Trump, İran’la yeni görüşmeler beklediğini açıkladı
ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiğinin yeniden başlamasını da kapsayan yedi günlük teklifini reddetmesinin ardından bu hafta İran’la daha fazla görüşme beklediğini söyledi. Trump, İran’ın bir anlaşma istediğini ancak masadaki teklifin Washington’ın kabul edeceği koşulları taşımadığını belirtti. Katar’ın arabulucularının, İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi ve ABD’nin Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff ile ayrı ayrı görüşmesi bekleniyor.
Trump, İran’a yönelik askeri saldırıların yeniden başlatılması ihtimali sorulduğunda seçeneği her zaman değerlendirdiğini söyledi. ABD Başkanı ayrıca, ABD ordusunun Hürmüz Boğazı’ndan petrol geçişini kolaylaştırdığını savunarak hafta sonunda boğazdan 20 milyon varilden fazla petrol geçtiğini öne sürdü. ABD Savunma Bakanlığı yetkililerinden biri de cuma akşamı boğazdan 22 milyon varil petrol ihraç edildiğini bildirdi. İran ise Washington’dan arabulucular yoluyla resmî ve kesin yanıt beklediğini bildirdi.
Tarafların temasları sürse de temel anlaşmazlık karşılıklı adımların hangi sırayla atılacağı noktasında devam ediyor. Tahran, deniz ablukasının ve ekonomik baskının kaldırılmasından önce boğazı tamamen açmayacağını bildiriyor. Washington ise boğazdaki geçişlerin önce normale dönmesini ve İran’ın nükleer programına ilişkin tavizler vermesini istiyor.
İran’ın yedi günlük teklifinde hangi maddeler vardı?
İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, arabulucular üzerinden ABD’ye Hürmüz Boğazı’nın gemi trafiğine açılması için yedi günlük bir yol haritası sunduklarını açıkladı. Erakçi, ABD’nin gerekli koşulları yaklaşık dört veya beş gün içinde yerine getirmesi hâlinde boğazın planın altıncı gününde açılabileceğini, yedinci gününde ise görüşmelerin başlayabileceğini söyledi.
Planın ilk aşamasında ABD’nin İran limanlarına yönelik deniz ablukasını kaldırması, petrol satışlarına ilişkin yaptırımları hafifletmesi ve dondurulmuş İran varlıklarının bir bölümünü serbest bırakması talep edildi. Bazı haberlerde İran’ın yaklaşık 12 milyar dolarlık dondurulmuş varlığa erişim istediği bildirildi. İran ayrıca Lübnan’ı da kapsayan bölgesel çatışmaların durdurulmasını şartlar arasına koydu.
İran tarafı, karşılık olarak Hürmüz Boğazı’nı uluslararası gemi trafiğine yeniden açmayı ve nükleer dosya ile bölgesel güvenlik konularındaki görüşmelere başlamayı teklif etti. Bazı aktarımlarda boğazın yedinci günün sonunda açılacağı bilgisi de yer aldı. Erakçi, nihai kararın Washington’a ait olduğunu söyledi.
Washington’ın Hürmüz Boğazı ve nükleer şartları
Haberlere göre ABD yönetimi, yaptırımların hafifletilmesinden ve deniz ablukasının kaldırılmasından önce Hürmüz Boğazı’nın derhal gemi geçişine açılmasını istiyor. Washington’ın ayrıca İran’ın nükleer tesisleri ve nükleer programı konusunda tasfiye veya kalıcı denetim sağlayacak adımlar talep ettiği belirtiliyor.
Donald Trump, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’ndaki konuşmasında ABD’nin temel hedefinin İran’ın nükleer silah edinmesini engellemek olduğunu söyledi. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise ABD ile imzalanan mutabakat zaptına bağlı olduklarını, ancak anlaşmazlıkların çözümü için karşılıklı sabır ve hoşgörü gerektiğini bildirdi.
Pezeşkiyan, İran’ın nükleer silah geliştirmeyi dini açıdan yasak gördüğünü yineledi ve Birleşmiş Milletler’e bağlı nükleer denetçilerin ülkeye girişine izin verilebileceğini söyledi. Pezeşkiyan, denetim koşullarının müzakerelerde özel mutabakatlarla belirlenebileceğini belirtti. Buna karşılık İranlı üst düzey bir yetkili, uranyum zenginleştirme hakkı ve yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumun ülke dışına çıkarılması konusunda taviz verilmeyeceğini bildirdi. Washington ile Tahran arasındaki temel ayrılık, İran’ın nükleer faaliyetlerinin kapsamı, doğrulanması ve yaptırımların hangi aşamada kaldırılacağı başlıklarında sürüyor.
Boğazdaki güvenlik riski ve askeri seçenek tartışması
Hürmüz Boğazı çevresinde güvenlik riski diplomatik temaslara rağmen sürüyor. İran medyasında, Kişm Adası yakınlarında patlama sesleri duyulduğu ve bazı gemilere gemisavar füze ya da insansız hava aracıyla saldırı düzenlenmiş olabileceği yönünde haberler yayımlandı. İranlı yetkililer aynı gün bu saldırıları resmen doğrulamadı.
İran Devrim Muhafızları, 27 Eylül’de Hürmüz Boğazı’nda ABD yapımı insansız bir denizaltı aracı ele geçirdiğini açıkladı. Devrim Muhafızları, aracın casusluk amacıyla kullanıldığını savunarak verilerin incelenmek üzere uzmanlara teslim edildiğini bildirdi. ABD tarafından ele geçirme iddiasına ilişkin kamuya açık bir doğrulama yapılmadı.
