Yeni kurallar 1 Ekim 2026’da yürürlüğe girecek
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), firmaların yurt dışı kaynaklı döviz gelirlerini Türk lirasına çevirmesini destekleyen uygulamanın ayrıntılarını belirledi. 1 Ekim 2026’dan itibaren geçerli olacak talimat, destekten yararlanma şartlarını döviz almama taahhüdü yerine firmaların döviz pozisyonu ve ürettikleri katma değer üzerinden yeniden düzenliyor.
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, değişikliğin destek mekanizmasını daha etkin ve kapsayıcı hâle getirmeyi amaçladığını açıkladı. Şimşek, ihracata üretim ve tedarik yoluyla katkı sunan firmaların desteğe erişiminin kolaylaşacağını; reel sektörün üretim, istihdam ve katma değer kapasitesini desteklemeyi sürdüreceklerini söyledi.
TCMB, ağustosta yayımlanan tebliğ değişikliğinin ardından uygulama talimatını duyurdu. Talimat, destek tutarına üst sınır getirirken aracı ihracatçılarla çalışan tedarikçi firmaların doğrudan destek alabilmesinin önünü açıyor.
Döviz almama taahhüdü yerine pozisyon şartı geldi
Mevcut uygulamadaki bir ay boyunca döviz almama taahhüdü, 1 Ekim’den sonra aranmayacak. Yeni modelde destekten yararlanmak isteyen firmaların likit döviz varlıkları esas alınacak.
Likit döviz varlıklarının net satış hasılatına veya aktif büyüklüğüne oranı yüzde 10’u aşamayacak. Hesaplamada net satış hasılatı ile aktif büyüklükten yüksek olan tutar dikkate alınacak. Söz konusu oran, firmanın döviz pozisyonu olarak tanımlanıyor.
Firmalar, döviz pozisyonu şartını yeminli mali müşavir ya da serbest muhasebeci mali müşavirin düzenleyeceği Döviz Pozisyonu Bildirim Formu ile belgeleyecek. Form 15 gün süreyle geçerli olacak. TCMB, döviz alma taahhüdünün kaldırılmasıyla mevcut şartlar nedeniyle destek kapsamına giremeyen şirketlerin de sisteme katılmasını hedefliyor.
Yıllık döviz satış limiti katma değere bağlandı
Yeni uygulamada destek kapsamında satılabilecek döviz tutarı, firmanın yarattığı katma değerle sınırlandırılacak. Bir firmanın yıllık döviz satış limiti, yıllık faaliyet kârı ile 12 aylık iş gücü maliyetinin toplamı kadar olabilecek.
Faaliyet kârı verisi Gelir İdaresi Başkanlığından, iş gücü maliyeti bilgisi ise Sosyal Güvenlik Kurumundan alınacak. Böylece destek miktarı, yalnızca ihracat tutarına değil, Türkiye’de oluşan üretim ve istihdam katkısına da bağlanacak.
TCMB’nin analizinde, katma değerinin brüt satışlarına oranı yüksek şirketlerin net döviz satışı ile ihracat arasındaki oranının daha yüksek olduğu belirtildi. Merkez Bankası, katma değerle bağlantılı limit sayesinde desteğin net döviz satan ve yurt içinde ekonomik değer üreten şirketlere daha fazla yönelmesini bekliyor.
Tedarikçi firmalara doğrudan ödeme yapılabilecek
Aracı ihracatçı kullanan, ancak doğrudan ihracat yapmayan tedarikçi firmalar yeni dönemde kendi limitleri ölçüsünde döviz dönüşüm desteğinden yararlanabilecek. Düzenleme, ihracata yönelik mal üreten tedarikçilerin destek mekanizmasına erişimini genişletiyor.
Aracı ihracatçı, tedarikçi firma adına döviz satışı gerçekleştirebilecek. Dövizin Türk lirası karşılığı aracı ihracatçıya aktarılırken destek ödemesi doğrudan tedarikçi firmanın hesabına yatırılabilecek. Tedarikçinin kendi döviz satış limiti, destekten yararlanma limiti ve döviz pozisyonu oranı işlem sırasında dikkate alınacak.
Önceki yapıda aracı ihracatçıların kendileri veya tedarikçileri adına yürüttükleri döviz dönüşümlerinde desteği çoğunlukla aracı ihracatçılar alıyordu. Yeni model, ihracat zincirindeki üretici tedarikçilerin destekten pay almasını amaçlıyor.
Bankalara yüzde 1’e kadar komisyon imkânı tanındı
Uygulamada aracı bankaların görev ve sorumlulukları da artırıldı. Aracı bankalar, firmalardan destek tutarı üzerinden azami yüzde 1 komisyon alabilecek. Bankaların aracılık fonksiyonu güçlendirilirken denetim ve kontrol adımlarının sıkılaştırılması planlanıyor.
TCMB, düzenleme ile destek kapsamındaki döviz satışlarının rezervlere katkısını daha kalıcı kılmayı hedefliyor. Merkez Bankasının analizine göre, 2023’te başlayan döviz dönüşüm desteği yaklaşık 44 bin firmaya ulaştı. Destekten yararlanan firmaların toplam ihracatçı firmalar içindeki payı 2026’da yüzde 34 seviyesine yükseldi.
1 Ekim’de başlayacak model, destek mekanizmasını doğrudan ihracatçılarla sınırlamayıp ihracata dönük üretim yapan tedarikçileri de kapsayacak. Yeni kuralların firmaların döviz pozisyonları, katma değerleri ve belgelendirme yükümlülükleri üzerinden uygulanması öngörülüyor.
Sıkça Sorulanlar
TCMB döviz dönüşüm desteğinde yeni kurallar ne zaman başlayacak?
TCMB'nin firmalara yönelik döviz dönüşüm desteğindeki yeni uygulama talimatı 1 Ekim 2026'dan itibaren yürürlüğe girecek.
Döviz dönüşüm desteğinde döviz almama şartı kaldırıldı mı?
Evet. Bir ay döviz almama taahhüdü kaldırılacak ve yerine firmanın likit döviz varlıklarını esas alan döviz pozisyonu şartı uygulanacak.
Döviz pozisyonu oranı için belirlenen sınır nedir?
Destekten yararlanacak firmaların likit döviz varlıklarının net satış hasılatına veya aktif büyüklüğüne oranı yüzde 10'u aşamayacak. Hesaplamada iki kalemden yüksek olan tutar kullanılacak.
Firmaların yıllık döviz satış limiti nasıl hesaplanacak?
Yıllık döviz satış limiti, firmanın yıllık faaliyet kârı ile 12 aylık iş gücü maliyetinin toplamından oluşan katma değer kadar olabilecek.
Tedarikçi firmalar döviz dönüşüm desteğinden yararlanabilecek mi?
Aracı ihracatçı kullanan tedarikçi firmalar, kendi limitleri ve döviz pozisyonu şartları çerçevesinde doğrudan destekten yararlanabilecek. Destek ödemesi tedarikçi firmanın hesabına yapılabilecek.