Yüksek Mahkeme Boulder davasını pazartesi görüşecek
ABD Yüksek Mahkemesi, 5 Ekim Pazartesi günü Exxon Mobil ile Suncor Energy’nin Colorado eyaletindeki Boulder yönetimlerine karşı yürüttüğü iklim davasını ele alacak. Duruşma, mahkemenin 2026-2027 dönemindeki ilk büyük dosyalardan biri olacak. Yargıçlar, Boulder kentinin ve Boulder County’nin eyalet hukukuna dayanarak açtığı tazminat davasının devam edip edemeyeceğine karar verecek.
Boulder yönetimleri, iki enerji şirketinin fosil yakıt üretimiyle iklim değişikliğine katkı sunduğunu ve fosil yakıtların riskleri konusunda kamuoyunu yanıltıcı bilgi verdiğini öne sürüyor. Dava, aşırı sıcaklar, daha geniş alanlara yayılan orman yangınları, altyapı hasarları, ekosistem kayıpları, acil durum yönetimi ve halk sağlığı harcamalarıyla bağlantılı geçmiş ve gelecekteki maliyetler için tazminat talep ediyor.
Dosya henüz şirketlerin iklim zararlarından hukuken sorumlu olup olmadığına ilişkin esasa girmedi. Yüksek Mahkemenin önündeki temel soru, federal hukukun Boulder’ın eyalet hukukuna dayalı taleplerini baştan engelleyip engellemediği. Mahkemenin Boulder lehine karar vermesi, yerel yönetimlerin davayı sürdürmesini sağlayacak; şirketlerin nihai sorumluluğunu ise tek başına belirlemeyecek.
Exxon Mobil ve Suncor Energy hangi savunmayı yapıyor
Exxon Mobil ile Kanada merkezli Suncor Energy, sera gazı emisyonlarının eyalet sınırlarını ve ulusal sınırları aşan niteliği nedeniyle meselenin federal düzeyde çözülmesi gerektiğini savunuyor. Şirketler, Temiz Hava Yasası’nın eyaletlerin veya yerel mahkemelerin iklim kaynaklı küresel emisyonlar üzerinden farklı sorumluluk standartları oluşturmasını engellediğini ileri sürüyor.
Şirketlere göre, çok sayıda eyalet ve belediyenin ayrı kurallarla tazminat talep etmesi enerji sektörü için çelişkili yükümlülükler doğurabilir. Şirketler ayrıca iklim politikası, enerji arzı ve dış ilişkiler gibi başlıkların federal hükümetin yetki alanında bulunduğunu belirtiyor. Donald Trump yönetimi de federal hukukun Boulder’ın taleplerini engellediği görüşüyle şirketleri destekliyor.
Enerji şirketleri, yaklaşık 60 eyalet ve yerel yönetimin fosil yakıt şirketlerine karşı benzer davalar açtığını bildiriyor. Şirketler lehine verilecek kapsamlı bir karar, ülke genelindeki çok sayıda iklim tazminatı davasının düşmesine veya kapsamının ciddi ölçüde daralmasına neden olabilir.
Boulder yönetimleri yerel zararlar için tazminat istiyor
Boulder yönetimleri ise davanın iklim değişikliğini mahkeme yoluyla çözme girişimi olmadığını savunuyor. Boulder tarafına göre talep, şirketlerin iddia edilen hukuka aykırı davranışlarıyla bağlantılı yerel maliyetlerin adil payını karşılamasına yönelik. Yönetimler, küresel nitelikteki bir sorunun yerel sonuçları için eyalet hukukunun başvurulamaz hâle gelmeyeceğini belirtiyor.
Boulder’ın dilekçelerinde, Temiz Hava Yasası’nın doğrudan emisyon kaynaklarını düzenlediği, davanın ise fosil yakıt üretimi ve iddia edilen aldatıcı pazarlama uygulamalarına odaklandığı vurgulanıyor. Boulder tarafı, federal yasada eyalet hukukuna dayalı tazminat taleplerini açıkça kaldıran bir hüküm bulunmadığını da savunuyor.
