ABD Ticaret Bakanlığı, gelişmiş yapay zekâ çiplerine yönelik ihracat kontrollerindeki uzaktan erişim açığını kapatmak için geçici nihai kural yayımladı. Düzenleme, Çinli yapay zekâ şirketlerinin üçüncü ülkelerde kurulu veri merkezlerinden gelişmiş ABD çipleriyle çalışan hesaplama gücü kiralamasını zorlaştırmayı amaçlıyor.
Sanayi ve Güvenlik Bürosu tarafından yürürlüğe konan kurala göre, gelişmiş yarı iletkenlerin Endonezya, Malezya, Singapur, Tayland ve Brezilya’ya ihracı, yeniden ihracı ya da ülke içi transferi için lisans gerekecek. Denizaşırı veri merkezleri de Çin, Rusya, İran, Küba ve ABD silah ambargosu uyguladığı başka ülkelerde merkezlenen şirketlere önemli miktarda hesaplama gücü sunmadan önce son kullanıcıları belirlemek ve lisans almakla yükümlü olacak. Veri merkezi işletmecilerinin yeni koşullara uyum için 90 günlük süresi bulunuyor.
Uzaktan erişim ihracat denetimlerinin dışında kalıyordu
ABD, uzun süredir en gelişmiş yapay zekâ çiplerinin Çin’e doğrudan satışını sınırlıyor. Ancak fiziksel çip sevkiyatını engellemek, çiplerin başka ülkelerdeki veri merkezlerine kurulmasının ardından internet üzerinden kullanılmasını her zaman önleyemiyordu.
Bulut bilişim altyapısının büyümesiyle birlikte müşteriler, gelişmiş grafik işlemcilerini satın almadan uzaktan hesaplama kapasitesi kiralayabiliyor. Yeni kural, fiziksel teslimat yerine uzaktan kullanım yoluyla gelişmiş işlem kapasitesine ulaşılmasını ihracat kontrolü çerçevesine daha sıkı biçimde dahil ediyor.
Ticaret Bakanlığı, gelişmiş Amerikan teknolojisine dayalı hesaplama kapasitesinin ulusal güvenlik ve dış politika çıkarlarını tehdit edecek aktörler tarafından kullanılmasını önlemeyi hedeflediğini açıkladı. Düzenleme özellikle ileri yapay zekâ modellerinin eğitimi için kullanılabilecek yüksek kapasiteli sistemlere odaklanıyor.
Beş ülkeye sevkiyatlarda lisans zorunluluğu getirildi
Lisans şartı Endonezya, Malezya, Singapur, Tayland ve Brezilya için açıkça belirlendi. Kural metni, Ticaret Bakanının Dışişleri Bakanlığı veya Ulusal Güvenlik Konseyiyle görüşerek listeye başka ülkeler ekleyebileceğini de içeriyor.
Düzenlemenin hangi çip ailelerini ve hangi sunucu yapılandırmalarını kapsadığı uygulama ayrıntılarında netleşecek. Haberlerde Nvidia’nın Blackwell sınıfı ürünleri ve daha sonraki nesil gelişmiş yapay zekâ çipleri hedefteki teknolojiler arasında gösterildi. Lisans değerlendirmelerinin veri merkezi işletmecileri, bulut hizmeti sağlayıcıları ve yeniden ihracat yapan şirketler için ek uyum yükümlülükleri doğurması bekleniyor.
Malezya, 2025’ten beri yüksek performanslı ABD yapay zekâ çiplerinin ülke dışına çıkarılması için kendi izin mekanizmasını uyguluyor. ABD’nin lisans koşulu, çiplerin veri merkezlerine girişini de denetim altına alarak Malezya’daki mevcut uygulamayı tamamlayabilir.
İncelemeler düzenleme baskısını artırdı
Düzenleme, Singapur merkezli bazı şirketler ve Malezya’daki bağlantıları üzerinden Nvidia çiplerinin Çin’e yönlendirilmiş olabileceğine ilişkin incelemelerin ardından geldi. Yetkililer, üçüncü ülke veri merkezlerinin ihracat denetimlerini etkisizleştirebileceği yönündeki risklere odaklandı.
