AR4549 bölgesindeki patlama Dünya’ya yöneldi
Güneş’in Dünya’ya dönük yüzündeki AR4549 aktif bölgesinde 6 Ekim’de meydana gelen M1.4 sınıfı patlama, Dünya’ya doğru bir koronal kütle atımı gönderdi. Resmî uzay hava tahminleri, plazma bulutunun 9 Ekim’de gezegenin manyetosferine ulaşabileceğini ve G1 ile G2 arasında jeomanyetik fırtına koşulları oluşturabileceğini bildiriyor.
Koronal kütle atımı, Güneş’in dış atmosferinden uzaya fırlatılan geniş plazma ve manyetik alan bulutu olarak tanımlanıyor. AR4549’un Güneş diskinin Dünya’ya bakan merkezine yakın konumu, atımın en azından bir bölümünün Dünya’nın manyetik çevresiyle temas etme ihtimalini yükseltiyor.
Tahmin modelleri, plazma bulutunun ön kenarının 9 Ekim saat 05.00 UTC civarında ulaşabileceğine işaret ediyor. Belçika’daki güneş etkinliği izleme merkezi, bulutun hızını yaklaşık saatte 2 milyon kilometreye karşılık gelen 560 kilometre/saniye olarak hesapladı. Uzay hava tahminlerinde varış zamanı birkaç saat değişebildiği için kesin zaman aralığı, plazma bulutu yaklaştıkça güncellenecek.
9 Ekim için G1-G2 jeomanyetik fırtına nöbeti
ABD’deki resmî uzay hava tahmin merkezi, 9 Ekim için G2, yani orta şiddette jeomanyetik fırtına nöbeti yayımladı. Tahmin, G1 düzeyindeki hafif fırtına koşullarından G2 düzeyine kadar uzanan bir etkinlik aralığını kapsıyor. G ölçeği, jeomanyetik fırtınaları G1’den G5’e kadar sınıflandırıyor; G5 en yüksek şiddet seviyesini gösteriyor.
G2 seviyesi, Kp endeksinde yaklaşık 6 değerine karşılık geliyor. Kp endeksi, Dünya’nın manyetik alanındaki bozulmanın şiddetini ölçüyor. Tahminlerde 8 Ekim’i 9 Ekim’e bağlayan saatlerde G1 koşullarının başlayabileceği, 9 Ekim’de 09.00-12.00 UTC aralığında G2 düzeyinin görülebileceği belirtiliyor.
Jeomanyetik fırtınalar, uydu sistemleri, radyo iletişimi ve elektrik şebekeleri üzerinde sınırlı etkiler oluşturabilir. G2 düzeyi için ana beklenti, yüksek enlemlerdeki kutup ışıklarının daha parlak ve daha geniş bir alanda görülebilmesi. Yetkililerin fırtına nöbeti yayımlaması, G2 şiddetinin kesinleştiği anlamına gelmiyor; nöbet, olası koşullara karşı hazırlık amacı taşıyor.
Kutup ışıklarının görünürlüğünü belirleyen etkenler
Güneş’ten gelen plazma bulutunun Dünya’ya ulaşması tek başına güçlü bir kutup ışığı görüntüsü garantilemiyor. Görünürlük; plazma bulutunun hızı, yoğunluğu ve taşıdığı manyetik alanın yönüyle belirlenecek. Bulutun manyetik alanında güneye dönük bileşen bulunması, Dünya’nın manyetosferiyle daha verimli etkileşim kurarak jeomanyetik etkinliği güçlendirebilir.
G2 şiddetindeki fırtınalarda kutup ışıkları, geçmiş örneklerde ABD’nin Idaho ve New York eyaletleri gibi alışılmış gözlem kuşağının daha güneyindeki bölgelerden görülebildi. Kuzey Amerika’nın bazı kesimlerinde 9 Ekim gecesi ile 10 Ekim’in ilk saatleri gözlem için öne çıkıyor. Avrupa’da ise uygun manyetik koşullarda Polonya gibi daha düşük enlemlerde de ışımaların görülme olasılığı bulunuyor.
Kutup ışıklarını görmek isteyenlerin şehir ışıklarından uzak, kuzey ufku açık alanları tercih etmesi gerekiyor. Bulutsuz hava, düşük ışık kirliliği ve gece karanlığı gözlem olasılığını artırıyor. Telefon kameralarının uzun pozlama özelliği, insan gözünün zayıf seçebildiği yeşil ya da kırmızı tonları daha görünür hâle getirebilir.
Yeni güneş patlamaları 11 Ekim riskini artırıyor
AR4549, M1.4 sınıfı patlamanın ardından M1.8 sınıfında ikinci bir patlama daha üretti. Dünya’ya dönük yüzde yer alan AR4545 adlı başka aktif bölge de artan güneş etkinliği gösteriyor. Uzmanlar, gelecek günlerde meydana gelebilecek yeni patlamaların uzay hava tahminlerini değiştirebileceğini değerlendiriyor.
Güneş’in Dünya’ya bakan yüzünden geçen koronal deliklerin ürettiği hızlı güneş rüzgârı da 11 Ekim civarında jeomanyetik etkinliği artırabilir. Koronal delikler, Güneş atmosferindeki manyetik alan çizgilerinin uzaya açık olduğu alanlar olarak biliniyor ve yüksek hızlı parçacık akımlarını uzaya taşıyor.
9 Ekim tahmini ile 11 Ekim için beklenen hızlı güneş rüzgârı birbirinden farklı uzay hava kaynakları olsa da, art arda etkiler manyetik alan dalgalanmalarını uzatabilir. Gözlemciler ve teknik altyapı işletmecileri, resmî tahminlerin güncel sürümlerini takip edecek. Kesin fırtına şiddeti, plazma bulutunun Dünya yakınındaki ölçümleri alındıktan sonra netleşecek.
Sıkça Sorulanlar
9 Ekim'deki jeomanyetik fırtınaya ne neden olacak?
AR4549 aktif güneş bölgesinde 6 Ekim'de gerçekleşen M1.4 sınıfı patlamanın oluşturduğu koronal kütle atımı, 9 Ekim'de Dünya'nın manyetosferine ulaşabilir. Plazma bulutunun manyetik alanla etkileşimi jeomanyetik fırtına oluşturabilir.
G2 jeomanyetik fırtına ne anlama geliyor?
G2, beş basamaklı jeomanyetik fırtına ölçeğinde orta şiddet düzeyini ifade eder. G2 koşulları, kutup ışıklarını yüksek enlemlerin daha güneyinde görünür kılabilir ve bazı teknik sistemlerde sınırlı etkiler oluşturabilir.
Kutup ışıkları hangi bölgelerden görülebilir?
G2 düzeyindeki etkinlikte kutup ışıkları, Kuzey Amerika'da Idaho ve New York gibi daha güneydeki bölgelerden görülebilir. Avrupa'da uygun manyetik ve hava koşullarında Polonya gibi daha düşük enlemler için de olasılık bulunuyor.
Plazma bulutunun Dünya'ya varış saati kesin mi?
Hayır. İlk tahminler plazma bulutunun ön kenarının 9 Ekim saat 05.00 UTC civarında ulaşabileceğini gösterse de uzay hava tahminlerinde birkaç saatlik sapmalar görülebilir.