ABD’nin Alabama eyaletinde 1998 yılında gerçekleşen çifte cinayet ve soygun suçundan idama mahkûm edilen 49 yaşındaki Jeffery Lee, hukuki sürecin ardından yeniden zehirli iğne ile infaz edilme kararıyla karşı karşıya kaldı. Eyalet yönetimi, William C. Holman İnfaz Kurumu’nda gerçekleştirilmesi planlanan idamı 17 Eylül Perşembe akşamı uygulamayı hedefliyor. Lee’nin daha önce kendi seçtiği azot gazı yöntemi, federal mahkemeler ve ABD Yüksek Mahkemesi tarafından Anayasa’nın zalimce ve olağandışı cezalandırmayı yasaklayan 8. maddesini ihlal edebileceği gerekçesiyle durdurulmuştu.
Mahkeme engelinin ardından eyalet yetkilileri, Lee’nin cezasını varsayılan yöntem olan zehirli iğneyle infaz etmek için harekete geçti. Yargıç Emily Marks, federal durdurma kararının yalnızca azot gazı protokolünü kapsadığını belirterek eyaletin zehirli iğneye dönmesine izin verdi. Lee’nin savunma ekibi ise eyalet yönetiminin 2018 yılında yaptığı protokol anlaşmasını ihlal ettiğini belirterek cezanın durdurulması için ABD Yüksek Mahkemesi’ne son dakika başvurusunda bulundu.
Yüksek Mahkeme Kararı ve İnfaz Yöntemi Tartışması
Jeffery Lee, 2018 yılında Alabama eyaletinin sunduğu seçenekler arasından azot gazı ile infaz edilmeyi tercih etmişti. O dönemde eyalet yönetimiyle varılan hukuki uzlaşma kapsamında, Lee’nin zehirli iğne yöntemiyle infaz edilmeyeceği taahhüt altına alınmıştı. Ancak Lee, eyaletin daha önce gerçekleştirdiği azot gazı infazlarında hükümlülerin uzun süre acı çektiği ve boğulma belirtileri gösterdiği gerekçesiyle bu yöntemin durdurulması için dava açtı.
Federal temyiz mahkemesi ve ardından Yüksek Mahkeme, Lee’yi haklı bularak mevcut azot gazı uygulamasının anayasaya aykırı olduğuna hükmetti. Kararın ardından Alabama Valisi Kay Ivey infaz için yeni bir tarih belirledi ve yöntemi zehirli iğne olarak değiştirdi. Lee’nin avukatları, eyaletin anayasal kurallara uymak yerine protokolden kaçındığını ve mahkûma insani bir alternatif veya kurşuna dizilme seçeneği sunulması gerektiğini savunuyor. Eyalet Başsavcılığı ise Lee’nin seçtiği yönteme dava açarak koşulları değiştirdiğini ve cezanın tecelli etmesi gerektiğini belirtiyor.
1998 Yılındaki Soygun ve Çifte Cinayet Vakası
Dava konusu olay, 12 Aralık 1998 tarihinde Alabama’nın Orrville beldesinde bulunan bir rehin dükkanında meydana geldi. O dönem 21 yaşında olan Jeffery Lee, dükkana girerek nişanlısı için alyans bakma bahanesiyle incelemelerde bulundu. Kısa bir süre sonra kesik namlulu av tüfeğiyle geri dönen Lee, dükkan sahibi Jimmy Ellis ile çalışan Elaine Thompson’ı vurarak öldürdü. Dükkandaki bir diğer çalışan Helen King ise vurulduktan sonra yerde ölü taklidi yaparak hayatta kalmayı başardı.
Maktullerden Jimmy Ellis, 1970’li ve 80’li yıllarda "Orion" takma adıyla maskeli olarak sahne alan ve Elvis Presley’e olan ses benzerliğiyle tanınan ünlü bir şarkıcıydı. Ellis’in yaşamı ve trajik ölümü 2015 yılında bir belgesele de konu olmuştu. Olayın ardından yakalanan Lee, 2000 yılında çıkarıldığı mahkemede cinayet ve cinayete teşebbüs suçlarından suçlu bulundu.
