Yapay zekâ devlerine yasa dışı kartel suçlaması
Yapay zekâ sektörünün en büyük dört oyuncusu olan Anthropic, OpenAI, SpaceXAI ve Google, teknoloji geliştirme hızını koordineli biçimde yavaşlatmak amacıyla yasa dışı bir anlaşma yaptıkları gerekçesiyle mahkemelik oldu. ABD Kaliforniya Kuzey Bölge Mahkemesinde açılan toplu davada, söz konusu teknoloji devlerinin rekabeti kısıtlayarak federal tröst yasalarını ihlal ettiği açıklandı. Dava dilekçesinde, şirketlerin Sherman Antitröst Yasası’nın birinci maddesine aykırı hareket ettiği savunuldu.
Dava, OpenAI’ın ChatGPT, Anthropic’in Claude, SpaceXAI’ın Grok ve Google’ın Gemini hizmetlerine ücret ödeyen dört bireysel abone tarafından tüm ABD’deki aboneleri kapsayacak şekilde açıldı. Davacılar, rekabet ortamında daha hızlı gelişmesi gereken yapay zekâ ürünleri için aynı abonelik ücretlerini ödemeye devam ettiklerini ve ürünlerin gelişim hızının suni biçimde düşürülmesi nedeniyle zarara uğradıklarını belirtti.
Yavaşlatma çağrısı ve CEO’ların ortak tutumu
Dava dosyasında yer alan bilgilere göre koordinasyon süreci, Anthropic İcra Kurulu Başkanı Dario Amodei’nin yayımladığı bir makale ile başladı. Amodei, kontrolden çıkabilecek yapay zekâ ajanlarının internet ağlarını ele geçirme riski bulunduğunu belirterek sektör genelinde gelişim hızının yavaşlatılması gerektiğini duyurdu. Teknolojinin daha temkinli ilerlemesi amacıyla üç maddelik bir plan sunan Amodei, yapay zekâ güvenliği için ortak hareket edilmesini teklif etti.
Bu makalenin kamuoyuna duyurulduğu gün OpenAI yöneticisi Sam Altman, SpaceXAI kurucusu Elon Musk ve Google DeepMind yöneticisi Demis Hassabis, Amodei’nin önerilerine katıldıklarını açıklayan beyanlarda bulundu. Davacı tarafın avukatları, piyasada doğrudan rakip olan bu yöneticilerin aynı gün içinde benzer tutum sergilemesini açık bir kartel anlaşması olarak nitelendirdi. Davacıların başavukatı Nick Rowley, yapay zekâ güvenlik protokollerinin dev teknoloji şirketlerinin kendi aralarında yapacağı özel anlaşmalara bırakılamayacağını vurguladı.
Tüketici zararı ve antitröst kanunları
Dava dilekçesinde, rekabet hukuku kurallarının rakiplerin kendi aralarında toplanıp rekabetin ‘çok tehlikeli’ olduğuna karar vermelerine izin vermediği vurgulandı. Şirketlerin tek başlarına yavaşlama kararı almaları durumunda pazar payı, müşteri ve yetenek kaybı yaşayacakları, bu nedenle risk almamak adına ortak bir yavaşlatma karteli kurdukları iddia edildi. Davacılar mahkemeden, şirketlerin tröst yasalarını ihlal ettiğinin karara bağlanmasını ve bu koordinasyonun durdurulması yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesini talep etti.
Anthropic CEO’su Amodei, yavaşlama teklifinde antitröst engellerinin farkında olduğunu belirterek ABD hükümetinin şirketler arası görüşmelere ortam hazırlamasını veya sınırlı bir antitröst muafiyeti tanımasını önermişti. OpenAI yöneticisi Sam Altman ise tutarlı güvenlik standartları belirleyen bir federal çerçeveyi desteklediklerini, ancak güvenlik çalışmaları başlatmak için antitröst muafiyetine ya da yeni yasalara ihtiyaç duymadıklarını bildirdi. Davalı şirketler dava süreci hakkında henüz resmi bir yorum yapmadı.
Siyasi tepkiler ve rekabet muafiyeti tartışması
Yapay zekâ teknolojilerinin hızı ve denetimi ABD siyasetinde de ciddi tartışmalara neden oluyor. ABD Başkanı Donald Trump, yapay zekâ şirketlerinin gelişim hızını sınırlama çağrılarını reddetti. Teknolojik kısıtlamaların Amerikan şirketlerini iflasa sürükleyeceğini savunan Trump, ABD’nin yapay zekâ alanında Çin ile yürüttüğü küresel rekabette önde olması gerektiğini belirtti. Trump ayrıca yapay zekâ odaklı yeni bir görev gücü kuracağını duyurdu.
Kongre kanadında ise dev teknoloji şirketlerine muafiyet tanınmasına yönelik sert itirazlar yükseliyor. Senatör Josh Hawley, dünyanın en güçlü şirketlerine rekabet yasalarından muafiyet tanınmasını kabul etmeyeceğini açıklayarak bu tür muafiyetlerin pazardaki rekabeti tamamen yok edeceğini belirtti. Davacılar da mahkemeye sundukları dosyada hükümetin veya Kongre’nin yasal düzenleme yapmasına karşı olmadıklarını, ancak şirketlerin kendi aralarında gizli ya da açık antitröst ihlali yapmalarına izin verilemeyeceğini vurguladı.
Sıkça Sorulanlar
Yapay zekâ şirketlerine neden dava açıldı?
Dava, Anthropic, OpenAI, SpaceXAI ve Google'ın yapay zekâ geliştirme hızını yavaşlatmak için ortak hareket ederek tröst yasalarını ihlal ettiği iddiasıyla açıldı.
Davacılar şirketlerden ne talep ediyor?
Ücretli aboneleri temsil eden davacılar, pazar rekabetinin korunmasını, yasa dışı yavaşlatma anlaşmasının durdurulmasını ve tröst yasalarının ihlal edildiğinin tespit edilmesini talep ediyor.
Yavaşlatma tartışması nasıl başladı?
Tartışma, Anthropic CEO'su Dario Amodei'nin yapay zekâ güvenliği için yavaşlama çağrısı yaptığı makalesine rakip şirket yöneticilerinin aynı gün kamuoyu önünde destek vermesiyle başladı.
ABD'li yetkililerin konuyla ilgili tutumu nedir?
ABD Başkanı Donald Trump kısıtlama çağrılarını reddederken, Senatör Josh Hawley teknoloji devlerine antitröst muafiyeti tanınmasına kesinlikle karşı olduğunu bildirdi.