ABD yönetimi içindeki tartışmalar da Ticaret Bakanlığının denetim uygulamalarını gündeme taşıdı. Hazine Bakanlığı ve Ulusal Güvenlik Konseyinin kuralın hazırlanmasında yönlendirici rol üstlendiği bildirildi. Düzenleme, gelişmiş çiplerin nihai kullanıcılarını ve kullanım biçimlerini daha yakından takip etme yönündeki politikayı güçlendiriyor.
Bazı önceki haberlerde Norveç ve Güney Afrika’nın da kapsama alınabileceği öne sürülmüştü. Yayımlanan geçici nihai kuralda lisans şartı getirilen ülkeler arasında Norveç ve Güney Afrika yer almıyor. Olası eklemeler için Ticaret Bakanlığının sonraki kararları beklenecek.
Çip ve bulut şirketleri için etkiler neler olabilir?
Yeni lisans düzenlemesi, gelişmiş çip satan üreticiler ile söz konusu ülkelerde hesaplama kapasitesi kiralayan bulut işletmecilerini doğrudan etkileyebilir. Çinli müşterilerin uzaktan erişiminin azalması, Güneydoğu Asya’daki veri merkezlerinin gelişmiş yapay zekâ hesaplama kiralama talebini değiştirebilir.
Kural, yüksek miktarda hesaplama gücü sunan veri merkezi işletmecilerine müşteri kimliği ve merkez ülke doğrulaması sorumluluğu yüklüyor. ABD şirketlerinin beş ülkedeki veri merkezi faaliyetleri lisans şartından muaf tutulurken, çevrim içi perakende ve sosyal medya hizmetlerinde kullanılan bazı sistemler de ulusal güvenlik riski değerlendirmesi kapsamında ayrı ele alınıyor.
Kuralın açıklanmasının ardından Nvidia ile bazı yarı iletken şirketlerinin hisseleri işlem öncesi piyasada geriledi. Piyasa tepkisi, düzenlemenin şirketlerin satış kanalları ve bulut ortaklıkları üzerindeki olası etkisine ilişkin belirsizliği yansıttı.
Geçici nihai kuralın lisans incelemelerinde uygulanacak ölçütler ve veri merkezlerinin müşteri doğrulama usulleri, düzenlemenin fiilî etkisini belirleyecek. Güneydoğu Asya’daki hükümetler ve sektör temsilcileri, kuralların veri merkezi yatırımları ile meşru ticari faaliyetlere etkisini değerlendiriyor.
Sıkça Sorulanlar
ABD’nin yeni yapay zekâ çipi kuralı neyi kapsıyor?
Yeni kural, gelişmiş Amerikan yapay zekâ çiplerine denizaşırı veri merkezleri üzerinden uzaktan erişimi lisans denetimine bağlıyor. Ayrıca Endonezya, Malezya, Singapur, Tayland ve Brezilya’ya kapsamdaki çiplerin sevkiyatı için lisans istiyor.
Veri merkezleri hangi şirketler için lisans almak zorunda?
Denizaşırı veri merkezleri, Çin, Rusya, İran, Küba ve ABD silah ambargosu uyguladığı diğer ülkelerde merkezlenen şirketlere önemli miktarda hesaplama gücü sağlamadan önce son kullanıcıları belirlemek ve ABD lisansı almak zorunda.
Yeni düzenleme ne zaman uygulanacak?
Geçici nihai kural 16 Kasım 2026’da yayımlandı. Veri merkezi işletmecilerinin lisans ve müşteri doğrulama yükümlülüklerine uyum sağlaması için 90 günlük süre öngörülüyor.
ABD neden uzaktan çip erişimini sınırlıyor?
ABD yönetimi, fiziksel çip ihracatına yönelik kısıtlamaların bulut hizmetleri ve üçüncü ülkelerdeki veri merkezleri aracılığıyla aşılmasını önlemeyi amaçlıyor. Düzenleme, özellikle ileri yapay zekâ modellerinin eğitimi için kullanılan yüksek kapasiteli hesaplama gücüne odaklanıyor.
