Taslak ekimde TBMM gündemine sunulabilir
Sağlık Bakanlığının yaklaşık bir yıldır üzerinde çalıştığı tütün düzenlemesi taslağının ekim ayında Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulması öngörülüyor. Taslak, sigara ve diğer tütün ürünlerinin satışından kamusal alanlardaki kullanımına, paket standartlarından yaş denetimine kadar geniş bir değişiklik paketi içeriyor.
Hazırlıkta yer alan Halk Sağlığı uzmanı Prof. Dr. Toker Ergüder, taslağın özellikle çocuklar, gençler ve kadınlar arasında tütün kullanımını azaltmaya odaklandığını bildirdi. Ancak taslak metindeki maddeler henüz yürürlükte değil. Teklifin TBMM’ye sunulması, komisyonlarda görüşülmesi, Genel Kurulda kabul edilmesi ve yayımlanmasının ardından hukuki sonuç doğabilir.
2015 sonrası doğanlar için öngörülen model
Taslağın en kapsamlı önerisi, 1 Ocak 2015’ten sonra doğan kişilere hayatları boyunca tütün ürünü satılmaması ve tütün ürünü kullanımının yasaklanması. Model yasalaşırsa, 2015 sonrası doğanlar 18 yaşını doldursalar bile sigara veya başka tütün ürünlerini yasal olarak satın alamayacak.
Mevcut mevzuatta 18 yaşını doldurmamış kişilere tütün ürünü satışı yasak. Taslaktaki doğum yılı esaslı model ise sabit yaş sınırı yerine, her yıl daha geniş bir kuşağın tütün ürünleri pazarının dışında kalmasını hedefliyor.
Satış denetiminin güçlendirilmesi için kredi kartıyla yapılan alışverişlerde kimlik ve yaş doğrulama sisteminin kurulması da planlanıyor. Önerilen sistem, 18 yaşından küçüklerin tütün ürünü satın almasını teknik denetimle engellemeyi amaçlıyor. Sistemin hangi satış kanallarını kapsayacağı ve kişisel veri koruma yöntemleri, teklifin nihai metninde netleşecek.
Açık alanlar, paketler ve satış denetimi
Taslak, sigara kullanımına ilişkin mekân kurallarını da genişletiyor. Restoran ve lokantaların açık ve kapalı bölümlerinde sigara içilmesinin yasaklanması öngörülüyor. Böyle bir hükmün yasalaşması hâlinde teras, bahçe ve açık oturma alanları da yasak kapsamına girecek.
Parklar, bahçeler ve kamu binalarının bahçeleri için farklı bir uygulama düşünülüyor. Taslakta, sigara kullanmak isteyenler için dışarıdan görünmeyecek özel bölümler oluşturulması yer alıyor. Planlanan yaklaşım, çocukların ve gençlerin kamusal alanlarda sigara içme görüntüleriyle karşılaşmasını azaltmayı hedefliyor.
Paket ve ürün standartları da taslaktaki başlıklardan biri. Standart paket uygulamasının genişletilmesiyle ince sigaraların, yaygın adıyla slim sigaraların, piyasadan kaldırılması planlanıyor. Ürünlerin hangi teknik ölçütlere göre sınıflandırılacağı ve geçiş takvimi henüz açıklanmadı.
Taslak ayrıca sigara paketlerinden sağlık vergisi alınmasını öneriyor. Sağlık vergisinden sağlanacak gelirin koruyucu ve sağlığı geliştirici hizmetlere aktarılması hedefleniyor. Verginin tutarı, tahsil yöntemi ve yürürlük tarihi, kanun teklifinin Meclis metninde belirlenecek.
2040 hedefi ve düzenlemenin gerekçesi
Uzun vadeli hedefler arasında 2040 yılından sonra Türkiye’de tütün ürünlerinin üretim ve satışının sona erdirilmesi de bulunuyor. Söz konusu hedef, taslakta yer alan bir politika önerisi niteliğinde; kapsamı, istisnaları ve uygulama yöntemi kesinleşmiş değil.
