Yirmi dört yerel üzüm çeşidi korumaya alındı
Mardin’de kurulan Damızlık ve Gen Bahçesi’nde, kentte yetiştiği belirlenen 28 yerel üzüm çeşidinden 24’ü koruma altına alındı. Mazruna, kerküş, karfoki, zeyti, zeynebi, kerklav ve şıtvi, bahçede yetiştirilen çeşitler arasında bulunuyor.
İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, yerel çeşitlerin kaybolmasını önlemek, damızlık materyal oluşturmak ve üreticilere sağlıklı fidan sağlamak amacıyla bahçeyi kurdu. Bahçede hem sofralık hem de şıralık üzüm çeşitleri yetiştiriliyor.
Teknik ekipler, Mardin’in ilçe ve mahallelerinde yürüttükleri araştırmada yerel adlarla bilinen çeşitleri topladı. Araştırmada henüz ulaşılamayan dört üzüm çeşidi için tarama çalışmaları sürüyor. Hedef, kentte bilinen 28 çeşidin tamamını aynı alanda koruma altına almak ve gen bankası oluşturmak.
Gen bahçesi 11 dekardan 20 dekara büyüdü
Damızlık ve Gen Bahçesi başlangıçta 11 dekarlık alanda oluşturuldu. Çalışmalarla 20 dekara genişletilen bahçe, yerel üzüm çeşitlerinin üretildiği bir fidan sahası olarak kullanılıyor.
Bahçedeki üzüm çeşitleri telli terbiye sistemiyle yetiştiriliyor. Telli terbiye sistemi, asmaların destek yapıları üzerinde düzenli gelişmesini sağlıyor; budama, bakım ve hasat işlemlerini kolaylaştırmayı amaçlıyor. Müdürlük, modern bağcılık uygulamalarını üreticilere bahçe üzerinden göstermeyi de planlıyor.
Ender Muhammed Gümüş, kurak ve kıraç arazilerde yapılan bağcılığın Mardin’de önemli geçim kaynaklarından biri olduğunu söyledi. Gümüş, gen bahçesinin yerel çeşitlerin sürdürülebilir üretimine katkı vermesi için kurulduğunu belirtti.
Yerel çeşitlerin korunması yalnızca fidan teminiyle sınırlı değil. Mardin’in iklimi ve toprak koşullarına uyum göstermiş üzüm türlerinin korunması, geleneksel ürünlerin devamı ve tarımsal çeşitliliğin sürdürülmesi açısından da önem taşıyor. Üzümler sofralık tüketimin yanı sıra şıra ve pekmez üretiminde değerlendiriliyor.
Mardin bağ alanında ikinci, üretimde beşinci
Mardin, 34 bin 777 hektarlık bağ alanıyla Manisa’nın ardından Türkiye’de ikinci sırada yer alıyor. Kentin yıllık üzüm üretimi 113 bin 142 ton olarak açıklanırken Mardin, üretim miktarında Türkiye beşincisi oldu.
Bağcılık faaliyetleri Mardin’de büyük ölçüde kurak ve kıraç koşullarda yürütülüyor. Zorlu iklim şartlarına rağmen bağlar, çok sayıda üretici için gelir kaynağı oluşturuyor. Yerel üzüm çeşitleri de kentin uzun geçmişe sahip bağcılık kültürünün temel unsurları arasında bulunuyor.
Ziraat Yüksek Mühendisi Erdal Homan, teknik ekiplerin yerel çeşitleri bulmak için üç yıl önce araştırmaya başladığını söyledi. Homan, bazı çeşitlere ulaşmanın güç olduğunu, tespit edilen 24 çeşidin ise gen bahçesinde yetiştirilmeye başlandığını açıkladı.
Aşılı fidanlar üreticilere ulaştırılacak
Müdürlük, gen bahçesinde yetiştirilen çeşitlerden aşılı fidan üretip Mardinli çiftçilere ulaştırmayı hedefliyor. Fidanların yaygınlaşmasıyla yerel üzüm çeşitlerinin bağlardaki varlığının güçlendirilmesi, üretim alanının genişletilmesi ve rekoltenin artırılması amaçlanıyor.
Bağcılığa yönelik destekler de sürüyor. Tarım ve Orman Bakanlığı, valilik, büyükşehir belediyesi ve GAP Bölge Kalkınma İdaresinin katkısıyla telli terbiye sistemine geçiş projeleri yürütülüyor. Üreticilere üzüm sıkma makinesi, sırt pülverizatörü ve budama makinesi gibi ekipmanlar yüzde 75 hibe desteğiyle sağlanıyor.
Mardin İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, fidan üretimi için projeler hazırlıyor. Planlanan çalışmaların, yerel çeşitleri korurken üreticilerin ihtiyaç duyduğu damızlık materyale erişimini kolaylaştırması bekleniyor. Henüz bulunamayan dört çeşidin tespit edilmesiyle Mardin’de bilinen 28 yerel üzüm çeşidinin tamamının gen bahçesinde toplanması hedefleniyor.
Sıkça Sorulanlar
Mardin’de kaç yerel üzüm çeşidi koruma altına alındı?
Mardin’de tespit edilen 28 yerel üzüm çeşidinden 24’ü Damızlık ve Gen Bahçesi’nde koruma altına alındı. Kalan dört çeşidin bulunması için teknik ekiplerin araştırması sürüyor.
Mardin Damızlık ve Gen Bahçesi’nin büyüklüğü ne kadar?
Mardin Damızlık ve Gen Bahçesi ilk olarak 11 dekarlık alanda kuruldu, ardından 20 dekara genişletildi. Bahçede yerel üzüm çeşitleri telli terbiye sistemiyle yetiştiriliyor.
Mardin’de korunan üzüm çeşitleri arasında hangileri var?
Koruma altındaki çeşitler arasında mazruna, kerküş, karfoki, zeyti, zeynebi, kerklav ve şıtvi yer alıyor. Bahçede sofralık ve şıralık üzüm türleri bulunuyor.
Mardin’de üretilen üzüm fidanları kime verilecek?
Gen bahçesinde üretilecek aşılı fidanların Mardinli üzüm üreticilerine ulaştırılması hedefleniyor. Fidan desteğiyle yerel çeşitlerin üretim alanının ve üzüm miktarının artırılması planlanıyor.
Mardin üzüm üretiminde Türkiye’de kaçıncı sırada?
Mardin, 113 bin 142 tonluk yıllık üzüm üretimiyle Türkiye’de beşinci sırada bulunuyor. Kent, 34 bin 777 hektarlık bağ alanıyla ise Manisa’nın ardından ikinci sırada yer alıyor.