Kanada, ABD’nin 3 Kasım ara seçimleri öncesinde yönelttiği müdahale suçlamalarının ardından ABD’deki diplomatları için yeni temas kuralları getirdi. Yazılı talimat, diplomatların ara seçim adayıyla görüşmemesini veya adayların katıldığı etkinliklere katılmamasını öngörüyor. Aynı ortamda bulunulması kaçınılmazsa Kanadalı görevlilerin fotoğraflarda ve kamuya açık iletişim materyallerinde görünmemesi isteniyor.
Talimat, Washington ile Ottawa arasındaki ticaret geriliminin sürdüğü sırada geldi. ABD’nin Ottawa Büyükelçiliği, Kanadalı siyasetçilerin Amerikan siyasetini etkilemeye çalıştığını savunmuş; Kanada Başbakanı Mark Carney, Sanayi Bakanı Mélanie Joly ve Ontario Başbakanı Doug Ford suçlamaları reddetmişti.
Diplomatlara adaylarla görüşmeme talimatı verildi
Kanada Dışişleri Bakanlığının ABD’deki dış görev personeline gönderdiği not, ara seçimlerde aday olan kişilerle görüşme yapılmamasını ve adayların bulunduğu etkinliklere katılım gösterilmemesini emrediyor. Talimatın seçim gününe kadar yürürlükte kalacağı bildirildi.
Notta, bir diplomatın aday ya da seçilmiş bir yetkiliyle aynı fiziksel ortamda bulunması hâlinde görüntülenmekten kaçınması da yer aldı. Diplomatların adlarının veya görev unvanlarının adayların ve seçilmiş yetkililerin kamuya açık tanıtım malzemelerinde kullanılmaması gerekiyor.
Ara seçimde aday olmayan ABD’li seçilmiş yetkililerle gerekli görüşmelerin ise tamamen yasaklanmadığı aktarıldı. Ancak Kanada temsilciliklerinin bu tür temasları önceden üst düzey yöneticilerle değerlendirmesi isteniyor. Kanada yönetimi, seçim dönemlerinde kendi kamu görevlileri için uygulanan tarafsızlık ilkelerine benzer bir yaklaşım benimsedi.
ABD Büyükelçiliği Kanada’yı etki arayışıyla suçladı
ABD’nin Ottawa Büyükelçiliği, 21 Ekim’de yayımladığı bilgi notunda Kanadalı bakanlar ve eyalet başbakanlarının Amerikan politikasını etkilemeye yönelik planlarını açık açıklamalar ve resmî belgelerle anlattığını öne sürdü. Büyükelçilik, Kanadalıların ABD seçimlerine katılmaması veya seçimleri etkilemeye çalışmaması gerektiğini savundu.
Büyükelçiliğin sıraladığı örneklerin önemli bölümü, ABD’nin Kanada ürünlerine yönelik gümrük vergilerine karşı Ottawa’nın verdiği ticari yanıtlarla ilgiliydi. Listede Joly’nin ABD’li siyasetçilerle yaptığı temaslar, Amerikan şirketlerini Kanada’ya yatırım yapmaya çağırması ve karşı tarifelerin siyasi açıdan önemli eyaletleri hedeflemesi tartışmaları yer aldı. Ford’un gümrük vergilerine karşı yürüttüğü kamuoyu kampanyası da örnekler arasında gösterildi.
ABD’nin Kanada Büyükelçisi Pete Hoekstra, ay başında ABD makamlarının Kanadalı siyasetçilerin olası seçim müdahalesi sayılabilecek eylemlerini yakından izlediğini söylemişti. Büyükelçilik ayrıca 2012-2026 döneminde ABD seçimlerinde yasa dışı oy kullanmayla bağlantılı 11 Kanadalı hakkında suçlama yöneltildiğini bildirdi.
Carney, Joly ve Ford iddiaları reddetti
Mark Carney, suçlamalara yanıtında iki ülke arasındaki ticari önlemleri ilk başlatanın ABD olduğunu söyledi. Carney, Kanada’nın karşı adımlarının Kanadalı çalışanları, aileleri, şirketleri ve ekonomiyi korumayı amaçladığını belirtti. Carney, ABD tarifelerinden etkilenen kesimler için yaklaşık 9 milyar Kanada dolarlık destek paketini açıkladığı toplantıda konuştu.
