Belfast Yüksek Mahkemesinin 27 Eylül sabahı erken saatlerde verdiği son izin kararının ardından Orange Order’ın Portadown’daki Garvaghy Yolu’nda düzenlemek istediği yürüyüş, protestocuların yolu kapatması nedeniyle başlayamadı. Yaklaşık 30 yıl aradan sonra aynı güzergahta yapılması planlanan yürüyüş için toplanan grup Drumcree Kilisesi çevresinde beklerken, polis protestoculara dağılmaları çağrısında bulundu.
Yetkililer, gün içindeki polis operasyonunda şiddet ya da ciddi bir kamu düzeni olayı yaşanmadığını bildirdi. Polis, iki kesimle de temas kurduğunu, suç oluşturabilecek eylemleri kayıt altına aldığını ve herkesin sakin kalması gerektiğini açıkladı. Kararın uygulanması ile yerel sakinlerin itirazı arasında oluşan gerilim, Kuzey İrlanda’daki eski mezhep temelli ayrışmaları yeniden görünür kıldı.
Mahkeme kararı yürüyüşe izin verdi
Orange Order yürüyüşü, Belfast Yüksek Mahkemesindeki gece duruşmasının yerel saatle 02.15’te sonuçlanmasının ardından son onayı aldı. Yürüyüşün sabah 08.00’de Drumcree Kilisesi’nden hareket etmesi planlandı. Ancak Garvaghy Yolu’nda toplanan kalabalık güzergâhı kapattığı için yürüyüş başlangıç saatinde yapılamadı.
Polisin protestoculara yaptığı dağılma çağrısına rağmen yolun açılacağına dair hemen bir işaret görülmedi. Polis müzakerecileri kalabalıkla görüşmek üzere bölgeye gitti. Yerel siyasi temsilciler, görüşmelerin seçilmiş temsilciler üzerinden yürütülmesini istedi.
Yürüyüşe katılacak Orange Order üyeleri, polisin yolun güvenli ve geçişe açık olduğu yönünde bildirim yapmasını bekledi. Düzenleyicileri destekleyen kesim, mahkeme ve geçit törenleriyle ilgili yetkili kurulun kararının uygulanmasını savundu. Karşı çıkanlar ise yürüyüşün mahalle sakinlerinin haklarını ihlal ettiğini söyledi.
Garvaghy Yolu neden yeniden gerilim yarattı
Garvaghy Yolu, 1998 tarihli Hayırlı Cuma Anlaşması öncesinde Kuzey İrlanda’daki en hassas gerilim noktalarından biriydi. Orange Order yürüyüşleri nedeniyle yaz aylarında sık sık çatışmalar yaşandı ve güvenlik güçleri geniş çaplı operasyonlar yürüttü. Pazar günkü yürüyüş, Orange Order’ın yaklaşık 30 yıl sonra bu yoldan geçmesine izin verilen ilk organizasyon olacaktı.
Kuzey İrlanda’da İrlanda ile birleşmeyi savunan milliyetçiler ile Birleşik Krallık içinde kalmayı destekleyen birlik yanlıları arasındaki görüş ayrılığı, semboller ve kamusal alan kullanımı üzerinden de sürüyor. Garvaghy Yolu çevresinde çoğunluğu milliyetçi topluluk oluştururken Orange Order, birlik yanlısı gelenek içinde önemli bir konuma sahip.
Hayırlı Cuma Anlaşması, uzun süren çatışma dönemindeki şiddeti büyük ölçüde sona erdirdi. Çatışmalar sırasında yaklaşık 3 bin 600 kişi yaşamını yitirdi, yaklaşık 50 bin kişi yaralandı. Bu geçmiş nedeniyle yürüyüş kararı, yalnızca bir güzergâh tartışması olarak değil, barış düzeninin dayanıklılığıyla ilgili bir sınav olarak da değerlendiriliyor.
Siyasi liderler yürüyüş konusunda ayrıştı
Kuzey İrlanda Birinci Bakanı Michelle O’Neill, Garvaghy Yolu’ndaki protestoya katıldı ve izin kararının barış düzeninin işleyişi hakkında soru işaretleri doğurduğunu söyledi. O’Neill, son 28 yılda sağlanan ilerlemenin zarar görmemesi gerektiğini vurguladı.
