Seçmenler çok katmanlı yönetim için oy veriyor
Bosna Hersek’te genel seçimler için oy verme işlemi 4 Ekim Pazar günü yerel saatle 07.00’de başladı. Sandıklar yerel saatle 19.00’da, Türkiye saatiyle 20.00’de kapanacak. Seçmenler, üç üyeli Devlet Başkanlığı Konseyi ile devlet, entite ve kanton düzeyindeki yasama organları için aynı gün birden fazla tercih yapıyor.
Seçmen kütüğünde 3 milyon 408 bin 517 kişi kayıtlı bulunuyor. Oy kullanma işlemi ülke genelindeki 5 bin 569 merkezde ve yurt dışındaki 20 temsilcilikte yürütülüyor. Seçime 75 siyasi parti ile dört bağımsız aday katılırken, onaylanan 7 bin 28 aday arasından 518 temsilci seçilecek.
Sandıkta Devlet Başkanlığı Konseyi üyelerinin yanı sıra Bosna Hersek Parlamenter Meclisi, Bosna Hersek Federasyonu Temsilciler Meclisi, Sırp Cumhuriyeti Ulusal Meclisi, Sırp Cumhuriyeti başkanı ve başkan yardımcıları ile Federasyon içindeki 10 kantonun meclis üyeleri belirleniyor. Özel statülü Brčko Bölgesi için de hükümette görev alacak temsilciler seçiliyor.
Üç üyeli konseyde adaylar ve temsil düzeni
Bosna Hersek’te devlet başkanlığı görevini tek bir cumhurbaşkanı yerine Boşnak, Hırvat ve Sırp üyelerden oluşan Devlet Başkanlığı Konseyi yürütüyor. Boşnak ve Hırvat üyeler Bosna Hersek Federasyonu’ndaki seçmenlerce, Sırp üye ise Sırp Cumhuriyeti’ndeki seçmenlerce seçiliyor.
Konsey üyelikleri için toplam 10 aday yarışıyor. Boşnak üyelikte mevcut üye Denis Bećirović, Demokratik Eylem Partisi lideri Bakir Izetbegović, Semir Efendić ve Fahrudin Radončić aday. Hırvat üyelik yarışında Darijana Filipović, Zdenko Lučić ve Slaven Kovačević yer alıyor. Sırp üyelikte mevcut üye Željka Cvijanović, Marinko Božović ve Nebojša Vukanović yarışıyor.
Sırp Cumhuriyeti başkanlığı için 12 aday bulunuyor. Yarışın Savo Minić ile Branko Blanuša arasında yoğunlaşması bekleniyor. Sırp Cumhuriyeti’ndeki siyasi denge, merkezi kurumlarla ilişkiler ve entitenin yetkileri konusundaki tartışmalar nedeniyle ülke siyasetinin temel başlıklarından biri sayılıyor.
Dayton sistemi entite ve kantonları belirliyor
1992-1995 Bosna Savaşı’nı sona erdiren Dayton Barış Anlaşması, Bosna Hersek’in mevcut idari ve siyasi yapısını oluşturdu. Bosna Hersek Federasyonu ile Sırp Cumhuriyeti, ülkenin iki ana entitesini oluştururken Brčko Bölgesi ayrı statü taşıyor. Bosna Hersek Federasyonu ayrıca kendi hükümetleri ve meclisleri bulunan 10 kantona ayrılıyor.
Devlet düzeyindeki Parlamento iki kanattan oluşuyor. Temsilciler Meclisinin 42 üyesinin üçte ikisi Bosna Hersek Federasyonu’ndan, üçte biri Sırp Cumhuriyeti’nden doğrudan seçiliyor. Halklar Meclisinde ise Boşnak, Hırvat ve Sırp toplulukları beşer delegeyle temsil ediliyor.
Seçim sistemi, ikamet edilen entite ile etnik temsil arasındaki bağ nedeniyle tartışılıyor. Sırp Cumhuriyeti’nde yaşayan Boşnak veya Hırvat seçmenler kendi topluluklarının Konsey üyeliği için oy kullanamıyor. Bosna Hersek Federasyonu’nda yaşayan Sırp seçmenler de Sırp üyeyi seçemiyor. Hırvat siyasi partileri, Boşnak seçmenlerin Hırvat üyelik sonucunda etkili olabildiğini savunarak seçim yasasında değişiklik talep ediyor.