İran Devrim Muhafızları, İran makamlarıyla koordinasyon kurmayan gemilere boğazın kapalı olduğunu savunuyor. İran, denizcilik şirketlerinden geçici ve onaylı bir rotayı kullanmalarını, ilgili ücretleri ödemelerini istiyor. ABD ise savaş gemilerinin petrol tankerlerini alternatif bir rotadan geçirdiğini ve boğazdaki enerji akışının sürdüğünü öne sürüyor.
Adı açıklanmayan ABD’li yetkililerin aktardığı bilgilere göre Trump, İran’a karşı büyük çaplı savaş operasyonlarını kısa vadede yeniden başlatma konusunda temkinli davranıyor. Aynı haberlerde, ABD ordusunun azalan mühimmat stoklarını Asya-Pasifik bölgesinde Çin’le yaşanabilecek olası gerilimler ile diğer küresel krizler için korumak istediği öne sürüldü.
Bu değerlendirme, askeri seçeneğin tamamen kaldırıldığı anlamına gelmiyor. İddialara göre Trump, Kongre ara seçimlerinden sonra İran’a yönelik saldırıların yeniden başlaması ihtimalini çalışma ekibiyle konuştu. Olası bir operasyonun kapsamı, hedefleri ve zamanlaması hakkında kamuya açıklanmış bir karar bulunmuyor.
İran yönetimi içindeki yaklaşımlar da farklılaşıyor. Diplomatlar yaptırımların hafifletilmesi ve ateşkes için formül ararken, İran’ın güvenlik kurumlarının uzun süreli çatışmaya hazırlanılması gerektiği yönünde daha sert mesajlar verdiği bildiriliyor. Ekonomik baskı, deniz ticaretindeki aksama ve bölgesel güvenlik riski, diplomatik çözüm arayışını daha önemli hale getiriyor.
Hürmüz Boğazı neden küresel ekonomi için önemli?
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi’ndeki enerji üreticilerini açık denizlere bağlayan başlıca deniz geçişlerinden biri olarak kabul ediliyor. Savaştan önce dünya petrolü ve sıvılaştırılmış doğal gaz ticaretinin yaklaşık yüzde 20’si boğazdan geçiyordu. Boğazdaki geçiş güvenliği, petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatları ile deniz taşımacılığı maliyetlerini doğrudan etkiliyor.
Deniz taşımacılığı verileri, son 10 günde boğazdan günlük ortalama yaklaşık 18 geminin geçtiğini, bazı günlerde geçiş sayısının dokuza kadar düştüğünü gösteriyor. Gemi trafiğinin kesintiye uğraması, enerji fiyatları üzerinde baskı oluşturabilir ve tedarik zincirlerinde gecikmelere neden olabilir.
İran, boğazdaki güvenli deniz rotaları konusunda Umman’la varılan anlayış hakkında Suudi Arabistan’a bilgi verdi. Bölgesel çatışmaların Kızıldeniz’deki alternatif güzergâhlar ve enerji altyapısı üzerindeki baskıyı artırması, Hürmüz Boğazı’ndaki geçiş güvenliğinin önemini daha da yükseltiyor.
İran’ın planında Hürmüz Boğazı’nın açılmasının merkezde yer alması, diplomatik girişimin yalnızca ikili ilişkilerle değil, bölgesel ticaret ve enerji güvenliğiyle de bağlantılı olduğunu gösteriyor. Tarafların arabulucular üzerinden temas sürdürmesi, yeni bir teklif ihtimalini açık tutuyor. Ancak deniz ablukası, yaptırımlar, nükleer program ve boğazdaki geçiş sırası konularında uzlaşma sağlanmadan kalıcı ateşkes ihtimali sınırlı kalıyor.
Sıkça Sorulanlar
Donald Trump, İran ile yeni görüşmeler için ne söyledi?
ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın teklifini reddetmesine rağmen Eylül 2026'nın son haftasında Tahran’la daha fazla görüşme beklediğini söyledi. Trump, mevcut teklifin Washington’ın kabul edeceği şartları karşılamadığını belirtti.
İran’ın Hürmüz Boğazı için sunduğu yedi günlük plan ne içeriyor?
İran, ABD’nin deniz ablukasını kaldırması, petrol yaptırımlarını hafifletmesi ve dondurulmuş varlıkların bir bölümünü serbest bırakması karşılığında Hürmüz Boğazı’nı açmayı ve nükleer görüşmelere başlamayı önerdi.
ABD ile İran arasındaki temel anlaşmazlık nedir?
Washington, Hürmüz Boğazı’nda geçişlerin önce normale dönmesini ve İran’ın nükleer programında denetlenebilir adımlar atmasını istiyor. Tahran ise deniz ablukası ve ekonomik baskı kaldırılmadan boğazı tamamen açmayacağını bildiriyor.
İran Devrim Muhafızları Hürmüz Boğazı'nda ne ele geçirdi?
İran Devrim Muhafızları, 27 Eylül’de Hürmüz Boğazı’nda ABD yapımı insansız bir denizaltı aracı ele geçirdiğini açıkladı. İran, aracın casusluk amacı taşıdığını savunurken ABD bu iddiayı kamuya açık biçimde doğrulamadı.