GETAD taslağında gelir eşiği 23 bin 552 lira
Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GETAD), kamuoyunda kullanılan adıyla vatandaşlık maaşı, düşük gelirli hanelerin gelirini temel yaşam giderleri karşısında desteklemeyi amaçlayan bir sosyal yardım modeli olarak hazırlanıyor. Taslak çalışmada, haneye giren toplam gelirin en düşük emekli aylığı seviyesinde belirtilen 23 bin 552 liranın altında olması temel uygunluk ölçütü olarak yer alıyor.
Ancak 23 bin 552 liralık eşik, ödeme tutarları, başvuru belgeleri ve hak sahipliği şartları henüz resmî düzenlemeyle kesinleşmedi. Planın yürürlüğe girmesi için TBMM’ye yasa teklifi sunulması ve ilgili kurumların uygulama ayrıntılarını açıklaması gerekiyor.
Taslakta desteklerin her haneye eşit tek bir ödeme halinde verilmesi yerine, gelir açığı ve ihtiyaç türüne göre kademeli biçimde hesaplanması öngörülüyor. Kira, elektrik, doğal gaz, yakacak, barınma, gıda, çocuk ve temel abonelik giderleri değerlendirmeye alınabilecek kalemler arasında bulunuyor.
Hedeflenen kapsam 2,5 milyon hane ve 1,5 trilyon lira
Hazırlık çalışmasına ilişkin etki analizlerinde, sistemin ilk aşamada yaklaşık 2,5 milyon haneye ulaşabileceği öngörülüyor. Toplam destek büyüklüğü için de 1,5 trilyon lira seviyesinde bir projeksiyon aktarılıyor. Söz konusu tahminler, kesinleşmiş bütçe veya yürürlükteki ödeme taahhüdü anlamına gelmiyor.
Yardım düzeyinin hanelerin yaşadığı yer, kira yükü, çocuk sayısı, gelir kaynakları ve sürekli bakım gereksinimi gibi unsurlara göre değişmesi planlanıyor. Büyükşehirlerde kirada yaşayan aileler için barınma desteği; kış koşullarının ağır olduğu illerde enerji desteği; kırsal yerleşimlerde ise gıda yardımı daha ağırlıklı değerlendirilebilecek.
Bir hanenin kira, enerji ve gıda gibi birden fazla destek kaleminden yararlanması gündemde. Buna karşılık, hane başına verilecek toplam yardım için bir üst sınır belirlenmesi planlanıyor. Nihai üst sınır ile her yardım kaleminin miktarı taslak metinlerde açıklanmadı.
Emekliler ve bakım ihtiyacı olanlar öncelikli tutulacak
GETAD hazırlığında emeklilerin de destek kapsamına alınması öngörülüyor. Özellikle geliri yalnızca emekli aylığından oluşan, kirada yaşayan veya temel giderlerini karşılamakta zorlanan emeklilerin hane şartları ayrı değerlendirmeye alınabilecek.
Yaşlılar, sürekli hastalığı bulunanlar ve günlük yaşam için bakıma ihtiyaç duyan kişiler de öncelikli gruplar arasında sayılıyor. Değerlendirmede yalnızca toplam gelir değil, hanede yaşayan kişi sayısı, çocukların durumu, kira ödemesi ve bakım gereksinimi gibi veriler de kullanılacak.
Sistemin çalışma hayatına katılımı zayıflatmayacak şekilde tasarlanması hedefleniyor. Gelir desteğinin hangi koşullarda azaltılacağı veya sonlandırılacağı, yasal düzenleme sonrasında netleşecek.
Gelir incelemesinde elektronik kayıtlar kullanılacak
Taslak uygulamada ihtiyaç sahibi hanelerin tespiti için kapı kapı ziyaret yerine merkezi elektronik veri incelemesi öne çıkıyor. Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarındaki bilgilerle sosyal güvenlik kayıtları, vergi ve gelir verileri, banka hesap hareketleri ile tapu kayıtlarının karşılaştırılması planlanıyor.
Elektronik inceleme kapsamında hane üyelerinin maaş ve diğer gelirleri, taşınmazları, kira durumu, çocuk sayısı ve yaşam koşulları değerlendirilebilecek. Destek hakkı kazanan hanelerin gelir bilgilerinin aylık olarak yeniden kontrol edilmesi de taslakta yer alıyor.
Hane gelirinin belirlenen sınırın üzerine çıkması halinde destek ödemesinin sona erdirilmesi planlanıyor. Gelir izleme yönteminin kapsamı, kişisel verilerin korunmasına ilişkin usuller ve itiraz mekanizması resmî metinlerle açıklanacak.
Pilot iller aralıkta, ilk ödemeler 2027’de hedefleniyor
Taslak takvime göre pilot uygulamanın yapılacağı illerin Aralık 2026’ya kadar belirlenmesi hedefleniyor. Pilot iller ve başvuru başlangıç tarihi henüz açıklanmadı. İlk destek ödemelerinin 2027 yılının ilk çeyreğinde yapılması, pilot uygulamanın sonuçlarına göre programın aynı yıl içinde Türkiye geneline yayılması planlanıyor.
Başvuruların e-Devlet üzerinden ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları aracılığıyla alınması öngörülüyor. Başvuru sahiplerinin merkezi sisteme kaydedilmesi, uygunluk durumlarının elektronik altyapı üzerinden değerlendirilmesi planlanıyor.
Hak sahipleri için vatandaşlık maaşı kartı oluşturulması da gündemde. Taslağa göre nakdi ve ayni sosyal yardımlar kartta toplanabilecek; hak sahipleri desteğin bir bölümünü nakit çekebilecek, kalan bölümüyle gıda ve temizlik ürünleri gibi temel ihtiyaçları indirimli alabilecek. Başvuruya ilişkin kesin koşullar için yasa teklifinin ve resmî duyuruların beklenmesi gerekiyor.
Sıkça Sorulanlar
GETAD kapsamında vatandaşlık maaşı için gelir şartı nedir?
GETAD taslağında, haneye giren toplam gelirin 23 bin 552 liranın altında olması temel ölçüt olarak yer alıyor. Gelir eşiği ve diğer uygunluk şartları resmî düzenlemeyle kesinleşmedi.
GETAD destekleri hangi giderleri kapsayacak?
Taslakta kira, barınma, elektrik, doğal gaz, yakacak, gıda, çocuk ve temel abonelik giderleri için kademeli destek verilmesi planlanıyor. Yardım miktarı hanenin gelirine, ihtiyaçlarına ve yaşadığı bölgeye göre belirlenecek.
Vatandaşlık maaşı başvuruları nereden yapılacak?
GETAD başvurularının e-Devlet üzerinden ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları aracılığıyla alınması planlanıyor. Başvuru tarihleri ve gerekli belgeler henüz açıklanmadı.
GETAD ödemeleri ne zaman başlayacak?
Taslak takvime göre pilot illerin Aralık 2026'ya kadar belirlenmesi ve ilk ödemelerin 2027'nin ilk çeyreğinde yapılması hedefleniyor. Takvim, yasa düzenlemesi ve resmî açıklamalar sonrasında kesinleşecek.
Emekliler GETAD desteğinden yararlanabilecek mi?
Taslak çalışmada emeklilerin de destek kapsamına alınması öngörülüyor. Geliri yalnızca emekli aylığından oluşan ve kirada yaşayan emekliler, gelir ve ihtiyaç değerlendirmesine göre destek alabilecek.