Kremlin S-400 transferi için temasları doğruladı
Kremlin, Türkiye’nin envanterindeki Rus yapımı S-400 hava savunma sistemlerinin üçüncü bir ülkeye taşınması konusunda Ankara ile temasların sürdüğünü açıkladı. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, 30 Eylül’de yaptığı değerlendirmede, S-400’lerin Rusya ile dost bir ülkeye transfer edilmesi ihtimalinin gündemde olduğunu, ilgili çalışmaların ve temasların devam ettiğini bildirdi.
Açıklama, Türkiye’nin S-400’leri elinden çıkarmaya yönelik kesinleşmiş bir satış ya da devir anlaşmasına vardığı anlamına gelmiyor. Mevcut bilgiler, Moskova ile Ankara arasında sistemlerin geleceğine ilişkin görüşmelerin sürdüğünü; ancak alıcı ülke, anlaşma koşulları ve uygulama takviminin kamuoyuna açıklanmadığını gösteriyor.
S-400’lerin üçüncü bir ülkeye transferi, Türkiye’nin ABD ile F-35 savaş uçağı programı konusunda yürüttüğü görüşmeler bakımından önem taşıyor. Washington, Türkiye’nin Rus yapımı sistemleri elinde bulundurmasını F-35 programına dönüşün önündeki temel sorunlardan biri olarak değerlendiriyor.
Rusya devredilecek ülke için koşullar sıraladı
Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, daha önce yaptığı açıklamada S-400’lerin Türkiye dışına devrinin Rusya’nın onayı olmadan yapılamayacağını söyledi. Lavrov’a göre sistemleri devralacak ülkenin Rusya ile dostane ilişkilere sahip olması ve S-400’lerin bakımını üstlenmesi gerekiyor.
Moskova ayrıca S-400’lerin devralan ülke tarafından başka bir ülkeye, özellikle Rusya ile savaş halinde bulunan Ukrayna’ya gönderilmeyeceğine dair güvence istiyor. Rusya’nın şartları, S-400 sistemlerinin ileri teknoloji, bakım ve operasyonel bilgi gerektiren savunma ekipmanları olmasıyla ilişkilendiriliyor.
Peskov’un açıklaması, transfer başlığının yalnızca siyasi değil, teknik ve hukuki boyutları da bulunduğuna işaret ediyor. Rusya’nın olası alıcıya onay vermesi; bakım, eğitim, yedek parça, kullanım sorumluluğu ve yeniden ihracat sınırlamaları gibi başlıklardaki uzlaşmaya bağlı olabilir.
S-400 alımı F-35 ve CAATSA sürecini etkiledi
Türkiye, 2017’de Rusya ile biri opsiyonlu iki S-400 sistemi için anlaşma imzaladı. Anlaşmanın toplam maliyeti 2,5 milyar dolar olarak açıklanmış, ilk S-400 parçaları 12 Temmuz 2019’da Türkiye’ye ulaşmıştı.
S-400 alımının ardından ABD, Türkiye’yi ortakları arasında bulunduğu F-35 savaş uçağı programından çıkardı. ABD ayrıca Hasımlarına Yaptırımlarla Karşı Koyma Yasası kapsamında Türkiye’ye yaptırım uyguladı. Türkiye, F-35 programına yeniden katılmak ve program için yaptığı ödemelerle ilgili çözüm sağlamak amacıyla ABD ile görüşmelerini sürdürüyor.
S-400’lerin aktif kullanıma alınmaması ve sistemlerin hangarlarda tutulduğu yönündeki değerlendirmeler, transfer seçeneğinin neden gündemde kaldığını açıklayan unsurlar arasında yer alıyor. S-400’lerin Türkiye dışına çıkarılması, ABD ile savunma alanındaki anlaşmazlığın tamamını tek başına çözmeyebilir; ancak F-35 görüşmelerinde önemli bir engelin kalkmasına yardımcı olabilir.
Olası adresler kesinleşmedi, takvim açıklanmadı
Sistemlerin Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt, Pakistan veya Suudi Arabistan’a devredilebileceğine dair iddialar gündeme geldi. Söz konusu ülkelerden herhangi biriyle imzalanmış resmi bir devir anlaşması açıklanmadı. Türkiye ve Rusya makamları da olası alıcı ülkenin adını doğrulamadı.
Bazı değerlendirmelerde Birleşik Arap Emirlikleri, Körfez’deki savunma ihtiyaçları nedeniyle olası seçenekler arasında gösteriliyor. Pakistan seçeneğinin ise Rusya’nın Hindistan ile ilişkileri ve Hindistan-Pakistan rekabeti nedeniyle Moskova tarafından daha temkinli ele alınabileceği öne sürülüyor. Bu değerlendirmeler resmi karar niteliği taşımıyor.
Transferin gerçekleşmesi için Türkiye’nin, Rusya’nın ve alıcı ülkenin siyasi, teknik ve mali koşullarda anlaşması gerekiyor. Peskov’un temasların sürdüğüne ilişkin açıklaması, S-400 dosyasının kapatılmadığını ortaya koyarken; kesin bir tarih, satış bedeli veya teslim planı bulunmadığını da gösteriyor.
Türkiye’nin F-35 programına yeniden katılımı konusunda ABD ile yürütülen görüşmelerin seyri, S-400 transferi başlığının diplomatik önemini korumasına neden oluyor. Ankara, Moskova ve Washington’dan gelecek resmi açıklamalar, S-400’lerin geleceği ile F-35 sürecinin yönünü belirleyecek.
Sıkça Sorulanlar
Rusya, Türkiye'deki S-400'lerin transferi hakkında ne açıkladı?
Kremlin, Türkiye'deki S-400 sistemlerinin Rusya ile dost bir üçüncü ülkeye transferi konusunda Ankara ile çalışmaların ve temasların sürdüğünü açıkladı. Açıklamada kesinleşmiş bir alıcı veya teslim tarihi paylaşılmadı.
S-400'lerin başka ülkeye devri için Rusya'nın şartları neler?
Rusya, transfer için kendi onayını şart koşuyor. Moskova ayrıca alıcı ülkenin Rusya ile dost ilişkilere sahip olmasını, sistemlerin bakımını üstlenmesini ve S-400'leri başka bir ülkeye devretmeyeceğine güvence vermesini istiyor.
S-400 transferi Türkiye'nin F-35 programını nasıl etkileyebilir?
ABD, Türkiye'nin S-400 sistemlerini elinde tutmasını F-35 programına dönüş açısından sorun olarak görüyor. Sistemlerin Türkiye dışına çıkarılması, F-35 görüşmelerindeki temel engellerden birinin kalkmasına katkı sağlayabilir; ancak yeniden katılım için tek başına yeterli olacağına dair resmi güvence bulunmuyor.
Türkiye S-400'leri hangi ülkeye devredecek?
S-400'lerin devredileceği ülke resmi olarak açıklanmadı. Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt, Pakistan ve Suudi Arabistan olası seçenekler arasında anılsa da hiçbir ülke için doğrulanmış anlaşma bulunmuyor.