Teknoloji sonuçların hızını ve denetimi hedefliyor
2026 genel seçimlerinde biyometrik kimlik doğrulama, parmak izi kontrolü, oy pusulası tarayıcıları ve video gözetim araçları geniş ölçekte uygulanıyor. Teknolojik denetim altyapısı yaklaşık 4 bin 500 sandık noktasında devreye alındı. Seçmenler tercihlerinin yer aldığı kâğıt pusulaları kullanmaya devam ediyor.
Pusulalar sandığa atılmadan önce tarayıcıdan geçiriliyor ve sayım verileri Merkez Seçim Komisyonuna iletiliyor. Yetkililer, uygulamanın seçmen kimlik denetimini güçlendirmesini, oy sayımını hızlandırmasını ve sonuç iletimini daha şeffaf hale getirmesini amaçlıyor.
İlk sonuçların sandıkların kapanmasının ardından açıklanması bekleniyor. Kesin sonuçların ilanı için öngörülen son tarih 20 Kasım. Seçim sonrasında devlet, entite ve kanton seviyelerinde hükümet kurma görüşmeleri başlayacak; uzlaşma zorunluluğu nedeniyle görüşmelerin haftalar veya aylar sürmesi mümkün görünüyor.
Seçimin AB reformları için taşıdığı önem
Bosna Hersek, Aralık 2022’de Avrupa Birliği aday ülke statüsü aldı ve 2024’te üyelik müzakerelerine başladı. Etnik temsil tartışmaları, siyasi blokajlar ve farklı yönetim katmanları arasındaki yetki paylaşımı, reform yasalarının çıkarılmasını zorlaştırıyor.
Genel seçim sonrası oluşacak yönetimlerin Avrupa Birliği üyelik sürecinde beklenen yasal düzenlemeleri hayata geçirip geçiremeyeceği izlenecek. Seçim sonuçları yalnızca makam dağılımını değil, Dayton düzeninin ürettiği karmaşık yönetim modelinin işleyişini ve Bosna Hersek’in Avrupa ile bütünleşme hedefini de etkileyecek.
Sıkça Sorulanlar
Bosna Hersek genel seçimlerinde hangi makamlar için oy kullanılıyor?
Bosna Hersek seçmenleri Devlet Başkanlığı Konseyi, devlet parlamentosu, entite meclisleri, Sırp Cumhuriyeti başkanlığı ve Bosna Hersek Federasyonu içindeki 10 kantonun meclisleri için oy kullanıyor.
Bosna Hersek'te Devlet Başkanlığı Konseyi nasıl seçiliyor?
Devlet Başkanlığı Konseyi Boşnak, Hırvat ve Sırp üyelerden oluşuyor. Bosna Hersek Federasyonu'ndaki seçmenler Boşnak veya Hırvat üyeyi, Sırp Cumhuriyeti'ndeki seçmenler Sırp üyeyi belirliyor.
Bosna Hersek seçimlerinde kaç seçmen oy kullanabiliyor?
Seçmen kütüğünde 3 milyon 408 bin 517 kişi kayıtlı. Oy kullanma işlemi ülke içindeki 5 bin 569 merkezde ve yurt dışındaki 20 temsilcilikte yürütülüyor.
Bosna Hersek seçimlerinde hangi yeni teknolojiler kullanılıyor?
2026 seçimlerinde biyometrik kimlik doğrulama, parmak izi kontrolü, oy pusulası tarayıcıları ve video gözetim araçları kullanılıyor. Oylar kâğıt pusulalarla verilmeye devam ediyor.
Bosna Hersek seçimleri Avrupa Birliği süreci için neden önemli?
Bosna Hersek, Avrupa Birliği üyelik müzakerelerine 2024'te başladı. Seçim sonrası kurulacak yönetimlerin reform yasalarını çıkarma ve siyasi blokajları aşma kapasitesi, üyelik sürecinin ilerlemesinde belirleyici olacak.