İsrail dış istihbarat teşkilatı Mossad’ın başkanı, Binyamin Netanyahu’nun İran’a karşı yeniden askeri harekât başlatılması talebini desteklemek üzere Washington’da temaslarda bulunuyor. Donald Trump yönetimi, askeri seçeneği tamamen dışlamasa da İran’la yürütülen dolaylı diplomatik temaslara zaman tanıma eğiliminde. İsrail’de geçici hükümetin görevde olması ve Gadi Eisenkot’un yeni koalisyon kurma çalışmaları, olası askeri kararların iç siyasi denetimini de tartışmaya açtı.
Netanyahu, Washington’dan yeni saldırı desteği istiyor
Netanyahu, İran’ın nükleer programı ile balistik füze kapasitesinin yalnızca sınırlı saldırılarla kalıcı olarak engellenemeyeceğini savunuyor. İsrail Başbakanı, Tahran’daki mevcut yönetimin değişmesinin nükleer tehdidi uzun vadede ortadan kaldıracak tek yol olduğu görüşünde.
Mossad Başkanı’nın Washington ziyareti, İsrail’in ABD yönetimine iki ayrı kanaldan ulaşmasına imkân veriyor. Netanyahu, Trump ile siyasi değerlendirmeler yaparken istihbarat heyeti İran’daki nükleer tesisler, füze programı ve saldırıların muhtemel sonuçları hakkında teknik bilgi sunuyor.
İsrail ile İran arasında Haziran 2025’te 12 gün süren hava savaşında ABD, İran’daki bazı nükleer tesislere saldırı düzenlemişti. Çatışmaların ardından ateşkes sağlanmış, taraflar farklı gerekçelerle başarı ilan etmişti. Netanyahu, önceki saldırıların İran’ın kapasitesini tamamen ortadan kaldırmadığını ileri sürerek yeni bir harekât için destek arıyor.
Trump yönetimi diplomasi seçeneğini öne çıkarıyor
Trump, son açıklamalarında İran’a karşı yeni bir askeri eylemin şimdilik gerekli görünmediğini söyledi. ABD Başkanı, Washington ile Tahran arasındaki arabuluculuk temaslarında olumlu işaretler bulunduğunu, İsrail’in güvenliğini koruyacak bir anlaşmaya ulaşılabileceğini belirtti.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise görüşmeler konusunda daha temkinli bir değerlendirme yaptı. Rubio, müzakerelerde henüz bir dönüm noktasına ulaşılmadığını ve İran’ın bazı taleplerinin Washington açısından kabul edilemez olduğunu bildirdi.
Trump yönetiminin yaklaşımı, askeri baskı ile diplomatik temasları aynı anda yürütmeye dayanıyor. ABD tarafı deniz ablukası, ticaret yollarına yönelik kısıtlamalar ve İran’ın silah tedarikini engellemeyi hedefleyen uygulamaların devam edeceğini açıkladı. Washington, askeri seçenek için hazır olduğunu vurgularken doğrudan saldırı kararını ilan etmedi.
Netanyahu ile Trump arasında İran başlıklı telefon görüşmesinin sert geçtiğine ilişkin haberler de yayımlandı. Görüşmeye aşina bazı kişiler iki lider arasında ciddi görüş ayrılığı yaşandığını öne sürdü. Netanyahu’nun ofisi ise telefon konuşmasının gergin geçtiği iddiasını kesin biçimde reddetti. Telefon görüşmesinin tonu hakkında farklı anlatımlar bulunsa da iki liderin İran konusunda ayrı önceliklere sahip olduğu her iki taraftaki açıklamalara yansıdı.
İran, ABD üslerine yönelik karşılık tehdidinde bulundu
İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai, ABD’nin yeni bir saldırı başlatması hâlinde Orta Doğu’dan Avrupa’ya uzanan bölgede saldırıya katılan Amerikan üslerinin hedef sayılacağını söyledi. Rızai, ABD uçaklarının kalkış yaptığı ülkelerin topraklarının da İran’ın ulusal güvenliği için tehdit kabul edilebileceği uyarısında bulundu.
İran’ın açıklamaları, askeri tırmanmanın bölgesel çatışmayla sınırlı kalmayabileceğine işaret ediyor. Hürmüz Boğazı çevresindeki güvenlik riski, enerji piyasalarının da yakından izlediği başlıklar arasında yer alıyor. Dünyada deniz yoluyla taşınan ham petrolün yaklaşık beşte biri Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor.
