DSÖ kılavuzu çocukluk çağı obezitesine odaklandı
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), çocuklar ve ergenlerde artan obezite oranları için ilk küresel bakım kılavuzunu yayımladı. Kılavuz, obeziteyi etkili sağlık hizmetleriyle yönetilebilen kronik ve tekrarlayıcı bir hastalık olarak tanımlıyor. DSÖ, sağlık sistemleri ile sağlık çalışanlarına zamanında, kanıta dayalı ve insan odaklı bakım sunma çağrısı yaptı.
2024 verilerine göre dünya genelinde 5-19 yaş aralığında 170 milyon çocuk ve ergen obeziteyle yaşıyor. Toplamın 70 milyonunu 5-9 yaşındaki çocuklar, 100 milyonunu ise 10-19 yaşındaki ergenler oluşturuyor. Aynı yaş aralığında obezite yaygınlığı 1990’dan beri dört kat artarak yüzde 2’den yüzde 8’e çıktı.
Kılavuz, tedaviyi yalnızca kilo kaybına indirmiyor. Sağlıklı büyüme, eğitim yaşamı, sosyal refah ve yaşam kalitesi bakım planının parçaları arasında yer alıyor. DSÖ, ailelerin, sağlık çalışanlarının ve karar alıcıların çocukların sağlıklı seçeneklere erişebildiği ortamlar oluşturması gerektiğini belirtiyor.
Obezite diyabet ve kalp hastalığı riskini artırıyor
DSÖ’ye göre çocukluk çağındaki obezitenin sağlık sonuçları erken yaşlarda başlayabiliyor. Obezite, tip 2 diyabet ile kalp ve damar hastalıkları dahil bulaşıcı olmayan hastalıkların riskini yükseltebiliyor. Erken değerlendirme ve düzenli takip, sağlık sorunlarının önlenmesi veya kontrolü bakımından önem taşıyor.
Kılavuz, obeziteyle yaşayan çocukların yalnızca fiziksel sağlık sorunlarıyla karşılaşmadığını vurguluyor. Ayrımcılık, dışlanma ve zorbalık; çocukların duygusal refahını, okul deneyimini ve sosyal ilişkilerini olumsuz etkileyebiliyor. Sağlık hizmetlerinin damgalayıcı olmayan bir dil kullanması ve çocuğun gelişim özelliklerine uygun biçimde planlanması öneriliyor.
Kaygı, depresyon, düşük öz saygı ve duygusal düzensizlik de değerlendirilmesi gereken başlıklar arasında bulunuyor. Söz konusu ruh sağlığı sorunları sağlıksız beslenme davranışlarını, fiziksel hareketsizliği ve sosyal geri çekilmeyi artırabiliyor. DSÖ, obezite ve ruh sağlığı sorunlarının erken dönemde birlikte ele alınmasını istiyor.
Tedavide beslenme, hareket ve davranış değişikliği önde
Kılavuzun temel önerisi, yapılandırılmış beslenme, fiziksel aktivite ve davranış değişikliği müdahaleleri oluşturuyor. Müdahaleler, çocuğun ihtiyaçlarına göre bireysel olarak ya da çok yönlü programların parçası şeklinde uygulanabiliyor. Aile katılımı, sürdürülebilir alışkanlıkların gelişmesi için bakım planında önemli bir yer tutuyor.
DSÖ, dijital sağlık uygulamalarının da belirli koşullarda yararlı olabileceğini bildiriyor. Dijital araçların ebeveyn veya bakım veren kişinin gözetiminde kullanılması gerekiyor. Kılavuz, dijital uygulamaların yüz yüze sağlık desteğinin yerine geçmesinden çok, profesyonel bakımın tamamlayıcısı olarak değerlendirilmesine işaret ediyor.
