Şi ve Putin APEC’te ekonomik engelleri eleştirdi
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, 18 Kasım Çarşamba günü Çin’in Shenzhen kentindeki APEC CEO Zirvesi’nde ekonomik korumacılık, yaptırımlar ve teknoloji ihracatına getirilen sınırlamalara karşı ortak mesajlar verdi. Açıklamalar, ABD Başkanı Donald Trump’ın 19 Kasım Perşembe günü iki liderle yapması beklenen üçlü görüşmenin hemen öncesinde geldi.
Şi, Dünya Ticaret Örgütü merkezli kurallara dayalı çok taraflı ticaret düzeninin korunması, serbest ticaretin ve yatırımların desteklenmesi çağrısını yaptı. Çin lideri, küresel sanayi ve tedarik zincirlerinin istikrarının sürdürülmesi gerektiğini söyledi. Şi’nin mesajları, Washington’ın Çinli şirketlerin gelişmiş yapay zekâ çiplerine ve yurt dışındaki bilgi işlem kapasitesine erişimini sınırlamayı amaçlayan yeni kurallarının ardından geldi.
Putin de yaptırımların, gümrük tarifelerinin ve ihracat kısıtlamalarının hedef alınan ekonomileri durduramayacağını savundu. Rusya lideri, geleneksel ekonomik baskı araçlarının caydırıcılığını kaybettiğini öne sürdü. Şi ve Putin’in açıklamaları, Çin ile Rusya’nın ABD’nin ticaret ve teknoloji politikalarına yönelik itirazlarının diplomatik zeminde yeniden öne çıktığını gösterdi.
Çin ve Rusya ortaklık mesajını yineledi
Şi ile Putin, APEC temasları kapsamında ikili görüşme de yaptı. Putin, Rusya ile Çin arasındaki dış politika eşgüdümünün istikrarlı ilerlediğini ve iki ülkenin daha adil, çok kutuplu bir dünya düzeni için çalıştığını belirtti.
Şi, Çin-Rusya ilişkilerinin dış koşullardaki kısa süreli değişimlerden etkilenmeyecek kadar istikrarlı olduğunu söyledi. İki liderin görüşmesi, Trump’ın katılması beklenen zirve öncesinde Pekin ile Moskova’nın siyasi ve ekonomik konulardaki yakın tutumunu vurguladı.
Çin ile Rusya arasındaki ortaklık, özellikle enerji, ticaret, teknoloji ve küresel yönetişim tartışmalarında önem taşıyor. Batılı ülkeler, Rusya’nın Ukrayna savaşının ardından Çin ile ekonomik bağlarını artırmasını yakından izliyor. Pekin ise Moskova ile ilişkilerini bağımsız dış politika tercihi olarak tanımlarken, askeri ittifak kurmadığını vurguluyor.
Trump, Şi ve Putin görüşmesinde hangi konular var?
Trump, Şi ve Putin’in 19 Kasım’da ilk kez aynı masada buluşması bekleniyor. Görüşmenin kesin ve ayrıntılı gündemi açıklanmadı. Ticaret, yapay zekâ, nükleer silahların sınırlandırılması ve bölgesel çatışmalar, liderlerin farklı öncelikleri nedeniyle öne çıkan başlıklar arasında bulunuyor.
Trump yönetiminin nükleer silahların azaltılması ile İran’daki çatışmaya ilişkin başlıkları öncelemek istediği bildiriliyor. Putin’in ise Ukrayna savaşına dair Moskova’nın çıkarlarına uygun bir sonuç arayışında olduğu değerlendiriliyor. Buna karşılık ABD tarafı, Ukrayna’nın üçlü görüşmenin resmi gündeminde yer almadığını açıkladı.
Şi’nin en hassas başlıklarından biri, Çin’in nükleer kapasitesinin ABD ve Rusya’nın sahip olduğu çok daha büyük cephaneliklerle aynı sınırlamalara tabi tutulmaması. Çin’in yaklaşık 500 nükleer savaş başlığına sahip olduğu, ABD ile Rusya’nın ise ayrı ayrı 5 binden fazla savaş başlığı bulundurduğu tahmin ediliyor. Pekin, silahsızlanma yükümlülüklerinde güç dengelerinin dikkate alınmasını istiyor.
Avrupa ve Ukrayna’da Yalta benzetmesi yapılıyor
Avrupa ülkeleri ile Ukrayna, ABD, Çin ve Rusya liderlerinin görüşmesinin büyük güçlerin nüfuz alanlarını müzakere ettiği bir formata dönüşmesinden kaygı duyuyor. Söz konusu endişe, 1945’te ABD, Sovyetler Birliği ve Birleşik Krallık liderlerinin Avrupa’nın savaş sonrası düzenini ele aldığı Yalta Konferansı’na yapılan benzetmelerle dile getiriliyor.
Kremlin, Yalta benzetmelerini kabul etmiyor. Putin ise üçlü görüşmenin yararlı olacağını ve ülkeler arasındaki anlaşmazlıkların müzakereyle çözülebileceğini söyledi. Çin yönetimi de liderler arasındaki temasın uluslararası istikrara katkı sunabileceği görüşünde.
Görüşmeden bağlayıcı bir anlaşma çıkıp çıkmayacağı henüz bilinmiyor. Ancak Shenzhen’deki toplantı, ABD-Çin ticaret gerilimi, Rusya’nın Ukrayna savaşı ve nükleer silahların denetimi gibi birbirine bağlı başlıklarda liderlerin doğrudan temas kurması bakımından önem taşıyor. Üçlü zirvenin ardından yapılacak açıklamalar, tarafların hangi alanlarda ortak zemin bulabildiğini gösterecek.
Sıkça Sorulanlar
Şi Cinping ve Vladimir Putin hangi açıklamaları yaptı?
Şi Cinping serbest ticaretin, yatırımların ve Dünya Ticaret Örgütü merkezli çok taraflı ticaret düzeninin korunmasını istedi. Vladimir Putin ise yaptırımların, tarifelerin ve ihracat kısıtlamalarının hedef ülkelerin ekonomilerini durduramayacağını savundu.
Trump, Şi ve Putin görüşmesi ne zaman ve nerede yapılacak?
Donald Trump, Şi Cinping ve Vladimir Putin'in 19 Kasım 2026 Perşembe günü Çin'in Shenzhen kentinde, APEC Zirvesi marjında görüşmesi bekleniyor.
Üçlü zirvede hangi konuların ele alınması bekleniyor?
Kesin gündem açıklanmadı. Ticaret gerilimleri, yapay zekâ teknolojileri, nükleer silahların sınırlandırılması ve bölgesel çatışmalar görüşmede öne çıkabilecek başlıklar arasında yer alıyor.
Ukrayna savaşı üçlü zirvenin resmi gündeminde mi?
Putin'in Ukrayna savaşını görüşmede gündeme getirmesi bekleniyor. Ancak ABD tarafı, Ukrayna'nın üçlü görüşmenin resmi gündeminde bulunmadığını açıkladı.
