ABD yönetiminin, İran’la süren savaşı sona erdirmek amacıyla Çin’den diplomatik destek istediği öne sürüldü. ABD’li ve Avrupalı yetkililere dayandırılan haberde, Washington’ın Pekin’den İran üzerindeki siyasi ve ekonomik etkisini kullanarak çatışmanın bitirilmesine katkı vermesini talep ettiği bildirildi.
İddiaya göre ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Başkan Donald Trump’ın desteğiyle Çin hükümetiyle doğrudan temas kurdu. Bessent’in talebinin ardından Çin tarafının ABD’nin mesajını İran yönetimine ilettiği ileri sürüldü. Taraflardan temasların içeriğine veya olası bir uzlaşıya ilişkin resmî açıklama gelmedi.
ABD’nin Çin’den talep ettiği diplomatik destek
Washington yönetiminin Çin’e başvurmasının temelinde, Pekin’in Tahran ile sürdürdüğü yakın ekonomik ve diplomatik ilişkiler bulunuyor. Çin, İran’ın önemli ticaret ortakları arasında yer alırken iki ülke enerji, altyapı ve bölgesel güvenlik başlıklarında düzenli temas yürütüyor.
Haberde, ABD’de İran’la savaşa ilişkin kamuoyu eleştirilerinin artmasının Beyaz Saray üzerindeki baskıyı yükselttiği belirtildi. İran dosyasının, Trump yönetiminin karşı karşıya olduğu en acil dış politika başlıklarından biri olduğu değerlendirildi. Washington’ın Çin’den destek istemesi, ABD’nin askerî ve diplomatik kanalları aynı anda kullanmaya çalıştığına işaret ediyor.
Çin’in arabuluculuk teklifini kabul edip etmediği ya da Tahran’ın ABD mesajına nasıl yanıt verdiği konusunda doğrulanmış ayrıntı paylaşılmadı. Bu nedenle görüşmelerin çatışmayı sona erdirecek somut bir anlaşmaya ulaşıp ulaşmadığı henüz bilinmiyor.
Scott Bessent’in Pekin’e ilettiği talep
İddiaya göre Scott Bessent, Çin hükümetinden Tahran üzerindeki nüfuzunu savaşın bitirilmesi için kullanmasını istedi. Hazine Bakanı’nın diplomatik temaslarda rol alması, ekonomik yaptırımlar, enerji ticareti ve finansal ilişkilerin görüşmelerde etkili başlıklar olabileceği değerlendirmesini güçlendiriyor.
Çin’in ABD’nin mesajını İran’a ilettiği bilgisi de yetkililere dayandırılan haberlerde yer aldı. Ancak Pekin, Tahran veya Washington tarafından mesajın kapsamını doğrulayan bir açıklama yapılmadı. Mesajın ateşkes, müzakere takvimi, nükleer program ya da bölgesel güvenlik taleplerini içerip içermediği açıklığa kavuşmadı.
Trump yönetimi daha önce İran’ın nükleer silah edinmeyeceğine ilişkin güvence talep ettiğini açıklamıştı. Çin üzerinden kurulduğu iddia edilen yeni diplomatik kanalın, bu talebin yanı sıra çatışmaların durdurulmasına yönelik şartları da kapsayabileceği belirtiliyor.
18 Kasım’daki lider görüşmesinde İran gündemi
Donald Trump’ın 18 Kasım’da Çin’de Devlet Başkanı Şi Cinping ile görüşmesi bekleniyor. İran’daki savaşın liderler görüşmesinin ana gündem maddelerinden biri olacağı ileri sürüldü. Görüşmenin yeri ve programına ilişkin ayrıntılar ile tarafların katılım listesi resmen duyurulmadı.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in de görüşmeye katılabileceği iddiası haberlerde yer aldı. Putin’in katılımına dair kesinleşmiş bilgi bulunmuyor. Rusya’nın olası varlığı, İran’la ilişkileri ve bölgedeki etkisi nedeniyle diplomatik görüşmelerin kapsamını genişletebilir.
Trump ile Şi Cinping arasındaki temas, ABD-Çin ilişkilerinin ticaret, teknoloji ve güvenlik alanlarındaki gerilimleri sürerken gerçekleşecek. İran başlığının görüşmeye eklenmesi, savaşın çözümünde büyük güçlerin doğrudan diplomatik rol üstlenebileceğini gösteriyor.
Çin’in bölge temasları ve belirsiz kalan noktalar
Çin’in Orta Doğu Özel Temsilcisi Büyükelçi Cay Cün’ün de İran, Umman ve Suudi Arabistan’ı ziyaret etmesi bekleniyor. Ziyaretlerin savaşın sonlandırılmasına dönük diplomatik girişimlerin parçası olduğu bildirildi. Umman, geçmişte bölgesel anlaşmazlıklarda temas kanallarına ev sahipliği yapmasıyla öne çıkmıştı.
Suudi Arabistan’ın görüşmelerdeki rolü ise bölgesel güvenlik dengeleri bakımından önem taşıyor. İran, Umman ve Suudi Arabistan ziyaretlerinin tarihleri ile temsilcinin görüşeceği isimler açıklanmadı.
Diplomatik trafiğin sonucu; Çin’in arabuluculuk için ne ölçüde sorumluluk alacağına, İran’ın müzakere koşullarına ve ABD’nin savaşın bitirilmesi için hangi güvenlik garantilerini kabul edeceğine bağlı olacak. Mevcut bilgiler, Çin üzerinden bir temas kurulduğu iddiasını destekliyor; fakat ateşkes veya kapsamlı anlaşma konusunda teyit edilmiş bir gelişme bulunmuyor.
Sıkça Sorulanlar
ABD Çin'den İran savaşı için ne istedi?
ABD yönetiminin, Çin'den İran üzerindeki diplomatik ve ekonomik etkisini kullanarak İran'la savaşın sona ermesine katkı vermesini istediği öne sürüldü.
Scott Bessent'in Çin'le temasında ne konuşuldu?
İddiaya göre ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Çin hükümetinden Tahran üzerindeki nüfuzunu kullanmasını talep etti. Çin'in ABD mesajını İran yönetimine ilettiği bildirildi.
Trump ve Şi Cinping ne zaman görüşecek?
Donald Trump ile Şi Cinping'in 18 Kasım'da Çin'de görüşmesi bekleniyor. İran'la savaşın görüşmenin gündem maddeleri arasında yer alacağı ileri sürülüyor.
Vladimir Putin Trump-Şi Cinping görüşmesine katılacak mı?
Vladimir Putin'in görüşmeye katılabileceği iddia edildi, ancak Rusya Devlet Başkanı'nın katılımı resmen doğrulanmadı.
Çin'in Orta Doğu Özel Temsilcisi hangi ülkeleri ziyaret edecek?
Çin'in Orta Doğu Özel Temsilcisi Cay Cün'ün İran, Umman ve Suudi Arabistan'ı ziyaret etmesi bekleniyor. Ziyaretlerin savaşın sona erdirilmesine yönelik diplomatik çabalarla bağlantılı olduğu bildirildi.