Rusya ve Ukrayna, ABD arabuluculuğundaki görüşmelerin sonraki turuna Avrupalı ortakların katılması konusunda mutabakat bildirdi. Açıklama, 10-11 Kasım’da Abu Dabi’de yapılan üçlü müzakereler ile ABD temsilcilerinin 12 Kasım’daki Moskova ve Dublin temaslarının ardından geldi. Görüşmelerde geniş kapsamlı esir takası için ilke anlaşmasına varılırken, ateşkes, topraklar ve güvenlik garantilerinde uzlaşma sağlanamadı.
Avrupa’nın katılımı için yeni mutabakat bildirildi
ABD Başkanı Donald Trump’ın özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner, Abu Dabi görüşmelerinin ardından önce Moskova’da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’le, ardından Dublin’de Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy’le görüştü. Jared Kushner, Rusya ve Ukrayna’nın gelecek müzakere aşamasında Avrupalı ortakların masada bulunmasına onay verdiğini açıkladı.
Avrupalı temsilcilerin katılımı, yalnızca Rusya-Ukrayna savaşındaki toprak ihtilafını değil, savaş sonrasındaki Avrupa güvenlik düzenini de doğrudan müzakere başlığına dönüştürecek. Güvenlik garantileri, çatışmayı önleme mekanizmaları ve gerilimi azaltmaya yönelik karşılıklı taahhütler, sonraki turun başlıca konuları arasında yer alıyor.
Avrupa Birliği liderleri de Dublin’deki gayriresmî toplantıda Avrupa’yı temsil edecek ekip üzerinde uzlaşmıştı. Ancak Kremlin, Avrupalı ülkelerle ikili temasların henüz başlamadığını ve genişletilmiş formata ilişkin kararın Avrupa’nın müzakereye katkı niyetinin anlaşılmasından sonra verilebileceğini bildirdi. Kushner’in açıklaması ile Kremlin’in temkinli yaklaşımı, Avrupa’nın masadaki rolüne ilişkin ayrıntıların henüz kesinleşmediğini gösteriyor.
Abu Dabi görüşmelerinde esir takası öne çıktı
Abu Dabi’deki Rusya, Ukrayna ve ABD heyetlerinin katıldığı görüşmelerin en somut sonucu, savaş esirlerinin karşılıklı serbest bırakılmasına ilişkin ilke anlaşması oldu. Rus heyetine Vladimir Medinskiy, Ukrayna heyetine Rüstem Umerov başkanlık etti.
Ukrayna tarafı, yaklaşık 1.200 ila 1.300 kişinin karşılıklı serbest bırakılmasının değerlendirildiğini açıkladı. Kesin sayı, takas edilecek kişilerin listesi ve uygulama takvimi henüz duyurulmadı. Esir değişimi, insani alanda taraflar arasında sınırlı işbirliği imkânı yaratırken siyasi anlaşmazlıkları ortadan kaldırmadı.
Rusya ayrıca Donetsk bölgesindeki Kostiantınivka’da insani yardım operasyonu önerdi. Kremlin, kentin Rus ordusunun kontrolünde olduğunu savunarak ABD ve Avrupa ülkelerinden Ukrayna’yı yardım operasyonuna ikna etmelerini istedi. Ukrayna yönetimi ise yerel ateşkes önerisini Ukrayna birliklerinin geri çekilmesini sağlamaya dönük bir girişim olarak değerlendirdi.
Toprak ve güvenlik garantilerinde ayrılık sürüyor
Müzakerelerin en zor başlığı Donbas’ın geleceği olmaya devam ediyor. Rusya, kontrolündeki Ukrayna topraklarının ve Donbas’ın tamamının statüsünün tanınmasını istiyor. Ukrayna ise toprak bütünlüğünden vazgeçmeyeceğini, kalıcı bir anlaşmanın bağlayıcı güvenlik garantileri içermesi gerektiğini belirtiyor.