Jüri Tavsiyesi ve Yargıç Takdiri Yetkisi
Jeffery Lee davasındaki en önemli hukuki tartışmalardan biri, jürinin verdiği ceza tavsiyesi etrafında şekilleniyor. 2000 yılındaki yargılamada 12 kişilik jürinin 7 üyesi Lee’ye şartlı tahliyesiz müebbet hapis cezası verilmesi yönünde oy kullandı. Ancak dönemin yargıcı, eyalet yasalarının kendisine verdiği yetkiyi kullanarak jürinin kararlarını reddetti ve Lee’yi idam cezasına çarptırdı.
Alabama eyaleti, yargıçların jüri kararlarını yok saymasına olanak tanıyan bu uygulamayı 2017 yılında yasakladı. Ancak çıkarılan yasa geriye dönük işletilmediği için Lee ve benzer durumdaki yaklaşık iki düzine idam mahkûmu kapsama dahil edilmedi. İdam karşıtı aktivistler ve Lee’nin destekçileri, eyalet parlamentosu önünde gösteriler düzenleyerek Vali Kay Ivey’e cezanın müebbet hapse çevrilmesi yönünde çağrıda bulundu. Vali Ivey ise af talebini reddetti.
Azot Gazı İnfazlarındaki İşkence İddiaları
Alabama, 2024 yılının başından bu yana dünyada ilk kez azot gazı ile infaz yöntemini uygulamaya koyan eyalet oldu. Yöntem, bir maske vasıtasıyla hükümlüye saf azot gazı verilerek oksijensiz bırakılması esasına dayanıyor. Eyalet yetkilileri bu yöntemin hızlı ve acısız olduğunu iddia etse de bugüne kadar gerçekleştirilen infazlardaki tanık ifadeleri farklı bir tablo ortaya koydu.
İnfazları izleyen basın mensupları ve din adamları, hükümlülerin dakikalarca sedyede çırpındığını, kasıldığını ve nefes alabilmek için şiddetle mücadele ettiğini bildirdi. Gerçekleştirilen infazlarda mahkûmların yüzlerce kez nefessiz kalarak boğulma tepkisi verdiği kayıtlara geçti. Bu tanıklıklar, Yüksek Mahkeme’nin Lee hakkındaki azot gazı infazını durdurma kararında temel dayanaklardan biri oldu.
Sıkça Sorulanlar
Jeffery Lee hakkındaki infaz kararı neden zehirli iğne olarak değiştirildi?
Lee'nin azot gazı protokolüne açtığı dava sonucu federal mahkemeler bu yöntemin uygulamasını durdurdu. Bunun üzerine Alabama eyaleti idam cezasını varsayılan yöntem olan zehirli iğne ile gerçekleştirme kararı aldı.
Jeffery Lee hangi suçtan dolayı idam cezasına çarptırıldı?
Lee, 12 Aralık 1998 tarihinde Alabama'da bir rehin dükkanında düzenlediği silahlı soygun sırasında iki kişiyi öldürmek ve bir kişiyi ağır yaralamaktan suçlu bulundu.
Lee davasındaki jüri kararı ve yargıç yetkisi tartışması nedir?
Yargılama sırasında 12 kişilik jürinin 7 üyesi müebbet hapis cezası verilmesini tavsiye etmiş, ancak dönemin yargıcı bu kararı yok sayarak Lee'yi idama mahkûm etmiştir. Alabama bu yargıç yetkisini 2017'de kaldırmış olsa da yasa geriye dönük uygulanmamıştır.
Jeffery Lee'nin avukatları infaza karşı ne talep ediyor?
Avukatlar, eyaletin 2018 yılında Lee'yi zehirli iğneyle idam etmeme yönünde yazılı anlaşma yaptığını savunarak infazın durdurulmasını veya anayasaya uygun bir alternatif sunulmasını talep etmektedir.