Kanada ile Avrupa Birliği arasındaki ilişkileri yeni bir düzeye taşımayı hedefleyen Montreal zirvesi, “ortak üye” statüsü tartışmasıyla başladı. Avrupa Birliği üyesi ülkeler, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in eylülde gündeme getirdiği Kanada’ya ortak üyelik önerisini ortak bildiri metninden çıkardı. Revize metin, Kanada’nın Avrupa Birliği’ne tam üye olmadan Birlik ile daha yakın bir ortaklık kurmasına yönelik çerçevenin 2027’de yapılacak zirveye kadar hazırlanmasını öngörüyor.
Kanada Başbakanı Mark Carney, statünün adından çok yakınlaşmanın Kanadalılara sağlayacağı sonuçların önemli olduğunu söyledi. Carney, yeni düzenlemenin öğrenciler, araştırmacılar ve şirketler için eğitim, çalışma, seyahat ve ticaret alanlarında fırsatlar yaratmasını hedefliyor. Kanada hükümeti, Avrupa Birliği’ne resmen katılmayı planlamadığını daha önce açıklamıştı.
AB ülkeleri statü teklifini neden çıkardı?
“Ortak üye” kavramı, Avrupa Birliği’nin mevcut antlaşmalarında tanımlı bir statü değil. Almanya, Fransa ve İtalya başta olmak üzere bazı üye ülkeler, Kanada için öngörülen modelin hukuki temelinin ve kurumsal sınırlarının belirsiz olduğunu savundu. Üye ülkelerin itirazı, Kanada’nın Avrupa Birliği kurumlarının toplantılarına katılıp katılamayacağı, karar mekanizmalarında ne ölçüde yer alacağı ve oy hakkının olup olmayacağı gibi sorulara odaklandı.
Avrupa Birliği içinde ortak üyelik kavramı daha önce Ukrayna gibi aday ülkelerin tam üyeliğe geçişinde kullanılabilecek ara bir model olarak da tartışılmıştı. Kanada’nın Avrupa Birliği üyeliği için aday ülke olmaması, aynı terimin Kanada için kullanılmasına yönelik çekinceleri artırdı.
Von der Leyen’in eylül ayındaki açıklaması, Kanada ile ticaret, savunma, teknoloji ve ekonomik güvenlik alanlarında daha derin bir bağ kurulması hedefini taşıyordu. Ancak Avrupa Birliği başkentleri, teklifin kapsamı belirlenmeden siyasi taahhüt haline gelmesini istemedi. Kabul edilen yeni yaklaşım, statü adı üzerinde uzlaşmak yerine somut işbirliği başlıklarına odaklanıyor.
Montreal zirvesinde hangi işbirliği hedefleniyor?
29-30 Ekim’de yapılan 21. Kanada-Avrupa Birliği zirvesinin ana başlığı, “Gelecek için İttifak” adı verilen işbirliği çerçevesi. Kanada ve Avrupa Birliği, ticarette engellerin azaltılması, yatırımların artırılması, kritik hammaddelerin güvence altına alınması ve kriz dönemlerinde ilaç ile teknoloji tedarikinin korunması için ortak çalışma planlıyor.
Enerji, iklim politikası, yapay zekâ, dijital ticaret, araştırma, eğitim ve savunma da görüşmelerin gündeminde bulunuyor. Kanada’nın Avrupa Birliği araştırma, eğitim ve savunma programlarına erişiminin genişletilmesi değerlendiriliyor. Öğrenci değişimini destekleyen Erasmus+ programında Kanadalı öğrenciler için yeni imkânlar da gündeme gelebilir.
Taraflar ayrıca iş dünyasını bir araya getirecek yeni bir ekonomik konsey oluşturmayı hedefliyor. Avrupa’ya Kanada’dan sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatının artırılmasının uygulanabilirliği de incelenecek. Kanada, kritik mineraller, enerji kaynakları, uzay teknolojileri, yapay zekâ ve kuantum teknolojilerindeki kapasitesini Avrupa pazarlarıyla daha güçlü biçimde buluşturmak istiyor.
ABD ile gerilim Kanada-AB yakınlaşmasını hızlandırdı
Kanada ile Avrupa Birliği, ABD ile artan ticari ve siyasi belirsizlik ortamında ekonomik bağımlılığı azaltmaya çalışıyor. ABD’nin Kanada ve Avrupa ürünlerine uyguladığı tarifeler, Ottawa ile Brüksel’i alternatif ticaret ve güvenlik ortaklıkları aramaya yöneltti.
