Versailles’ta artık saniye önerisi oylanıyor
Uluslararası Ölçüler ve Ağırlıklar Bürosu (BIPM) üyesi 69 ülkenin temsilcileri, 12-15 Ekim tarihleri arasında Fransa’nın Versailles kentinde artık saniye uygulamasının geleceğini görüşüyor. Oylamanın kabul edilmesi halinde Eşgüdümlü Evrensel Zaman’ın (UTC) Dünya’nın düzensiz dönüşünden kademeli olarak ayrılması planlanıyor. Taslak, artık saniyelerin kaldırılmasını ve UTC ile astronomik zaman arasındaki farkın ileride bir saate ulaşması durumunda daha büyük bir düzeltmenin değerlendirilmesini öngörüyor.
Artık saniye, atom saatlerinin ölçtüğü UTC ile Dünya’nın dönüşüne dayanan zaman arasındaki farkı kapatmak için kullanılıyor. Uygulama 1972’den beri 27 kez devreye girdi; son ekleme 2016’nın sonunda yapıldı. Düzenleme, takvimdeki artık yıl uygulamasından farklı olarak düzensiz aralıklarla ve genellikle altı ay önceden ilan ediliyor.
Atom saatleri ve Dünya dönüşü neden ayrışıyor?
Bir gün, ortalama olarak 24 saat sürse de Dünya sabit hızla dönmüyor. Ay’ın çekim etkisi, gelgitler, atmosfer hareketleri, okyanus akıntıları, buzulların erimesi ve gezegenin iç katmanlarındaki kütle değişimleri dönüş hızını etkileyebiliyor. Uzun vadede Dünya’nın dönüşü yavaşlama eğilimi gösterirken, yaklaşık 2020’den beri kısa dönemli hızlanma gözleniyor.
Modern zaman standardı, sezyum-133 atomunun titreşimlerine dayanıyor. Bir saniye 9 milyar 192 milyon 631 bin 770 sezyum titreşimi olarak tanımlanıyor. Atom saatleri telekomünikasyon ağları, elektrik şebekeleri, finans işlemleri, bilgisayar ağları ve uydu konumlandırma hizmetlerinin ortak zaman referansını oluşturuyor.
Bilim insanları Dünya’nın dönüşünü, uzak gök cisimlerini sabit referans kabul eden gözlemlerle takip ediyor. Dünya dönüşü ile UTC arasındaki fark belirli eşiğe geldiğinde zaman otoriteleri ekleme kararı alabiliyor. Artık saniye, astronomik gün ile resmi zaman arasında doğrudan bağ kuran teknik araç niteliği taşıyor.
Negatif artık saniye dijital altyapıyı zorluyor
Dünya’nın son yıllardaki hızlanması, daha önce hiç uygulanmamış negatif artık saniye olasılığını gündeme getirdi. Negatif artık saniye, saate bir saniye eklemek yerine bir saniyenin çıkarılması anlamına geliyor. Zaman damgalarıyla çalışan birçok yazılım, zamanın sürekli ileri aktığını ve her dakikanın sabit sayıda saniye içerdiğini varsayıyor.
Uzmanlar, negatif düzeltmenin test edilmemiş olması nedeniyle kritik altyapıda ek risk yaratabileceğini bildiriyor. Geçmişte pozitif artık saniyeler bazı internet hizmetlerinde, sosyal medya platformlarında ve çevrim içi rezervasyon sistemlerinde kısa süreli kesintilere katkı sağladı. Veri merkezleri ve yüksek frekanslı finans işlemleri gibi milisaniye hassasiyetindeki sistemler, eşzamanlama hatalarından özellikle etkilenebiliyor.
Teknoloji işletmecileri, düzensiz zaman düzeltmelerinin yazılım geliştirme ve sistem bakımı maliyetini artırdığını savunuyor. Karşı görüşteki bazı uzmanlar ise mevcut mekanizmanın çalıştığını, kaldırma kararının da yazılımların yeniden gözden geçirilmesini gerektireceğini belirtiyor. Tartışma, teknik süreklilik ile günlük zamanın Dünya’nın dönüşüne bağlı kalması arasındaki tercih üzerinde yoğunlaşıyor.
