Yüzyılı Aşan Aranın Ardından Tanımlanan Yeni Kedigil Türü
Bilim insanları, Güney Amerika ülkesi Bolivya’nın nemli ve sisli Yungas bulut ormanlarında yaşayan yeni bir yaban kedisi türünü resmi olarak tanımladı. Bilimsel adı Leopardus tilcayo olarak belirlenen canlı, yerel halkın kuşaklardır kullandığı "tilcayo" ismiyle adlandırıldı. Yerel dilde belirgin bir anlamı bulunmayan bu ad, bölge insanının hafızasındaki yerini koruyor. Current Biology dergisinde yayımlanan araştırma, 1923 yılındaki pampas kedisi keşfinden bu yana canlı bir kedigil türünün resmi olarak literatüre girmesi bakımından zooloji dünyasında önemli bir adım kabul ediliyor. Bu keşifle birlikte dünyadaki toplam kedi türü sayısının 44 veya üzerine çıktığı değerlendiriliyor.
Tilcayo kedisi, ev kedilerinden belirgin şekilde daha küçük boyutlara sahiptir. Yaklaşık 46 santimetre uzunluğunda ve 1,4 kilogram ağırlığında olan yırtıcı, leopar benzeri beneklere ve açık kahverengi kürke sahiptir. Basık yüz yapısı, yuvarlak kulakları ve uzun bıyıkları bulunan tilcayo kedisi, taksonomik olarak kaplan kedileri (Leopardus) cins grubu içerisinde yer alıyor.
Ev Kedisi Sanılan Bir Yavrudan Genetik Keşfe Uzanan Süreç
Yeni türün bilim dünyasına kazandırılması, 2016 yılında yol kenarında bulunan bir yavru kedinin evcil sanılarak sahiplenilmesiyle başladı. Bolivya’da bir bölge sakini tarafından bulunan ve bir yıl boyunca evde bakılan canlı, yaban hayatı davranışları sergilemeye başlayınca Senda Verde Yaban Hayatı Barınağı’na teslim edildi. Günümüzde 10 yaşında olan ve "Tigrino" olarak adlandırılan erkek birey halen barınakta koruma altında tutuluyor. Araştırmacıların doğrudan inceleme olanağı bulduğu canlı tilcayo kedisi sayısının şu ana kadar yalnızca iki bireyle sınırlı kaldığı bildiriliyor.
Bolivya Kedigiller Araştırma Programı araştırmacısı Paola Nogales-Ascarrunz, barınağa getirilen canlı türünün bilinen kaplan kedilerinin tanımına uymadığını fark etti. Brezilya’daki referans görsellerle karşılaştırıldığında, Bolivya’daki kedinin kürkündeki benek yapısının belirgin şekilde daha büyük olduğu görüldü.
Antwerpen Üniversitesi’nden evrimsel ekolog Jonas Lescroart ve Rio Grande do Sul Katolik Üniversitesi’nden genetikçi Eduardo Eizirik’in yer aldığı uluslararası araştırma ekibi, durumu netleştirmek için genetik analizler başlattı. Müze örnekleri ve canlı bireyler de dâhil olmak üzere toplam 38 kedinin tam genomu dizilendi ve karşılaştırıldı.
Genom Analizleri Kaplan Kedisi Ailesini Yeniden Şekillendirdi
Yapılan DNA analizleri, tilcayo kedisinin bilinen bir türün alt türü olmadığını, bağımsız bir tür olduğunu ortaya koydu. Genetik veriler, Leopardus tilcayo soyunun diğer kaplan kedilerinden yaklaşık 1,4 milyon yıl önce ayrıldığını gösterdi. Bu evrimsel zaman dilimi, günümüz aslanları ile soyu tükenmiş mağara aslanları arasındaki evrimsel ayrışma mesafesiyle benzerlik gösteriyor.
Araştırma, daha önce tek bir tür veya birkaç alt tür sanılan kaplan kedilerinin aslında beş farklı genetik türe ayrıldığını kanıtladı. Bu türler; güney kaplan kedisi (Leopardus guttulus), doğu kaplan kedisi (Leopardus emiliae), kuzey kaplan kedisi (Leopardus tigrinus), bulutlu kaplan kedisi (Leopardus pardinoides) ve yeni tanımlanan Leopardus tilcayo olarak sıralandı. Ayrıca Peru’nun Yungas bölgesinde yaşayan ve adını İnka İmparatorluğu’nun Antisuyu bölgesinden alan Leopardus tigrinus antisuyo adında yeni bir alt tür de tanımlandı. Uzmanlar, gelişmiş genomik yöntemlerin gelecekte Asya, Afrika ve Güney Amerika’daki diğer yaban kedisi gruplarında da henüz keşfedilmemiş türlerin ortaya çıkarılmasını sağlayabileceğini bildirdi.
Yungas Ormanlarındaki Tehditler ve Koruma Çalışmaları
Tilcayo kedisinin ana yaşam alanı olan Bolivya Yungas ormanları, And Dağları’nın doğu yamaçlarında bulunan ve yüksek nem oranına sahip hassas bir ekosistem sunuyor. Ormansızlaşma, tarımsal genişleme, insan kaynaklı orman yangınları ve madencilik faaliyetleri bölge üzerindeki baskıyı artırıyor.
Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği (IUCN) kırmızı listesinde kaplan kedileri şu anda "hassas" kategorisinde yer alıyor. Ancak grubun beş ayrı türe bölünmesiyle birlikte her bir türün popülasyon büyüklüğü yeniden değerlendirilecek. Nüfusu oldukça kısıtlı olduğu düşünülen Leopardus tilcayo‘nun tek başına değerlendirildiğinde doğrudan "tehlike altında" statüsüne alınabileceği belirtiliyor.
Saha incelemeleri ve fotokapan kayıtları, tilcayo kedisinin geceleri aktif olduğunu ve dışkı örneklerindeki kemirgen kalıntılarından anlaşıldığı üzere küçük kemirgenlerle beslendiğini gösteriyor. Araştırmacılar, canlıların yok olmasını önlemek için Yungas ormanlarındaki habitat parçalanmasının önüne geçilmesi ve koruma alanlarının acilen genişletilmesi gerektiğini belirtiyor.
Sıkça Sorulanlar
Leopardus tilcayo türü nerede keşfedildi?
Leopardus tilcayo, Bolivya'nın And Dağları doğu yamaçlarında bulunan nemli ve sisli Yungas bulut ormanlarında tanımlanmıştır.
Tilcayo kedisinin fiziki özellikleri nelerdir?
Ev kedisinden daha küçük olan tilcayo kedisi, yaklaşık 46 santimetre uzunluğa ve 1,4 kilogram ağırlığa sahiptir. Açık kahverengi kürkünün üzerinde leopar benzeri benekler yer alır.
Yeni kedi türünün keşfi nasıl gerçekleşti?
2016 yılında evcil sanılarak sahiplenilen bir yavru kedinin yaban hayatı barınağına teslim edilmesiyle başlayan süreçte, bilim insanlarının yaptığı tam genom analizleri canlının bağımsız bir tür olduğunu kanıtlamıştır.
Tilcayo kedisinin nesli tehlikede mi?
Ormansızlaşma, tarımsal genişleme ve yangınlar nedeniyle habitatı tehdit altında olan türün, Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği (IUCN) tarafından doğrudan 'tehlike altında' olarak sınıflandırılması beklenmektedir.