Düzenleme hazırlığında sigara tüketimindeki artış verileri gerekçe gösteriliyor. Paylaşılan verilere göre Türkiye’de 2012’de yaklaşık 91 bin ton ve 4,5 milyar paket olan sigara satışı, 2025’te yaklaşık 160 bin tona ve 8 milyar pakete ulaştı. Tütün kullanımındaki artışın kadınlar ve gençler arasında daha belirgin olduğu belirtiliyor.
Tütün kullanımına bağlı akciğer kanseri ölümlerine ilişkin rakamlar kaynaklar arasında farklılık gösteriyor. Bazı değerlendirmelerde Türkiye’de her yıl yaklaşık 35 bin kişinin sigara kullanımına bağlı akciğer kanseri nedeniyle yaşamını yitirdiği belirtilirken, başka bir tahminde sayı 31 bin 674 olarak yer alıyor. Her iki veri de tütünle mücadelede koruyucu sağlık politikalarının güçlendirilmesi ihtiyacına işaret ediyor.
Yaklaşık 7 bin kişiyle yapılan saha araştırmasına dair sonuçlarda da farklı oranlar paylaşıldı. Bazı değerlendirmeler taslak düzenlemeye genel desteğin yüzde 90’ın üzerinde olduğunu bildirirken, başka bir araştırma sonucunda 2015 sonrası doğanlara satış yasağına destek dijital katılımcılarda yüzde 89,3, yüz yüze katılımcılarda yüzde 83,2 olarak açıklandı.
Teklif yasalaşmadan yasaklar uygulanmayacak
Taslakta yer alan 2015 sonrası doğanlara ömür boyu yasak, 2040 sonrası üretim ve satışın sona erdirilmesi, restoranların açık alanlarına yönelik kısıtlama ve ince sigaraların kaldırılması şu anda uygulanmıyor. Mevcut kurallar bakımından tütün ürünü satışı için 18 yaş sınırı geçerliliğini koruyor.
TBMM’ye sunulacak teklifin içeriği, görüşmeler sırasında değişebilir; bazı maddeler çıkarılabilir veya uygulama tarihleri yeniden düzenlenebilir. Tütün düzenlemesinin kesin kapsamı, yasama sürecinin tamamlanmasından sonra belli olacak.
Sıkça Sorulanlar
2015 sonrası doğanlara sigara satışı yasaklandı mı?
Hayır. 1 Ocak 2015'ten sonra doğanlara ömür boyu tütün ürünü satış ve kullanım yasağı, Sağlık Bakanlığının hazırladığı taslakta yer alan bir öneridir. Düzenleme henüz TBMM'den geçmediği için yürürlükte değildir.
Tütün düzenlemesi ne zaman TBMM'ye sunulacak?
Tütün düzenlemesi taslağının ekim ayında TBMM'ye sunulması öngörülüyor. Teklifin yürürlüğe girmesi için komisyon ve Genel Kurul görüşmelerinin ardından yayımlanması gerekiyor.
Slim sigaralar yasaklanacak mı?
Taslak, standart paket uygulamasının genişletilmesiyle ince, yani slim sigaraların piyasadan kaldırılmasını öngörüyor. Slim sigaraların satışı şu an için yasaklanmış değil.
Restoranların açık alanlarında sigara içmek yasaklanacak mı?
Taslakta restoran ve lokantaların açık ve kapalı bölümlerinde sigara içilmesinin yasaklanması planlanıyor. Hükmün uygulanabilmesi için kanunlaşması ve yürürlük takviminin belirlenmesi gerekiyor.
Taslakta 2040 yılı için hangi hedef yer alıyor?
Taslakta 2040 yılından sonra Türkiye'de tütün ürünlerinin üretim ve satışının sona erdirilmesi hedefleniyor. Hedefin kapsamı, istisnaları ve uygulama yöntemi henüz kesinleşmedi.