Volodimir Zelenskiy, ABD’li müzakerecilerin Donbas’tan çekilme karşılığında NATO üyeliği olasılığını sorduğunu söyledi. Zelenskiy, Ukrayna’nın topraklarından çekilmeye hazır olmadığını vurguladı; kapsamlı güvenlik garantileri, güçlü ordu ve yeniden inşa finansmanı içeren bir önerinin halkoyuna sunulabileceğini ekledi. Rusya’nın Ukrayna’nın NATO üyeliğine karşı tutumu, söz konusu seçeneğin önündeki temel engel olmayı sürdürüyor.
Ateşkes konusunda da ortak zemin oluşmadı. Ukrayna, enerji altyapısına saldırıların durmasını, Karadeniz’deki deniz trafiğinin güvenceye alınmasını ve cephe hattındaki çatışmaların azaltılmasını talep ediyor. Görüşmeler sürerken Rusya ve Ukrayna’nın füze ve insansız hava aracı saldırıları devam etti.
Kremlin, Avrupa ile diyaloğa açık olduğunu bildirdi
Kremlin, bir sonraki müzakere turunun yakın zamanda yapılmasını beklediğini açıkladı ancak görüşmenin tarihini ve yerini paylaşmadı. Rusya yönetimi, Avrupalı ülkelerden yetkili bir temsilci bulunması ve Avrupa’nın barış görüşmelerine katkı sunma niyeti göstermesi hâlinde diyaloğa açık olduğunu bildirdi.
Abu Dabi’de Rusya’nın Finlandiya’nın NATO üyeliğinden ayrılmasını istediği yönündeki haberler de gündeme geldi. Gayriresmî bir teklif metnine dayandırılan iddialarda, Baltık ülkelerinde NATO üssü kurulmasının engellenmesi, Ukrayna’nın tarafsız kalması ve bazı Karadeniz limanlarının askerden arındırılması gibi maddeler yer aldı. Kremlin, Finlandiya’nın NATO üyeliğinin Abu Dabi görüşmelerinde gündeme gelmediğini açıkladı.
Avrupa’nın gelecek tura katılımı, müzakere çerçevesini genişletme potansiyeli taşıyor. Buna rağmen Donbas’ın statüsü, Ukrayna’nın güvenlik mimarisi, NATO ile ilişkiler ve ateşkes denetimi konusunda Rusya ile Ukrayna arasındaki temel ayrılıklar sürüyor. Yakın vadede en olası somut adımın esir takasının ayrıntılarının belirlenmesi olduğu değerlendiriliyor.
Sıkça Sorulanlar
Rusya ve Ukrayna Avrupa'nın müzakerelere katılımında neye karar verdi?
Rusya ve Ukrayna, ABD temsilcisi Jared Kushner'in açıklamasına göre müzakerelerin sonraki aşamasında Avrupalı ortakların masaya katılması konusunda mutabık kaldı. Kremlin, genişletilmiş formatın ayrıntılarının henüz netleşmediğini bildirdi.
Abu Dabi görüşmelerinin somut sonucu ne oldu?
Abu Dabi'deki üçlü görüşmelerde Rusya ve Ukrayna, geniş kapsamlı savaş esiri takası için ilke anlaşmasına vardı. Taraflar yaklaşık 1.200 ila 1.300 kişinin serbest bırakılmasını değerlendiriyor; kesin sayı ve takvim açıklanmadı.
Rusya-Ukrayna müzakerelerinde hangi konularda anlaşmazlık sürüyor?
Donbas'ın statüsü, işgal altındaki topraklar, ateşkesin koşulları ve Ukrayna'ya verilecek güvenlik garantileri temel anlaşmazlık başlıkları olmaya devam ediyor. Rusya Ukrayna'nın NATO üyeliğine karşı çıkarken, Ukrayna bağlayıcı güvenlik güvenceleri talep ediyor.
Kremlin Finlandiya'nın NATO'dan ayrılması iddiasına ne yanıt verdi?
Kremlin, Rusya'nın Abu Dabi görüşmelerinde Finlandiya'nın NATO üyeliğinden ayrılmasını talep ettiği yönündeki iddiayı yalanladı. İddia, gayriresmî bir teklif metnine dayandırılan haberlerde yer aldı.