DSÖ Beslenme ve Gıda Güvenliği Departmanı Direktörü Dr. Luz Maria De Regil, çocuk ve ergenlerde obezite bakımının temelinin ilaç veya cerrahi olmadığını söyledi. De Regil, sağlıklı beslenme, fiziksel aktivite ve kalıcı davranış değişikliğini mümkün kılan kapsamlı desteğe erişimin öncelik taşıdığını belirtti.
Yaşa göre ilaç ve cerrahi için farklı öneriler var
DSÖ, 0-9 yaşındaki çocuklarda obezite için farmakolojik tedavi, bariatrik cerrahi veya kilo verme cihazlarının kullanılmasını önermiyor. Bariatrik cerrahi, mide veya sindirim sisteminde değişiklik yaparak kilo kaybını hedefleyen ameliyatları kapsıyor. Kılavuz, küçük yaş grubunda yaşam tarzı desteği ve aile odaklı bakımın öne çıkarılmasını istiyor.
10-19 yaşındaki ergenlerde onaylı ilaçlar ancak gözetim altındaki çok yönlü yaşam tarzı programlarının yeterli sonuç vermemesi durumunda değerlendirilebiliyor. Şiddetli obezitesi bulunan ergenler için bariatrik cerrahi de sıkı koşullar altında seçenek olarak ele alınabiliyor. İlaç veya cerrahi değerlendirmesinde uzman takibi, bireysel sağlık durumu ve kapsamlı bakım planı belirleyici oluyor.
Kılavuz, her çocuk ve ergenin erken yaştan itibaren nitelikli sağlık hizmetlerine ve destekleyici çevre koşullarına erişmesini hedefliyor. DSÖ’ye göre sağlıklı kiloya ulaşma ve sağlıklı kiloyu koruma çabası, yaşam boyu sağlık ve refah için temel oluşturuyor.
Kılavuz sağlık sistemlerinden hangi adımları istiyor?
DSÖ, çocuk ve ergen obezitesinin önlenmesi ile yönetilmesinde sağlık hizmetlerinin erişilebilir olmasını istiyor. Sağlık çalışanlarının kapsayıcı, gelişimsel olarak uygun ve aile odaklı yöntemler kullanması öneriliyor. Çocukların beslenme, hareket, ruh sağlığı ve sosyal destek gereksinimlerinin birlikte değerlendirilmesi gerektiği belirtiliyor.
Küresel veriler, çocukluk çağı obezitesinin yalnızca bireysel tercihler üzerinden ele alınamayacağını gösteriyor. Kılavuz; sağlık hizmetleri, aile desteği ve sağlıklı yaşamı kolaylaştıran çevresel koşulların birlikte güçlendirilmesini temel yaklaşım olarak sunuyor.
Sıkça Sorulanlar
DSÖ'ye göre dünyada kaç çocuk ve ergen obeziteyle yaşıyor?
Dünya Sağlık Örgütü'nün 2024 verilerine göre 5-19 yaş aralığında 170 milyon çocuk ve ergen obeziteyle yaşıyor. Toplamın 70 milyonu 5-9 yaşında, 100 milyonu 10-19 yaşında bulunuyor.
Çocuk ve ergenlerde obezite oranı ne kadar arttı?
5-19 yaş aralığında obezite yaygınlığı 1990'dan beri dört kat yükseldi. Oran, yüzde 2'den yüzde 8'e çıktı.
DSÖ çocukluk çağı obezitesi için hangi tedavileri öneriyor?
DSÖ, yapılandırılmış sağlıklı beslenme, fiziksel aktivite ve davranış değişikliği programlarını öneriyor. Bakım planında aile katılımı ve ruh sağlığının değerlendirilmesi de yer alıyor.
DSÖ hangi yaş grubunda ilaç ve obezite cerrahisini önermiyor?
DSÖ, 0-9 yaşındaki çocuklarda obezite için ilaç tedavisi, bariatrik cerrahi ve kilo verme cihazlarını önermiyor. Ergenlerde ilaç veya cerrahi yalnızca belirli koşullar altında, uzman gözetiminde değerlendirilebiliyor.