Öneri UTC ile astronomik zamanı ayıracak
Oylanan yaklaşım, UTC’nin Dünya dönüşüne göre küçük farklarla ilerlemesine izin verecek. Böylece resmi saatlerde yeni artık saniye eklenmeyecek ya da çıkarılmayacak. Öneri, atom zamanı ile astronomik zaman arasındaki farkın 3 bin 600 saniyeyi, başka ifadeyle bir saati aşmamasını hedefliyor.
Dünya’nın dönüşündeki uzun dönemli değişim hesaba katıldığında bir saatlik farka ulaşılması için bin yılı aşan bir süre gerekebilir. Bazı hesaplamalar sürenin birkaç bin yıla kadar uzayabileceğini gösteriyor. Gelecekteki zaman otoriteleri, farkın bir saate ulaşması halinde “artık saat” benzeri bir düzeltmenin gerekli olup olmadığına karar verecek.
BIPM’nin 2022’de aldığı önceki karar, artık saniyelerin 2035’e kadar aşamalı biçimde kaldırılmasına yönelik çalışma yapılmasını öngörüyordu. Güncel oylama, negatif artık saniye ihtimali nedeniyle takvimi öne çekme arayışını yansıtıyor. Kabul halinde önerinin Mayıs 2027’den itibaren yürürlüğe girmesi planlanıyor.
Karar günlük yaşamda hemen fark edilmeyecek
Artık saniyelerin kaldırılması, çoğu kişinin telefonunda veya duvar saatinde doğrudan fark edeceği bir değişiklik yaratmayacak. Gün doğumu, gün batımı, saat dilimleri ve mevsimsel ritimler kısa vadede aynı kalacak. Asıl değişim, küresel zaman standardının Dünya’nın fiziksel dönüşünden daha bağımsız çalışması olacak.
Astronomik zamanın izlenmesi ise sürecek. Uydu navigasyonu, uzay araştırmaları ve Dünya’nın dönüş hareketini inceleyen bilimsel çalışmalar, dönüş verilerine ihtiyaç duymaya devam edecek. Oylamanın sonucu, özellikle dijital altyapının zaman eşzamanlaması kurallarını ve uluslararası ölçüm standartlarını etkileyecek.
Sıkça Sorulanlar
Artık saniye nedir?
Artık saniye, atom saatlerine dayalı UTC ile Dünya'nın düzensiz dönüşü arasındaki farkı azaltmak için resmi saatlere eklenen bir saniyedir. Uygulama 1972'den beri 27 kez kullanıldı.
Artık saniye neden kaldırılmak isteniyor?
Düzensiz aralıklarla eklenen artık saniyeler, zamanın sürekli ileri aktığını varsayan yazılımlarda hata riski yaratabiliyor. Özellikle hiç uygulanmamış negatif artık saniyenin kritik dijital altyapıda sorun çıkarabileceği değerlendiriliyor.
BIPM artık saniye önerisini nerede ve ne zaman oyluyor?
Uluslararası Ölçüler ve Ağırlıklar Bürosu üyeleri, öneriyi 12-15 Ekim 2026 tarihlerinde Fransa'nın Versailles kentinde oyluyor.
Artık saniye kaldırılırsa saatler hemen değişecek mi?
Hayır. Günlük saat kullanımı, saat dilimleri ve gün doğumu-gün batımı kısa vadede değişmeyecek. UTC ile Dünya'nın dönüşü arasındaki fark, çok uzun yıllar içinde kademeli olarak büyüyecek.
Artık saat önerisi nedir?
Artık saat, UTC ile astronomik zaman arasındaki fark bir saate ulaştığında uygulanabilecek olası düzeltmedir. Mevcut tahminler, bir saatlik farkın oluşmasının bin yılı aşacağını gösteriyor.