Pentagonun, Litvanya, Letonya ve Estonya gibi NATO’nun doğu kanadındaki müttefiklerden Rusya tehdidine ilişkin kamuoyu açıklamalarında daha ölçülü olmalarını istediği bildirildi. Son haftalardaki ikili görüşmelerde iletildiği belirtilen mesaj, ABD yönetiminin Ukrayna’daki savaşı sona erdirmek için Moskova ile diplomatik temaslarını yoğunlaştırdığı döneme denk geldi.
Estonya Başbakanı Kristen Michal, ABD’den böyle bir uyarı almadığını ve Rusya hakkındaki açıklamalarını sınırlamayacağını söyledi. Litvanya Cumhurbaşkanı Gitanas Nausėda’nın ofisi ile Litvanya Savunma Bakanı Robertas Kaunas da kendilerine bu yönde bir talep ulaşmadığını bildirdi. Polonya Savunma Bakanı Władysław Kosiniak-Kamysz, Varşova’nın da Washington’dan Rusya söylemini yumuşatma uyarısı almadığını açıkladı.
Haberlere göre Pentagonun politika şefi Elbridge Colby, Baltık ülkelerinden bir yetkiliye Rusya’yı kamuoyu önünde gereksiz biçimde kışkırtmaktan kaçınmaları gerektiğini söyledi. Pentagon, müttefikler arasındaki özel görüşmeler hakkında yorum yapmadı. Letonya savunma makamlarından ise kamuoyuna açık bir yanıt gelmedi.
Pentagonun Baltık ülkelerine ilettiği mesaj neydi?
Dört kişinin aktardığı bilgilere göre ABD Savunma Bakanlığı yetkilileri, Litvanya, Letonya ve Estonya temsilcileriyle yapılan ayrı toplantılarda Rusya hakkında kullanılan dili yumuşatma talebini gündeme getirdi. Görüşmelerin resmî bir açıklama yerine ikili diplomatik kanallardan yürütüldüğü bildirildi.
Elbridge Colby’nin, Avrupalı yetkililerin Rusya’yı “köşeye sıkışmış bir sıçan” olarak nitelemesini yararsız bir söylem örneği saydığı aktarıldı. Colby’nin hangi açıklamayı kastettiği netleşmedi. Estonya Başbakanı Kristen Michal, eylül sonunda Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin için benzer bir benzetme kullanmıştı.
Pentagon yetkililerinin başka bir toplantıda Estonyalı heyetten kamuoyu iletişiminde “ölçülü” davranmasını istediği de bildirildi. ABD’nin mesajını aktaran Avrupalı bir yetkili, Washington’ın askeri desteğinin sürdüğünü vurguladığını, ancak Baltık ülkelerinden daha az yüksek tonda açıklama beklediğini söyledi.
Estonya ve Litvanya iddialara nasıl yanıt verdi?
Kristen Michal, ABD’den doğrudan bir uyarı almadığını, Rusya’nın oluşturduğu tehdidi açık biçimde anlatmayı sürdüreceğini belirtti. Michal, Vladimir Putin’i diktatör olarak niteledi ve Rusya’nın saldırılarının durması için Moskova’nın tutum değiştirmesi gerektiğini söyledi.
Litvanya Cumhurbaşkanlığı, Gitanas Nausėda veya danışmanlarına müttefiklerden söylemi yumuşatma talebi gelmediğini açıkladı. Robertas Kaunas da Litvanya’nın Rusya bağlantılı olayları doğrulanmış olgular temelinde değerlendirdiğini, kışkırtıcı bir dil kullanmadığını söyledi. Polonya Savunma Bakanı Władysław Kosiniak-Kamysz ise ülkesinin savaş başlatma niyeti olmadığını, askerî hazırlıkların Polonya’nın güvenliğini sağlama amacı taşıdığını belirtti.
Washington neden Rusya söylemini sınırlamak istiyor?
Talebin arka planında Donald Trump yönetiminin Ukrayna savaşına ilişkin müzakere girişimleri bulunuyor. ABD yönetiminin Moskova ile temaslarında yaptırımların hafifletilmesi gibi ekonomik teşvikleri değerlendirdiği, Ukrayna’dan ise Rus enerji altyapısına yönelik saldırılarını durdurmasını istediği bildirildi.
Washington, sert kamuoyu açıklamalarının müzakere zemininin daralmasına ve Avrupa’daki güvenlik kaygılarının artmasına neden olabileceği görüşünde. ABD yönetimi aynı zamanda Avrupalı NATO üyelerinden kendi savunmalarına daha fazla kaynak ayırmalarını istiyor.
Pentagonun Avrupa’daki askerî konuşlanmayı gözden geçirmesi de tartışmanın önemli başlıklarından biri. Elbridge Colby, ABD kuvvetlerinin Avrupa’daki geleceğine ilişkin incelemede etkili isimler arasında yer alıyor. Olası asker azaltımı, Rusya’ya coğrafi olarak yakın Baltık ülkelerinin caydırıcılık ve güvenlik değerlendirmelerinde özel önem taşıyor.
