının görüldüğü belirtiliyor. Bölgedeki üretim yarışının hızlanması, füze savunması ve nükleer denetim tartışmalarını daha da yoğunlaştırabilir.
Sıkça Sorulanlar
Suudi Arabistan füze tesisini nerede genişletiyor?
Suudi Arabistan, Riyad'ın yaklaşık 200 kilometre batısındaki El-Duvaydimî balistik füze kompleksinde yeni üretim ve depolama yapıları inşa ediyor.
El-Duvaydimî tesisinde hangi füzelerin üretilebileceği düşünülüyor?
Uydu analizleri, tesisin daha büyük katı yakıtlı füzeler için hazırlandığını gösteriyor. DF-15 veya daha uzun menzilli DF-21 benzeri sistemler ihtimal dahilinde görülse de füze türü doğrulanmadı.
Katı yakıtlı füzeler Suudi Arabistan için neden önemli?
Katı yakıtlı füzeler uzun süre depolanabilir ve daha hızlı fırlatılabilir. Yerli üretim, Suudi Arabistan'ın Husi saldırıları karşısında füze stoklarını yenilemesine ve dış tedarike bağımlılığını azaltmasına yardımcı olabilir.
Füze tesisi nükleer silah programının kanıtı mı?
Hayır. Uydu görüntüleri Suudi Arabistan'ın nükleer silah geliştirdiğini göstermiyor ve kamuya açık kanıt bulunmuyor. Füze kapasitesinin genişlemesi ile uranyum zenginleştirmeyi kapsayan sivil nükleer planlar, yalnızca nükleer silahların yayılması riskine dair tartışmaları artırıyor.