Uluslararası Enerji Ajansı, küresel dizel piyasasındaki arz sıkışıklığı üzerine üye ülkelerden stratejik petrol stoklarını daha hızlı kullanmalarını istedi. Ajansın 15 Ekim’deki yönetim kurulu toplantısında, mart ayında kabul edilen rezerv salımı taahhütlerinin ne ölçüde yerine getirildiği ve ilave dizel piyasaya sürülmesinin gerekip gerekmediği ele alınacak.
Ajansın icra direktörü Fatih Birol, üye hükümetlere gönderdiği çağrıda henüz tamamlanmayan taahhütlerde dizel ürünlerine öncelik verilmesini istedi. Taahhütlerini tamamlayan üyelerin ise ek dizel salımına ihtiyaç olup olmadığını, ihtiyaç görülmesi hâlinde miktarı ve uygulama takvimini değerlendirmesi talep edildi.
Dizel stoklarının hızlandırılması neden istendi?
Küresel enerji piyasasında ham petrol akışının kısmen toparlanmasına karşın, rafine ürün arzı aynı hızla iyileşmedi. İran’daki savaşın Hürmüz Boğazı çevresindeki sevkiyatlara etkisi, alternatif deniz rotalarının daha fazla kullanılması ve açık denizde tankerler arası transferler taşımacılık maliyetlerini yükseltti.
Rafinerilerde meydana gelen hasar da dizel üretimini sınırlayan başlıca unsurlar arasında bulunuyor. Dizel; kara taşımacılığı, sanayi, tarım ve lojistikte yaygın kullanıldığı için arz daralması doğrudan navlun ve üretim maliyetlerine yansıyor. Avrupa dizel vadeli kontratlarının 12 Ekim’de gerilemesine rağmen fiyatlar yüksek seviyelerini korudu.
Brent petrolün varil fiyatı da 100 doların üzerinde seyrediyor. Ham petrol ile dizel fiyatlarının aynı yönde hareket etmesi zorunlu değil; ancak ham petrol maliyetindeki yükseliş ve rafineri kapasitesindeki sınırlamalar, dizel piyasasındaki baskının sürmesine neden olabiliyor.
Marttaki 400 milyon varillik kararın durumu
Uluslararası Enerji Ajansı üyesi 32 ülke, mart ayında acil petrol stoklarından toplam 400 milyon varil salınmasını kararlaştırmıştı. Karar, ajansın tarihindeki en yüksek hacimli ortak rezerv salımı olarak kayda geçti.
Son verilere göre 400 milyon varillik toplamın 326 milyon varili piyasaya verildi. Bazı üyeler ilk taahhütlerinin üzerinde ürün sağlarken, bazı üyelerin kalan yükümlülüklerini tamamlaması bekleniyor. Ajansın son çağrısı yeni bir genel ham petrol salımı kararından önce, mevcut yükümlülüklerin dizel önceliğiyle yerine getirilmesine odaklanıyor.
G7 ülkeleri daha önce acil stoklardan 100 milyon varile kadar ham petrol ve dizel salımı planını duyurdu. Mevcut değerlendirmeye göre 100 milyon varillik hacim, martta kararlaştırılan 400 milyon varillik planın üzerine eklenmiş ayrı bir taahhüt değil; üyelerin kalan yükümlülüklerini yerine getirmesiyle karşılanabilecek miktar olarak görülüyor.
İran savaşı ve saldırılar arz riskini artırdı
İran savaşı, Orta Doğu’dan enerji sevkiyatlarında güvenlik riskini artırdı. İran hariç Körfez bölgesinden ham petrol ve kondensat ihracatı eylülde savaş öncesi düzeylere yaklaşsa da rafine ürünlerdeki toparlanma daha sınırlı kaldı.
Suudi Arabistan’daki petrol ve enerji altyapısına yönelik saldırıların yeniden artması da piyasalardaki risk algısını yükseltti. Ham petrol taşımacılığında alternatif güzergâhların kullanılması arzın tamamen kesilmesini önlerken, dizel gibi işlenmiş yakıtlarda rafineri kapasitesi belirleyici olmaya devam ediyor.
Dizel açığının uzaması hâlinde nakliye, tarım ve sanayinin maliyet baskısıyla karşılaşması bekleniyor. Ajans, stok salımının enerji güvenliğini korumasını ve yüksek yakıt fiyatlarının ekonomik etkisini sınırlamasını hedefliyor.
Rusya dizeli ve 15 Ekim toplantısı gündemi
ABD yönetimi, Rusya ile dizel tedarikine ilişkin bir anlaşma duyurdu ve Rus dizelinin satışı ile teslimatına yönelik bazı kısıtlamaları 7 Nisan 2027’ye kadar geçici olarak gevşetti. Rusya, küresel piyasalara petrol ve petrol ürünü tedarik etmeye hazır olduğunu bildirdi.
Rusya’dan gelebilecek ek arz, dizel fiyatları üzerinde aşağı yönlü etki yaratabilir. Ancak rafineri hasarlarının üretim kapasitesini ne kadar sınırladığı, piyasa etkisinin kapsamını belirleyecek. Avrupa’nın Rus enerji ürünlerine yönelik yaptırımları ise yürürlükte kalıyor.
15 Ekim’deki yönetim kurulu toplantısında üyelerin kalan stok salımlarını hızlandırma planları incelenecek. Toplantıda ek dizel salımına karar verilip verilmeyeceği, ihtiyaç duyulan ürün miktarı ve piyasa koşullarına göre belirlenecek.
Sıkça Sorulanlar
Uluslararası Enerji Ajansı üye ülkelerden ne istedi?
Uluslararası Enerji Ajansı, tamamlanmamış stratejik petrol stoku salımı taahhütlerinin hızlandırılmasını ve dizel ürünlerine öncelik verilmesini istedi. Ajans ayrıca üyelerden ek dizel salımına gerek olup olmadığını değerlendirmelerini talep etti.
Uluslararası Enerji Ajansı'nın dizel çağrısının nedeni nedir?
İran savaşı, deniz taşımacılığındaki aksamalar ve rafineri hasarları küresel dizel arzını daralttı. Arz sıkışıklığı, dizel fiyatları ve taşımacılık maliyetleri üzerinde baskı oluşturuyor.
Mart ayında kararlaştırılan petrol rezervi salımı ne kadardı?
Uluslararası Enerji Ajansı üyesi 32 ülke, mart ayında acil petrol rezervlerinden toplam 400 milyon varil salınmasını kararlaştırdı. Son verilere göre toplam hacmin 326 milyon varili piyasaya verildi.
G7'nin 100 milyon varillik planı yeni bir rezerv salımı mı?
G7'nin açıkladığı 100 milyon varile kadar ham petrol ve dizel salımının, mart ayında kararlaştırılan 400 milyon varillik planın üzerine ek bir taahhüt olmadığı değerlendiriliyor. Hacmin, üyelerin mevcut yükümlülüklerini tamamlamasıyla karşılanabileceği bildirildi.
15 Ekim 2026'daki toplantıda hangi konular görüşülecek?
Uluslararası Enerji Ajansı yönetim kurulu, mevcut stok salımı taahhütlerinin yerine getirilme durumunu inceleyecek. Toplantıda ilave dizel salımının gerekip gerekmediği, miktarı ve zamanlaması da değerlendirilecek.