Yeni bir çatışma ihtimali, petrol fiyatlarına ek risk primi getirebilir. Körfez ülkelerindeki enerji altyapısı, ticari deniz taşımacılığı ve bölgede konuşlu ABD kuvvetleri, gerilimin doğrudan etkileyebileceği alanlar arasında bulunuyor. İran’a yönelik olası saldırıların hava savunma mühimmatı talebini artırması da Ukrayna gibi çatışma bölgelerine yapılan savunma sevkiyatları tartışmasında öne çıkıyor.
İsrail’de hükümet geçişi askeri kararları etkiliyor
İsrail’de seçim sonrasında hükümeti kurmakla görevlendirilen Gadi Eisenkot, geçici Başbakan Netanyahu’nun acil bir tehdit bulunmadıkça yeni askeri adımlar atmaması gerektiğini savunuyor. Eisenkot, güvenlik kararlarının hükümet ve kabine denetiminden geçmesi çağrısı yaptı.
İsrail tarafında yakın zamanda İran’a karşı tek başına saldırı başlatılmasına yönelik kesinleşmiş bir plan bulunmadığı bildirildi. Buna karşın ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, İsrail ordusuna ve bazı Körfez ülkelerine çatışmaların yeniden başlayabileceği ihtimaline karşı hazırlıklı olmaları yönünde uyarı verdi.
Netanyahu, hükümet kurma görüşmelerinin sürdüğü dönemde de savaş kararı alma yetkisini koruyor. Ancak Knesset’te hiçbir blok tek başına çoğunluğa sahip değil. Koalisyon pazarlıkları ve Netanyahu’nun geçici hükümet statüsü, İran’a yönelik olası askeri girişimin siyasi meşruiyeti ile denetimi tartışmalarını büyütüyor.
Washington’ın diplomatik temaslardan sonuç alıp alamayacağı, Netanyahu’nun askeri harekât talebinin karşılık bulup bulmayacağını belirleyecek ana unsur olarak görülüyor. İran’ın nükleer faaliyetleri, bölgesel güvenlik dengesi ve Hürmüz Boğazı’ndaki seyir güvenliği, ABD’nin kararında etkili olacak başlıklar arasında yer alıyor.
Sıkça Sorulanlar
Mossad Başkanı neden Washington’da bulunuyor?
Mossad Başkanı, İran’ın nükleer tesisleri ve füze programına ilişkin istihbarat değerlendirmelerini ABD’li yetkililerle paylaşmak üzere Washington’da bulunuyor. Ziyaret, Binyamin Netanyahu’nun İran’a yönelik askeri operasyonların yeniden başlaması talebini destekliyor.
Donald Trump İran’a karşı yeni bir saldırı kararı verdi mi?
Donald Trump, İran’a yönelik yeni bir askeri saldırı kararı açıklamadı. Trump yönetimi askeri seçeneği dışlamıyor, ancak Tahran’la dolaylı görüşmelerin sonuç vermesi için diplomasiye zaman tanıyor.
Netanyahu ile Trump’ın İran konusundaki temel ayrılığı nedir?
Binyamin Netanyahu, İran’ın nükleer tehdidinin kalıcı olarak sona ermesi için Tahran’daki yönetimin değişmesi gerektiğini savunuyor. Donald Trump ise askeri baskıyı sürdürürken müzakere yoluyla bir anlaşma ihtimalini değerlendirmek istiyor.
İran, ABD’ye yönelik nasıl bir karşılık tehdidinde bulundu?
İran, ABD’nin yeni saldırı başlatması hâlinde Orta Doğu ve Avrupa’daki saldırıya katılan Amerikan üslerini hedef alabileceğini bildirdi. İran ayrıca ABD uçaklarına ev sahipliği yapan ülkelerin topraklarını güvenlik tehdidi sayabileceği uyarısında bulundu.
İsrail’in İran’a yakın zamanda saldırı planı var mı?
İsrail’in İran’a karşı yakın zamanda tek başına saldırı başlatmasına yönelik kesinleşmiş bir plan bulunduğu bildirilmedi. Buna rağmen ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, olası çatışma ihtimaline karşı İsrail ordusu ile bazı Körfez ülkelerine hazırlık uyarısı yaptı.