Tip 2 diyabet hastalarında yapılan geniş kapsamlı bir kayıt araştırması, GLP-1 reseptör agonisti tedavisini bırakanlarda kalp krizi, inme veya herhangi bir nedenle ölümden oluşan birleşik sonlanımın, ilacı kullanmayı sürdürenlere kıyasla yaklaşık iki kat daha sık görüldüğünü ortaya koydu. Araştırma, tedaviyi bırakmanın bu sonuçlara doğrudan neden olduğunu kanıtlamıyor; araştırmacılar ve bağımsız uzmanlar, sonuçların dikkatle yorumlanması gerektiğini vurguluyor.
Araştırma 80 binden fazla hastanın verisini inceledi
Araştırmacılar, İtalya’daki 301 diyabet kliniğinin 2004-2024 dönemine ait elektronik sağlık kayıtlarını değerlendirdi. Çalışmaya, daha önce kalp-damar hastalığı tanısı almamış ve GLP-1 reseptör agonisti tedavisine başlamış 80.302 tip 2 diyabet hastası dahil edildi.
GLP-1 reseptör agonistleri, bağırsaklarda üretilen GLP-1 hormonunun etkisini taklit ederek kan şekeri kontrolüne yardımcı oluyor ve iştahı azaltabiliyor. İlaç grubu, tip 2 diyabetin yanı sıra bazı hastalarda obezite tedavisinde de kullanılıyor. Klinik çalışmalar, belirli hasta gruplarında bu tedavilerin kalp-damar yararı sağlayabildiğini göstermişti.
Kayıtlara göre hastaların 48.615’i, yani yüzde 60,5’i takip döneminde tedaviyi bıraktı. Tedaviyi sürdüren 31.687 kişinin oranı yüzde 39,5 oldu. Tedaviye devam edenler ilaçları ortalama yaklaşık üç yıl kullanırken, tedaviyi bırakanların ortalama kullanım süresi yaklaşık 1,2 yıl olarak hesaplandı.
Birleşik kalp-damar ve ölüm riski nasıl hesaplandı?
Araştırma ekibi, başlangıçtaki sağlık özellikleri birbirine yakın gruplar oluşturmak için istatistiksel eşleştirme uyguladı. Bu yöntemle, tedaviyi bırakan 28.713 hasta ile tedaviye devam eden 28.713 hasta karşılaştırıldı.
Eşleştirilmiş gruplarda ölümcül olmayan kalp krizi, ölümcül olmayan inme veya herhangi bir nedenle ölümden oluşan birleşik sonlanım, tedaviyi bırakanlarda yaklaşık 2,01 kat daha sık görüldü. Yıllık olay sıklığı, tedaviyi bırakan her 100 kişide yaklaşık dört; tedaviyi sürdüren her 100 kişide ise yaklaşık iki olarak bildirildi.
Yaklaşık iki katlık oran, kalp krizi, inme ve ölümün her birinin tek başına iki kat arttığı anlamına gelmiyor. Araştırmadaki ana ölçüm, üç sonucun birlikte ele alındığı birleşik sonlanıma dayanıyor. Yalnızca herhangi bir nedenle ölüm değerlendirildiğinde ise tedaviyi bırakan grupta daha yüksek bir oran saptandı; ancak bu bulgunun gözlemsel çalışmanın sınırlılıkları nedeniyle özellikle temkinli yorumlanması gerekiyor.
Obezitesi olan hastalarda artış daha yüksek bulundu
Araştırmada, tedaviyi bırakan hastalar arasında vücut kitle indeksi 30’un üzerinde olan obezitesi bulunan kişilerin daha yüksek kalp-damar riski taşıdığı görüldü. Obezitesi olan grupta risk artışı yüzde 127, obezitesi olmayan grupta ise yüzde 61 olarak hesaplandı.
Araştırmacılar, tedavinin kesilmesinden sonra kilo, kan şekeri ve tansiyondaki değişimlerin sınırlı kaldığını bildirdi. Daha sonra kalp krizi, inme veya ölüm yaşayan hastalarla bu olayları yaşamayan hastalar arasında söz konusu ölçümlerde belirgin fark saptanmadı.
Bu sonuç, gözlenen risk farkının yalnızca kilo alımı, glukoz kontrolü veya tansiyon değişimiyle açıklanamayabileceğine işaret ediyor. Ancak araştırma, biyolojik mekanizmayı doğrudan incelemediği için risk farkının nedenini belirlemiyor.
