Düşük Doz BPA İnsülin Duyarlılığını Yüzde 9 Düşürüyor
Gıda ve içecek ambalajlarında yaygın biçimde kullanılan Bisfenol A (BPA) maddesinin, yasal düzenleyiciler tarafından güvenli kabul edilen dozlarda bile insan vücudundaki insülin duyarlılığını azalttığı belirlendi. 1960’lardan bu yana konserve kutularının iç kaplamalarında ve plastik ambalajlarda kullanılan kimyasalın insan metabolizması üzerindeki doğrudan etkisini inceleyen çalışma, alanındaki ilk deneysel kanıt niteliğini taşıyor. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism dergisinde yayımlanan bulgular, kısa süreli BPA maruziyetinin dahi tip 2 diyabet gelişimine zemin hazırlayabileceğini gösteriyor.
Günümüzde ABD nüfusunun yüzde 90’ından fazlasının idrarında tespit edilen BPA, dünya genelinde en yüksek miktarda üretilen sanayi kimyasalları arasında yer alıyor.
Beş Günlük Klinik Deney Nasıl Gerçekleştirildi?
Kaliforniya Politeknik Eyalet Üniversitesi ve Rutgers Üniversitesi bünyesindeki bilim insanları, 40 sağlıklı genç yetişkinin katılımıyla randomize, çift kör ve plasebo kontrollü bir klinik araştırma yürüttü. Bu çalışma, 2019 yılında 11 katılımcı ile gerçekleştirilen ve BPA’nın kan şekerine anlık etkilerini gösteren öncül araştırmanın devamı niteliğinde kurgulandı.
Deney kapsamında katılımcıların bir bölümüne ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA) tarafından günlük yaşam boyu maruziyet için güvenli kabul edilen vücut ağırlığının kilogramı başına 0,05 miligram BPA verildi. Katılımcıların diğer bölümüne ise plasebo uygulandı. Beş gün süren takip sürecinin sonunda, günlük BPA alan katılımcıların idrarlarındaki kimyasal oranı yükselirken periferik dokulardaki insülin duyarlılığı yüzde 9 oranında azaldı. Plasebo grubunda ise insülin duyarlılığında hafif bir artış gözlendi. Aynı beslenme düzenini uygulayan iki grup arasındaki bu fark, doğrudan BPA maruziyetiyle ilişkilendirildi.
İskelet Kaslarındaki Glikoz Metabolizması Etkileniyor
Araştırmacılar, BPA maruziyetinin karaciğerdeki insülin duyarlılığında belirgin bir değişim yaratmadığını saptadı. Elde edilen veriler, kimyasalın öncelikle iskelet kaslarındaki glikoz metabolizmasına müdahale ettiğine işaret ediyor. BPA’nın vücutta östrojen hormonunu taklit edebildiği 1930’lardan bu yana bilinse de, deneydeki insülin duyarlılığı düşüşünün östrojen mekanizmasından bağımsız olarak gerçekleştiği değerlendirildi.
Daha önce hayvan deneylerinde ve epidemiyolojik gözlem çalışmalarında BPA ile metabolik rahatsızlıklar, üreme sorunları ve kalp-damar hastalıkları arasında bağ kurulmuştu. Ancak bu klinik araştırma, insanlarda doğrudan neden-sonuç ilişkisini gösteren ilk çift kör çalışma oldu. Araştırma ekibi, çalışmanın sağlıklı yetişkinlerle sınırlı kalması nedeniyle obezite veya prediyabet hastalarındaki etkilerin netleşmesi için yeni araştırmalara ihtiyaç duyulduğunu açıkladı.
Ambalaj Tercihleri Diyabet Riskini Nasıl Değiştiriyor?
Araştırmanın kıdemli yazarı ve diyabet uzmanı Todd Hagobian, günlük yaşamda plastik kullanımını azaltmanın önemine dikkat çekti. Hagobian, plastik kaplar yerine paslanmaz çelik, cam ve BPA içermeyen ürünlerin tercih edilmesinin bireysel diyabet riskini düşürebileceğini açıkladı.
Amerikan Diyabet Derneği oturumlarında da ele alınan veriler, tüketim alışkanlıklarındaki küçük değişikliklerin kronik hastalık riskini azaltmada rol oynayabileceğini ortaya koyuyor. Plastik ambalajların ısıtılmasıyla gıdalara kimyasal geçişinin hızlandığı bilinirken, uzmanlar saklama kaplarında alternatif malzemelerin kullanımını tavsiye ediyor.
Yasal Güvenlik Sınırlarının Yeniden İnceleme Talebi
ABD Çevre Koruma Ajansı’nın (EPA) belirlediği günlük 0,05 miligramlık güvenli sınır, 1988 yılından bu yana güncellenmedi. Daha önce bebek biberonları ve alıştırma bardaklarında kullanımı yasaklanan kimyasal için yasal düzenlemelerin yenilenmesi talepleri yeniden gündeme geldi. ABD Kongresi’ne sunulan "Gıdalarda Toksik Maddeler Yok Yasası" başlıklı yasa tasarısı, gıda ambalajlarında BPA kullanımını tamamen kaldırmayı hedefliyor.
Avrupa Birliği genelinde gıda ve içecek ambalajlarının çoğunda kullanımı kısıtlanan BPA için bilim insanları, 1988’de yürürlüğe giren referans dozların günümüz biyomedikal verileri ışığında acilen yeniden değerlendirilmesi gerektiğini vurguluyor. Güvenli sayılan limitlerin dahi insülin direncine katkıda bulunması, küresel halk sağlığı standartlarının gözden geçirilmesini zorunlu kılıyor.
Sıkça Sorulanlar
BPA insülin duyarlılığını nasıl etkiliyor?
Klinik araştırmalara göre güvenli kabul edilen dozlarda BPA alımı, iskelet kaslarındaki glikoz metabolizmasını olumsuz etkileyerek periferik dokulardaki insülin duyarlılığını yüzde 9 oranında düşürmektedir.
Araştırma kaç kişi üzerinde gerçekleştirildi?
Araştırma, Kaliforniya Politeknik Eyalet ve Rutgers Üniversiteleri araştırmacıları tarafından 40 sağlıklı genç yetişkinin katılımıyla randomize, çift kör ve plasebo kontrollü olarak yürütülmüştür.
BPA maruziyeti ve diyabet riskini azaltmak için ne yapılabilir?
Plastik saklama kapları ve ambalajlar yerine paslanmaz çelik, cam ve BPA içermeyen alternatif ürünlerin tercih edilmesi günlük kimyasal maruziyetini ve buna bağlı diyabet riskini azaltmaktadır.
BPA için belirlenmiş yasal güvenlik sınırı nedir?
ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA), günlük güvenli maruziyet sınırını vücut ağırlığının kilogramı başına 0,05 miligram olarak uygulamaktadır; ancak uzmanlar 1988'den beri değişmeyen bu limitin yenilenmesini talep etmektedir.