Rusya’nın Ukrayna savaşındaki asker ihtiyacını karşılamak için geniş kapsamlı seferberlik yerine borçlu, işsiz ve eğitim başarısı düşük üniversite öğrencilerini hedef alan yöntemlere yönelebileceği iddia edildi. Uluslararası basında yayımlanan analizde, ekonomik ve sosyal bakımdan kırılgan durumdaki erkeklerin sözleşmeli askerlik imzalamaları için baskı görebileceği öne sürüldü. Kremlin ise yeni bir seferberlik hazırlığı bulunduğu yönündeki haberleri reddediyor.
İddialar savunmasız gruplara yönelik baskıyı anlatıyor
Analize göre Rus ordusu, yeni personel bulmak amacıyla borçlarını ödemekte zorlanan ve iş bulamayan erkeklere yönelebilir. İddialar, söz konusu kişilerin mali sorunlarının askerlik sözleşmesi kabul ettirmek için baskı aracı olarak kullanılabileceğini içeriyor.
Üniversite öğrencileri de iddialarda yer alan gruplar arasında bulunuyor. Derslerinde başarısız olan veya eğitimini sürdürmekte güçlük çeken erkek öğrencilere, öğrenime devam imkânı karşılığında orduya katılmalarının teklif edildiğine yönelik haberler aktarıldı. Sözleşmeli askerlik tekliflerinin ne ölçüde uygulandığına, hangi kurumların görev aldığına veya kaç kişiyi kapsadığına dair doğrulanmış resmî veri paylaşılmadı.
İddiaların temelinde, Moskova yönetiminin toplumun geniş kesimlerinde tepki doğurabilecek yeni bir genel seferberlik ilanından kaçınma hesabı olduğu değerlendirmesi var. Rusya, Eylül 2022’de kısmi seferberlik ilan etmiş, karar daha sonra resmen yürürlükten kaldırılmamıştı.
Genel seferberlik yerine sözleşmeli askerlik iddiası
Sözleşmeli askerlik, Rusya’nın profesyonel statüde hizmet için vatandaşlarla yaptığı askerlik sözleşmelerini kapsıyor. Haberlere konu olan iddia, sözleşmenin tamamen gönüllü tercih olmaktan çıkarak belirli gruplar üzerinde zorlayıcı yöntemlerle kabul ettirilebileceği yönünde.
Rusya’da zorunlu askerlik ile sözleşmeli askerlik farklı uygulamalar olarak yürütülüyor. Zorunlu askerlik belirli yaş grubundaki erkekleri kapsarken, sözleşmeli askerlik ücret ve çeşitli sosyal güvenceler karşılığında daha uzun süreli hizmet modeli sunuyor. Analizde anlatılan olası yöntem, yeni bir genel çağrı açıklamadan sözleşmeli asker sayısını artırmayı amaçlıyor.
Rus makamları yeni bir seferberlik planı bulunduğu iddiasını kabul etmiyor. Resmî ret açıklaması nedeniyle borçlu, işsiz veya başarısız öğrencilere yönelik ülke çapında sistematik bir uygulamanın başladığı kesinleşmiş değil. Haberlerdeki değerlendirmeler, henüz doğrulanmamış iddialar ve analizlere dayanıyor.
Penza’daki alıkoyma iddiası protestolara dönüştü
Rusya’nın Penza kentinde sivil kıyafetli görevlilerin bazı erkekleri sokakta alıkoyduğu ileri sürüldü. İddialara göre alıkoyma vakaları bölgede protestolara neden oldu. Penza’daki olayların kapsamına, alıkonulan kişi sayısına ve kişilerin askerlik işlemlerine tabi tutulup tutulmadığına ilişkin ayrıntılı resmî açıklama bulunmuyor.
Penza’daki iddialar, asker toplama yöntemlerinin yerel düzeyde sertleşebileceği endişesini artırdı. Ancak Penza’da yaşandığı belirtilen olaylardan hareketle ülke genelinde aynı uygulamanın yürütüldüğü sonucuna varmak için yeterli doğrulanmış bilgi yok.
