Lavrov Tahran’da Pezeşkiyan ve Arakçi ile görüştü
Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, 19 Ekim Pazartesi günü Tahran’da İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile bir araya geldi. Ziyaret, ABD ile İran arasındaki savaşın başlamasından yaklaşık sekiz ay sonra Lavrov’un İran’a yaptığı ilk ziyaret oldu.
Görüşmelerin ana başlıkları, Basra Körfezi’ndeki güvenlik durumu, Hürmüz Boğazı’nda ticari gemilere yönelik saldırılar ve çatışmanın yeniden genişlemesini önleyecek diplomatik seçenekler olarak açıklandı. Lavrov, ziyaretin amacının bölgede büyük çaplı savaşın yeniden başlamasını engellemek olduğunu söyledi.
Rusya, İran ile ABD arasındaki çatışmada arabulucu rolü üstlenmeye hazır olduğunu daha önce de bildirmişti. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, ekim ayının başında Pezeşkiyan’a Moskova’nın diplomatik çözüm çabalarına katkı sunabileceğini iletmişti.
Körfez ülkeleri Moskova’dan İran’a baskı istedi
Lavrov, Tahran’a geçmeden önce Bahreyn’in başkenti Manama’da Körfez İşbirliği Konseyi üyesi ülkelerin dışişleri bakanlarıyla görüştü. Körfez ülkeleri, Moskova’dan İran’ın bölgedeki saldırıları durdurması ve Birleşmiş Milletler kararlarına uyması için etkisini kullanmasını istedi.
Körfez İşbirliği Konseyi Genel Sekreteri Casim el-Budeyvi, 28 Şubat’tan beri üye ülkelerin 7 binden fazla balistik füze ve insansız hava aracı saldırısıyla karşı karşıya kaldığını bildirdi. Açıklamada havaalanları, limanlar, elektrik santralleri, su arıtma tesisleri ile petrol ve doğal gaz terminallerinin hedef alındığı belirtildi.
Lavrov ise Körfez güvenliği için kıyıdaş ülkeler ve komşu devletler arasında doğrudan diyaloğa dayalı bir model önerdi. Rusya’nın güncellenmiş güvenlik planı, Irak ve Ürdün’ün de dahil olduğu daha geniş bir bölgesel temas mekanizmasını öngörüyor.
Hürmüz Boğazı’ndaki saldırılar enerji piyasasını etkiliyor
Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinin güvenliği, Tahran görüşmelerinin acil başlıkları arasında yer aldı. Savaş öncesinde küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz arzının yaklaşık beşte biri Hürmüz Boğazı’ndan geçiyordu. Ticari gemilere yönelik saldırılar, enerji sevkiyatını ve küresel tedarik zincirlerini baskı altında tutuyor.
İngiliz deniz güvenliği birimleri, ekim ayında boğazda ve çevresinde ticari gemilere yönelik en az 10 saldırı kaydetti. Son olaylardan birinde Birleşik Arap Emirlikleri açıklarında seyreden bir römorkör, kaynağı belirlenemeyen iki merminin isabet etmesi sonucu hasar aldı; bir kişi hafif yaralandı.
İran Devrim Muhafızları aynı gün bir petrol tankerinin deniz mayınına çarparak alev aldığını ileri sürdü. Tankerin konumu, mayın iddiası ve olayın ABD destekli deniz rotasıyla bağlantısı bağımsız olarak doğrulanmadı. Bölgedeki deniz güvenliği riski, petrol fiyatlarının savaş öncesi seviyelerin üzerinde kalmasında etkili oluyor.
İran ateşkes ve boğazın açılması için şartlarını koruyor
İran yönetimi, ABD ile yedi günlük ateşkes önerisinin geçerliliğini koruduğunu bildirdi. İran planı; ABD’nin İran limanlarına yönelik deniz ablukasını kaldırmasını, İran petrolüne uygulanan yaptırımları hafifletmesini ve ardından Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını içeriyor.
Arakçi, ABD’nin İran’ın koşullarını kabul etmesi hâlinde boğazın ateşkesin altıncı gününde açılabileceğini, doğrudan müzakerelerin ise yedinci gün başlayabileceğini söyledi. ABD Başkanı Donald Trump, eylül ayında sunulan öneriyi reddetmişti. İran tarafı, öneriyle ilgili ABD’den gelen değerlendirmeleri incelemeyi sürdürüyor.
Washington ile Tahran’ın açıklamaları hafta sonunda sertleşti. İranlı yetkililer, yeni bir saldırıya karşı bölgedeki enerji altyapısı ve yatırımları hedef alabilecekleri uyarısını yaptı. ABD yönetimi de Orta Doğu’daki vatandaşlarına dikkatli olmaları çağrısında bulundu.
Stratejik ortaklıkta enerji ve ulaşım da gündemde
Lavrov’un Tahran programında yalnızca kriz diplomasisi değil, İran-Rusya ekonomik ve güvenlik iş birliği de yer aldı. İran ile Rusya, 2025’te imzalanan stratejik ortaklık anlaşması çerçevesinde enerji, ulaşım, ticaret ve ortak tehditlere karşı iş birliğini genişletmeyi planlıyor. Anlaşma, karşılıklı savunma yükümlülüğü içermiyor.
Tarafların ulusal para birimleriyle ticaretin artırılması, Rus yatırımının İran enerji sektörüne yönelmesi ve Reşt-Astara demiryolunun tamamlanması gibi projeleri ele aldığı bildirildi. İran ile Rusya dışişleri bakanları yıl içinde dördüncü kez yüz yüze görüşmüş oldu.
Tahran ziyareti, Moskova’nın hem çatışmayı sınırlama girişimini hem de İran’la uzun vadeli ortaklığını aynı anda yürüttüğünü gösteriyor. Hürmüz Boğazı’nın açılmasına ilişkin koşullar ile ABD’nin yaklaşımı, görüşmelerin ardından izlenecek diplomatik yolun temel belirleyicileri olacak.
Sıkça Sorulanlar
Sergey Lavrov neden Tahran'ı ziyaret etti?
Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, İran ile ABD arasındaki çatışmanın yeniden genişlemesini önlemek, Hürmüz Boğazı'ndaki güvenlik sorununu görüşmek ve İran-Rusya stratejik ortaklığını ilerletmek için Tahran'ı ziyaret etti.
Lavrov Tahran'da kimlerle görüştü?
Sergey Lavrov, Tahran'da İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile görüştü. Görüşmelerde bölgesel güvenlik, enerji ve ulaşım projeleri de ele alındı.
İran Hürmüz Boğazı'nın açılması için hangi koşulları ileri sürüyor?
İran, ABD'nin İran limanlarına yönelik deniz ablukasını kaldırmasını ve İran petrolüne uygulanan yaptırımları hafifletmesini istiyor. İran planına göre koşulların kabul edilmesi hâlinde Hürmüz Boğazı ateşkesin altıncı gününde açılacak.
Hürmüz Boğazı'ndaki saldırılar neden önemli?
Hürmüz Boğazı, savaş öncesinde küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği deniz yoluydu. Ticari gemilere yönelik saldırılar enerji arzı, petrol fiyatları ve uluslararası tedarik zincirleri için risk oluşturuyor.