NATO içinde Rusya tehdidine dair görüş ayrılığı var
NATO üyeleri arasında Rusya’nın askerî ve güvenlik tehdidinin kamuoyuna nasıl anlatılması gerektiği konusunda farklı yaklaşımlar bulunuyor. Bazı Avrupalı yetkililer, Rusya’nın faaliyetleri hakkında açık uyarıların savunma harcamalarına ve Ukrayna’ya desteğe toplumsal destek sağladığını savunuyor.
Diğer görüşe göre ise tekrar eden ve sert üsluplu tehdit açıklamaları Avrupa toplumlarında kaygıyı büyütebilir, Moskova’nın psikolojik baskı hedeflerine hizmet edebilir ve diplomasiye zarar verebilir. Pentagonun son mesajlarının, ABD’nin ikinci yaklaşıma daha yakın durduğunu gösterdiği değerlendiriliyor.
Bir Avrupalı yetkili, Baltık ülkelerine verilen tavsiyeyi anlaşılması zor bulduğunu söyledi. Aynı yetkiliye göre Baltık ülkelerinin istihbarat servisleri son aylarda Rusya’nın NATO’nun ortak savunma yükümlülüklerini doğrudan sınama ihtimalini düşük görüyor.
Sabotaj iddiaları güvenlik tartışmasını büyütüyor
Avrupalı istihbarat yetkilileri, Rusya bağlantılı olduğu öne sürülen kundaklama ve sabotaj faaliyetelerinin kıta genelinde arttığı uyarısında bulunuyor. Rusya ise Avrupa’da böyle bir kampanya yürüttüğü suçlamalarını reddediyor.
Almanya’da iki Belarus vatandaşının Nürnberg yakınlarında bir bina ya da kritik altyapı tesisine yönelik kundaklama planı şüphesiyle gözaltına alınması, güvenlik tartışmasını yeniden gündeme taşıdı. Eylül ayında Almanya’nın Leipzig/Halle Havalimanı yakınındaki insansız hava aracı olayıyla ilgili Rusya’yı suçlaması da Moskova tarafından kabul edilmedi.
Baltık ülkeleri, Rusya ve Belarus’a yakın konumları nedeniyle NATO’nun doğu kanadında güvenlik risklerini en yakından izleyen üyeler arasında bulunuyor. Pentagonun daha ölçülü söylem talebi ile Baltık yönetimlerinin kamuoyu uyarıları, ittifak içinde ortak caydırıcılık politikası kurulmasının zorluğunu ortaya koyuyor.
ABD ile Avrupa arasındaki temaslar sürecek
Pentagonun mesajının NATO içindeki askerî iş birliğini değiştirdiğine dair bir işaret bulunmuyor. Buna karşılık Rusya ile diplomasi, Ukrayna’ya destek, yaptırımlar ve Avrupa’daki ABD askerî varlığı konularındaki farklı öncelikler, müttefikler arasındaki görüşmeleri yoğunlaştırıyor.
Önümüzdeki dönemde ABD’nin Ukrayna savaşına ilişkin diplomatik önerileri ile Avrupa’nın savunma planları, Baltık ülkelerinin Rusya hakkındaki açıklamalarını da etkileyecek. NATO üyeleri, caydırıcılığı korurken Moskova ile diplomatik temaslara alan açacak ortak bir iletişim çizgisi arıyor.
Sıkça Sorulanlar
Pentagonun Baltık ülkelerine yönelik talebi neydi?
Pentagonun, Litvanya, Letonya ve Estonya temsilcilerinden Rusya tehdidi hakkındaki kamuoyu açıklamalarında daha ölçülü bir dil kullanmalarını istediği bildirildi. İddiaya göre mesaj, son haftalardaki ikili görüşmelerde iletildi.
Estonya Başbakanı Kristen Michal Pentagonun talebine ne yanıt verdi?
Kristen Michal, ABD'den şahsen böyle bir uyarı almadığını söyledi. Estonya Başbakanı, Rusya hakkında açık konuşmayı sürdüreceğini ve Vladimir Putin'i diktatör olarak gördüğünü belirtti.
Litvanya ve Polonya ABD’den söylem uyarısı aldıklarını doğruladı mı?
Litvanya Cumhurbaşkanlığı ile Savunma Bakanı Robertas Kaunas, kendilerine böyle bir talep ulaşmadığını bildirdi. Polonya Savunma Bakanı Władysław Kosiniak-Kamysz de Varşova'nın Washington'dan benzer bir uyarı almadığını açıkladı.
ABD neden Rusya söyleminin yumuşatılmasını istiyor?
Haberlere göre ABD yönetimi, Ukrayna savaşını bitirmeye yönelik Moskova temasları için diplomatik alan açmak istiyor. Washington ayrıca Avrupalı NATO üyelerinden savunma harcamalarını ve kendi savunmalarındaki sorumluluklarını artırmalarını talep ediyor.
NATO üyeleri Rusya tehdidinin anlatımında neden ayrışıyor?
Bazı Avrupalı yetkililer, Rusya kaynaklı güvenlik risklerine dair açık uyarıların savunma ve Ukrayna desteği için gerekli olduğunu savunuyor. Diğer görüş ise sert açıklamaların toplumsal kaygıyı artırabileceği ve diplomatik girişimleri zorlaştırabileceği yönünde.