Sinn Féin Genel Başkanı Mary Lou McDonald da mahalle sakinlerinin geçmişteki gerilim ortamına geri çekilmeyeceğini söyledi. Sosyal Demokrat ve İşçi Partisi lideri Claire Hanna, gerilimin düşürülmesi için polis şefi ile Kuzey İrlanda’dan sorumlu bakanın devreye girmesini istedi.
Demokratik Birlik Partisi lideri Gavin Robinson ise mahkeme kararlarına ve hukukun üstünlüğüne uyulması gerektiğini belirtti. Birlik yanlısı siyasetçiler, yürüyüşün sessiz ve sınırlı katılımlı yapılmasının öngörüldüğünü, yolun kapatılmasının ise hukuka aykırı olduğunu savundu.
Polis ve Londra yönetimi sakinlik çağrısı yaptı
Kuzey İrlanda Polisi Şefi Jon Boutcher, operasyonun şimdiye kadar şiddet veya düzensizlik yaşanmadan yürütüldüğünü bildirdi. Boutcher, toplum üzerinde etkisi bulunan herkesi yasalara uyulmasını teşvik etmeye çağırdı. Polis, operasyon için dış birimlerden destek aldı.
Birleşik Krallık Başbakanı Andy Burnham, tüm taraflara sakinlik çağrısı yaptı ve Kuzey İrlanda’da elde edilen kazanımların geriye gitmemesi gerektiğini söyledi. Kuzey İrlanda Bakanı Chris Bryant da bölgeye dönmek üzere konferans programını kısalttığını açıkladı.
Bryant, yürüyüşe doğrudan müdahalenin ancak polis şefinin ciddi kamu düzeni riski gerekçesiyle talepte bulunması halinde mümkün olacağını belirtti. Açıklamalar sırasında böyle bir talebin yapılmadığı bildirildi.
Yürüyüşün yapılması polisin kararına bağlı kaldı
Günün ilerleyen saatlerinde Orange Order üyelerinin yürüyüşe başlayıp başlamayacağı, Garvaghy Yolu’nun açılması ve polisin güvenlik değerlendirmesine bağlı kaldı. Protestocular, yürüyüşe karşı eylemlerini sürdürme kararlılığı gösterirken yürüyüşü destekleyenler mahkeme kararının uygulanmasını bekledi.
Tarafların karşılıklı sert açıklamalarına karşın polis, temel önceliğinin şiddeti önlemek olduğunu bildirdi. Portadown’daki gelişmeler, mahkeme kararının sahadaki uygulanmasının siyasi diyalog ve güvenlik yönetimiyle birlikte ele alınması gereğini ortaya koydu.
Sıkça Sorulanlar
Orange Order yürüyüşü nerede yapılmak istendi?
Orange Order yürüyüşü, Kuzey İrlanda'nın Portadown kentinde Drumcree Kilisesi'nden başlayıp Garvaghy Yolu'ndan geçecek şekilde planlandı.
Portadown'daki yürüyüş neden gecikti?
Binlerce protestocu Garvaghy Yolu'nu kapattığı için yürüyüş planlanan saatte başlayamadı. Orange Order üyeleri, polisin yolun açıldığı yönündeki bildirimini bekledi.
Garvaghy Yolu neden önem taşıyor?
Garvaghy Yolu, 1998 Hayırlı Cuma Anlaşması öncesinde yürüyüşler nedeniyle şiddetli toplumsal gerilimlerin yaşandığı bir bölgeydi. Orange Order'ın bu yoldan geçmesine yaklaşık 30 yıl sonra ilk kez izin verildi.
Mahkeme yürüyüş için ne zaman karar verdi?
Belfast Yüksek Mahkemesi, 27 Eylül 2026 Pazar günü yerel saatle 02.15'te sonuçlanan duruşmanın ardından yürüyüşe son onayı verdi.
Polis olaylar hakkında ne açıkladı?
Kuzey İrlanda Polisi, operasyon sırasında şiddet veya ciddi kamu düzeni olayı görülmediğini bildirdi. Polis, protestocularla ve yürüyüşü düzenleyenlerle temas kurarak sakinlik çağrısı yaptı.