Doug Ford, ABD seçimlerine müdahale etmek gibi bir niyeti bulunmadığını söyledi. Amerikan halkının seçim kararını kendisinin vereceğini belirten Ford, Ontario ve Kanada’nın ekonomik çıkarlarına odaklanacağını açıkladı.
Mélanie Joly de ABD ziyaretlerinde yalnızca Demokratlarla değil Cumhuriyetçilerle de görüştüğünü bildirdi. Joly, temasların yatırım çekme ve Kanada’nın ticari çıkarlarını savunma amacı taşıdığını, seçim müdahalesi olmadığını söyledi.
Diplomasi ile seçim müdahalesi ayrımı tartışılıyor
Tartışmanın merkezinde, kamuya açık diplomatik faaliyetlerin seçim müdahalesi sayılıp sayılmayacağı bulunuyor. Hukuk uzmanları, bir ülkenin başka bir ülkenin politikalarını eleştirmesi, yetkililerle görüşmesi veya açık kaynaklı reklam kampanyası yürütmesinin tek başına gizli ve hukuka aykırı müdahale eşiğini karşılamayabileceğini belirtiyor.
Kanada hukukunda yabancı etkinin güvenlik tehdidi veya suç olarak değerlendirilmesi için faaliyetin gizli yürütülmesi, aldatıcı nitelik taşıması ya da kişilere yönelik tehdit içermesi gibi unsurlar aranıyor. ABD hukukunda da seçim yönetiminin serbest ve adil seçim yürütme kapasitesini bozmayı hedefleyen eylemlerle, daha geniş kapsamlı yabancı etki faaliyetleri arasında ayrım yapılıyor.
ABD Büyükelçiliği ise açık faaliyetlerin dahi Amerikan siyasetini etkileme amacı taşıdığı görüşünde. Kanada tarafı, diplomatlara yönelik yeni kısıtlamayla seçim döneminde partizanlık görüntüsü yaratabilecek temasları azaltırken, ticaret ve yatırım görüşmelerini gerekli onay mekanizmalarıyla sürdürmeyi planlıyor.
Ticaret anlaşmazlığı diplomasiyi daha hassas kıldı
Kanada ile ABD arasındaki diplomatik gerilim, gümrük vergileri ve karşılıklı ticari önlemler nedeniyle son aylarda yükseldi. Taraflar arasındaki ticaret görüşmelerinin ağustosta sonuçsuz kalmasının ardından Washington bazı Kanada ürünlerine ek vergiler uyguladı; Ottawa da karşı önlemler açıkladı.
ABD ara seçimleri, Kongre’nin iki kanadındaki güç dağılımını belirleyecek. Seçim sonucu, Başkan Donald Trump yönetiminin ticaret politikaları ve Kanada ile müzakereler üzerinde etkili olabilir. Kanada’nın yeni diplomatik talimatı, seçim kampanyası süresince ikili ilişkilerde yeni bir müdahale tartışmasının önüne geçmeyi hedefliyor.
Sıkça Sorulanlar
Kanada diplomatlarına hangi yasaklar getirildi?
Kanada, ABD'deki diplomatlarına ara seçim adayıyla görüşmeme ve adayların katıldığı etkinliklerden uzak durma talimatı verdi. Aynı ortamda bulunmaları hâlinde diplomatların fotoğraflarda veya kamuya açık materyallerde yer almaması isteniyor.
Kanada neden ABD'deki diplomat temaslarını sınırladı?
Kısıtlama, ABD'nin Kanada'yı ara seçimlere müdahale etmeye çalışmakla suçlamasının ardından getirildi. Kanada yönetimi, diplomatlarının seçim dönemindeki tarafsızlığı konusunda çok ihtiyatlı davranmak istiyor.
ABD, Kanada'yı hangi faaliyetler nedeniyle suçluyor?
ABD'nin Ottawa Büyükelçiliği, Kanadalı yetkililerin ABD'li siyasetçilerle görüşmelerini, karşı tarifelere ilişkin açıklamalarını ve gümrük vergilerine karşı kampanyaları Amerikan siyasetini etkileme girişimi olarak gösteriyor.
Kanada hükümeti seçim müdahalesi iddiasına ne yanıt verdi?
Başbakan Mark Carney, Mélanie Joly ve Ontario Başbakanı Doug Ford iddiaları reddetti. Kanada tarafı, faaliyetlerin ticari çıkarları koruma, yatırım çekme ve ABD tarifelerine yanıt verme amacı taşıdığını bildiriyor.