Dava 2018’de eyalet mahkemesinde açıldı. Exxon Mobil ve Suncor Energy dosyayı federal mahkemeye taşıma girişiminde başarısız oldu. Colorado Yüksek Mahkemesi daha sonra Boulder yönetimlerinin davasının sürmesine izin verdi. Şirketlerin temyizi üzerine dosya ABD Yüksek Mahkemesine ulaştı.
Sekiz yargıç karar verecek, eşitlik olasılığı var
Yargıç Samuel Alito davadan çekildiği için dosyayı dokuz yerine sekiz yargıç dinleyecek. Alito’nun 2025 mali bildiriminde bazı enerji şirketlerine ait hisseler yer alıyordu; Exxon Mobil ve Suncor Energy hisseleri bildirimde bulunmuyordu. Mahkeme, çekilme kararının gerekçesini açıklamadı.
Sekiz yargıcın oy kullanacak olması, kararın 4’e 4 eşit çıkması ihtimalini doğuruyor. Eşitlik hâlinde Colorado Yüksek Mahkemesinin Boulder lehine verdiği karar yürürlükte kalacak, ancak ABD genelindeki mahkemeleri bağlayan bir Yüksek Mahkeme içtihadı oluşmayacak.
Yargıçlar ayrıca Colorado Yüksek Mahkemesi kararını incelemek için yargı yetkileri bulunup bulunmadığını değerlendirecek. Yüksek Mahkeme dosyayı erken aşamada görür veya yargı yetkisi olmadığı sonucuna varırsa, dava Colorado mahkemelerine dönebilir.
Kararın iklim davaları ve enerji sektörü için etkisi
Boulder dosyası, yerel yönetimlerin iklim değişikliğinin mali sonuçları nedeniyle fosil yakıt şirketlerinden tazminat isteyip isteyemeyeceği tartışmasında önemli bir sınama sayılıyor. Şirketlerin talebinin kabul edilmesi, eyalet hukukuna dayalı iklim davalarının federal hukuk engeliyle karşılaşmasına yol açabilir. Boulder’ın davayı sürdürme hakkını koruyan bir karar ise benzer dosyaların eyalet mahkemelerinde ilerlemesinin önünü açabilir.
Kararın Haziran 2027 sonuna kadar açıklanması bekleniyor. Yüksek Mahkemenin hükmü, iklim kaynaklı zarar iddiaları bakımından yalnızca Colorado’yu değil, enerji şirketlerine karşı tazminat talebinde bulunan çok sayıda eyalet ve yerel yönetimi de etkileyecek.
Sıkça Sorulanlar
ABD Yüksek Mahkemesi Boulder iklim davasında neyi inceleyecek?
ABD Yüksek Mahkemesi, Boulder yönetimlerinin Exxon Mobil ve Suncor Energy’ye karşı eyalet hukukuna dayanarak açtığı iklim tazminatı davasının federal hukuk tarafından engellenip engellenmediğini değerlendirecek.
Boulder yönetimleri enerji şirketlerinden neden tazminat istiyor?
Boulder kenti ve Boulder County, fosil yakıt üretimi ile iddia edilen yanıltıcı pazarlamanın iklim değişikliğine katkı sunduğunu öne sürüyor. Yönetimler, yangınlar, aşırı sıcaklar, altyapı ve halk sağlığı maliyetleri için tazminat talep ediyor.
Exxon Mobil ve Suncor Energy davaya hangi gerekçeyle karşı çıkıyor?
Exxon Mobil ve Suncor Energy, sera gazı emisyonlarının eyaletleri aşan küresel bir mesele olduğunu savunuyor. Şirketler, Temiz Hava Yasası ve federal yetkilerin eyalet hukukuna dayalı talepleri engellediğini ileri sürüyor.
Samuel Alito’nun davadan çekilmesi ne anlama geliyor?
Samuel Alito’nun çekilmesiyle davayı sekiz yargıç dinleyecek. Oyların 4’e 4 eşit çıkması hâlinde Colorado Yüksek Mahkemesinin Boulder lehine kararı geçerli kalacak, ancak ülke genelini bağlayan bir içtihat oluşmayacak.
Boulder iklim davasında karar ne zaman bekleniyor?
ABD Yüksek Mahkemesinin Boulder iklim davasındaki kararını 2027 Haziran ayı sonuna kadar açıklaması bekleniyor. Hüküm, benzer iklim tazminatı davalarının geleceğini etkileyebilir.