Çalışma doğrudan neden-sonuç ilişkisi kurmuyor
Araştırma geçmiş elektronik sağlık kayıtlarına dayanan, geriye dönük ve gözlemsel bir çalışma olarak tasarlandı. Hastalar tedaviye devam etme ya da tedaviyi bırakma gruplarına rastgele atanmadı. Bu nedenle tedaviyi bırakanlarda saptanan daha yüksek olay oranının tamamını ilaç kesilmesine bağlamak mümkün değil.
Tedavinin yan etkileri, tedaviye erişim güçlüğü, maliyet, ilacın beklenen etkiyi göstermediği düşüncesi veya genel sağlık durumundaki kötüleşme, hem ilacın bırakılmasını hem de daha sonraki sağlık sonuçlarını etkileyebilir. Araştırmada hastaların tedaviyi hangi gerekçelerle bıraktığı ayrıntılı olarak bilinmiyordu.
Bağımsız değerlendirmelerde de tedaviye uyum, sosyoekonomik koşullar ve kayıtlara yansımamış sağlık sorunları gibi etkenlerin iki grup arasındaki farkı etkileyebileceği belirtildi. Bulgular ayrıca diyabeti olmayan ve yalnızca kilo yönetimi amacıyla GLP-1 ilacı kullanan kişilere doğrudan genellenemez. Katılımcıların çoğu önceki nesil ilaçları kullanırken, semaglutid sınırlı sayıda hastada yer aldı; tirzepatid ise araştırma döneminde ülkede piyasada değildi.
Hastalar tedaviyi hekimle birlikte değerlendirmeli
Bulgular, tip 2 diyabetli kişilerde GLP-1 tedavisinin uzun vadeli devamlılığının sağlık sonuçlarıyla ilişkili olabileceğini gösteriyor. Buna karşılık çalışma, hangi hastanın ne kadar süre tedavi alması gerektiğini ya da ilacın hangi koşulda bırakılacağını tek başına belirlemiyor.
GLP-1 tedavisi kullanan kişilerin ilacı kendi kararlarıyla kesmemesi, yeniden başlamaması veya doz değiştirmemesi gerekiyor. Yan etki, maliyet, başka hastalıklar ya da tedaviyi sürdürme konusunda tereddüt yaşayan hastaların, bireysel yarar ve riskleri takip eden hekimleriyle değerlendirmesi öneriliyor. Tedaviyi bırakma nedenlerini de inceleyen ileriye dönük araştırmalar, gözlenen ilişkinin nedenini daha açık biçimde ortaya koyabilir.
Sıkça Sorulanlar
GLP-1 tedavisini bırakan tip 2 diyabet hastalarında hangi risk arttı?
Araştırmada, ölümcül olmayan kalp krizi, ölümcül olmayan inme veya herhangi bir nedenle ölümden oluşan birleşik sonlanım, GLP-1 tedavisini bırakan tip 2 diyabet hastalarında yaklaşık iki kat daha sık görüldü.
Araştırma kaç hastayı ve hangi dönemi kapsadı?
Araştırma, İtalya'daki 301 diyabet kliniğinden 2004-2024 arasında toplanan kayıtlardaki 80.302 tip 2 diyabet hastasını kapsadı. Katılımcıların daha önce kalp-damar hastalığı tanısı yoktu.
Yaklaşık iki kat risk her bir olayın iki kat arttığı anlamına mı geliyor?
Hayır. Yaklaşık iki katlık oran, kalp krizi, inme ve herhangi bir nedenle ölümün birlikte değerlendirildiği birleşik ölçüme aittir; her bir sonucun ayrı ayrı iki kat arttığını göstermiyor.
GLP-1 ilacını bırakmak kalp krizi veya ölüme doğrudan neden olur mu?
Araştırma, doğrudan neden-sonuç ilişkisi kurmuyor. Sağlık durumundaki kötüleşme, yan etkiler, tedaviye erişim, maliyet ve kayıtlarda ölçülmeyen başka etkenler hem ilaç bırakmayı hem de sonraki sağlık sonuçlarını etkileyebilir.
GLP-1 tedavisi kullanan hastalar ne yapmalı?
GLP-1 tedavisi kullanan hastalar ilacı kendi başına kesmemeli, yeniden başlatmamalı veya dozunu değiştirmemelidir. Yan etki veya tedaviyi sürdürme konusunda sorun yaşayan kişiler kararlarını takip eden hekimleriyle birlikte vermelidir.