Kanada’nın mal ihracatının yüzde 71,7’si 2025’te ABD’ye gitti. Mark Carney yönetimi, diğer ülkelere yapılan ihracatı gelecek on yılda iki katına çıkarmayı hedefliyor. Kanada ile Avrupa Birliği arasındaki Kapsamlı Ekonomik ve Ticaret Anlaşması, 2017’den beri ithal ürünlerin büyük bölümünde tarifeleri kaldırmış durumda; yeni ittifak, anlaşmanın sunduğu zemini genişletmeyi amaçlıyor.
Savunma işbirliği de yakınlaşmanın öne çıkan alanlarından biri. Kanada, Avrupa Birliği’nin savunma tedarikini destekleyen 150 milyar avroluk SAFE programına katılan tek Avrupa dışı ülke konumunda. Kanadalı şirketlerin ortak Avrupa savunma alımlarına erişimi bulunuyor. Buna karşın, Avrupa’da savunma harcamalarında Avrupa üretimine öncelik verilmesini isteyen ülkeler ile Avrupa dışı ortakların daha geniş katılımını savunan ülkeler arasında görüş ayrılığı sürüyor.
Kanada ve Avrupa Birliği, yakınlaşmanın ABD’ye karşı kurulmuş bir ittifak olmadığını vurguluyor. Taraflar, hedefin ortak ekonomik güvenliği, tedarik zincirlerinin dayanıklılığını ve siyasi hareket alanını güçlendirmek olduğunu bildiriyor.
2027’ye kadar müzakerelerde neler konuşulacak?
Ortak bildiri taslağına göre Kanada ile Avrupa Birliği, tam üyelik olmaksızın daha yakın ortaklığın tanımını ve kurumsal işleyişini 2027 zirvesine kadar geliştirecek. Müzakerelerde Kanada’nın Avrupa Birliği programlarına katılım koşulları, olası mali katkılar, düzenleyici uyum, bakanlar ve Avrupa Komisyonu üyeleri arasındaki düzenli toplantılar ele alınacak.
Kanada hükümeti, genişletilmiş ortaklığın Parlamento onayına sunulacağını belirtiyor. Ottawa, Avrupa Birliği üyeliğine bağlı bütçe yükümlülüklerini üstlenmeyeceğini, ancak belirli programlara katkı yapabileceğini ifade ediyor. Ortak üyelik ifadesinin metinden çıkarılması, Kanada-Avrupa Birliği yakınlaşmasını durdurmuyor; müzakerelerin hukuki ve siyasi sınırları daha ayrıntılı belirlemesine zaman tanıyor.
Sıkça Sorulanlar
Kanada Avrupa Birliği’ne ortak üye mi oldu?
Hayır. Avrupa Birliği üyesi ülkeler, Kanada’ya ortak üye statüsü verilmesine ilişkin ifadeyi zirvenin ortak bildiri taslağından çıkardı. Kanada ile daha yakın ortaklığın kapsamı 2027’ye kadar müzakere edilecek.
Kanada-Avrupa Birliği zirvesi nerede ve ne zaman yapılıyor?
21. Kanada-Avrupa Birliği zirvesi, 29-30 Ekim 2026 tarihlerinde Kanada’nın Montreal kentinde yapılıyor. Zirveye Mark Carney, Ursula von der Leyen ve António Costa katılıyor.
Avrupa Birliği ülkeleri ortak üyelik teklifine neden karşı çıktı?
Avrupa Birliği antlaşmalarında ortak üyelik statüsü tanımlanmıyor. Üye ülkeler, teklifin hukuki çerçevesinin, Kanada’nın kurumlara katılımının ve karar alma mekanizmalarındaki konumunun belirsiz olduğunu belirtti.
Kanada ve Avrupa Birliği hangi alanlarda işbirliğini artırmak istiyor?
Kanada ve Avrupa Birliği; ticaret, yatırım, savunma, kritik mineraller, enerji, yapay zekâ, araştırma, eğitim ve dijital teknolojilerde işbirliğini genişletmeyi hedefliyor. Taraflar ayrıca tedarik zincirlerini ve ekonomik güvenliği güçlendirmeyi planlıyor.