Askerlik karşıtı danışmanlık ve destek veren kuruluşlara yapılan başvuruların arttığı da bildirildi. Bir kuruluşun yardım talebinde ilkbahara kıyasla yüzde 50 artış görüldüğü, ülkeden ayrılmak isteyenlere destek sağlayan başka bir kuruluşun başvurularının temmuzdan itibaren sekiz katına çıktığı aktarıldı.
Sınır geçişleri ve destek taleplerinde artış bildirildi
Seferberlik ihtimaline ilişkin haberlerin ardından Rusya’dan ayrılanların sayısında artış yaşandığı bildirildi. 18 Ağustos’ta yaklaşık 20 bin kişinin kara yoluyla Rusya’dan Gürcistan’a geçtiği, günlük geçişlerin normal düzeyinin yaklaşık üç katına ulaştığı öne sürüldü.
Ermenistan’da Rus vatandaşlarının kiralık konut talebinin artmasıyla kira fiyatlarının ilkbahardan beri yüzde 30 ila yüzde 50 yükseldiği bilgisi de haberlere yansıdı. Moskova’da reklamcılık sektöründe çalışan 35 yaşındaki Dmitry adlı bir kişinin ise 18 Eylül’de oy kullandıktan sonra havalimanına giderek İstanbul’a uçtuğu aktarıldı.
Sınır geçişleri, konut fiyatları ve bireysel ayrılış örnekleri, doğrudan seferberlik kararı kanıtı sayılmıyor. Veriler, askerlik ihtimalinin bazı Rus vatandaşlarının hareketliliği üzerindeki olası etkisini gösteren göstergeler olarak sunuluyor.
Kremlin iddiaları reddederken sayılar ayrışıyor
Yeni seferberliğin kapsamına ilişkin tahminler de birbirinden farklı. Ukraynalı yetkililer, Rusya’nın en az 100 bin kişiyi kapsayan yeni bir seferberlik başlatabileceğini ileri sürdü. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ise 300 bin kişilik bir asker alımından söz etti.
Kremlin’in iddiaları reddetmesi ve tahminler arasındaki fark, olası asker alımının boyutu konusunda belirsizlik bulunduğunu gösteriyor. Rusya’nın yeni bir genel seferberlik ilan edip etmeyeceği, sözleşmeli asker sayısını hangi yöntemlerle artıracağı ve iddia edilen uygulamaların kapsamı resmî açıklamalarla netleşmiş değil.
Sıkça Sorulanlar
Rusya'da kimlerin sözleşmeli askerlik baskısıyla karşılaşabileceği iddia ediliyor?
İddialarda borçlarını ödemekte zorlananlar, işsiz erkekler ve derslerinde başarısız olup eğitimini sürdürmekte güçlük çeken üniversite öğrencileri yer alıyor. Ülke çapında sistematik uygulamayı doğrulayan resmî veri bulunmuyor.
Penza'da ne yaşandığı öne sürülüyor?
Penza'da sivil giyimli görevlilerin bazı erkekleri sokakta alıkoyduğu ve olayların protestolara neden olduğu iddia edildi. Olayların kapsamına ilişkin ayrıntılı resmî açıklama yapılmadı.
Rusya'dan Gürcistan'a geçişlerde artış oldu mu?
Haberlere göre 18 Ağustos'ta yaklaşık 20 bin kişi Rusya'dan Gürcistan'a kara yoluyla geçti. Söz konusu sayının normal günlük geçişlerin yaklaşık üç katı olduğu öne sürüldü.
Rusya yeni seferberlik hazırlığını kabul etti mi?
Kremlin, yeni bir seferberlik planlandığı yönündeki iddiaları reddediyor. Buna karşılık Ukraynalı yetkililer en az 100 bin kişilik, Emmanuel Macron ise 300 bin kişilik asker alımı ihtimalinden söz etti.