İran, ABD yanıtında belirsizlikler olduğunu söyledi
İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması için Tahran’ın sunduğu yedi koşula Washington’ın verdiği yanıtı yeterli bulmadıklarını açıkladı. Rızai’ye göre ABD, koşulların bir bölümünü kabul etti; ancak kalan maddelere ilişkin belirsizlikler giderilmedi.
Rızai, İran’ın tüm koşullar karşılanmadan Hürmüz Boğazı’nı ABD’ye açmayacağını ve yeni bir müzakereye başlamayacağını söyledi. İranlı yetkili, Tahran’ın önceki diplomatik tutuma dönmeyeceğini de belirtti.
İran, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu döneminde sunduğu teklifte, koşulların karşılanması hâlinde Hürmüz Boğazı’ndaki normal deniz geçişinin sekiz gün içinde yeniden başlayabileceğini bildirmişti. ABD’nin teklife daha sonra Katar’ın da aralarında bulunduğu arabulucular üzerinden yanıt verdiği aktarıldı.
Yedi koşulun hangi talepleri içerdiği açıklandı
Tahran’ın yedi koşulunun tamamı kamuoyuyla ayrıntılı biçimde paylaşılmadı. Açıklanan talepler arasında savaşın tüm cephelerde sona erdirilmesi, İran limanlarına yönelik deniz ablukasının kaldırılması ve İran’ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması bulunuyor.
İran yönetimi, Hürmüz Boğazı’ndaki geçiş meselesini yalnızca ticari gemilerin hareketi olarak değerlendirmiyor. Tahran, boğazdaki seyrüseferin savaşın sona ermesi, deniz güvenliği ve ekonomik yaptırımlarla ilgili başlıklarla birlikte ele alınmasını istiyor.
Rızai, ABD’nin yanıtında bazı maddelerin kabul edilmesini yeterli görmediklerini vurguladı. İranlı yetkili, Washington’ın belirsiz kalan taleplere açık yanıt vermesi gerektiğini söyledi. ABD yönetiminden İran’ın açıklamasına ilişkin ayrıntılı ve doğrudan bir kamuoyu yanıtı gelmedi.
Boğazda tanker ve deniz güvenliği gerilimi sürüyor
Hürmüz Boğazı’ndaki güvenlik tartışması, İran’ın tanker trafiğine ilişkin yeni açıklamalarıyla da devam ediyor. İran Devrim Muhafızları Ordusu, yaklaşık 2 milyon varil petrol taşıma kapasitesine sahip bir süpertankerin seyir sistemleri kapalı hâlde geçmeye çalışırken deniz mayınına çarptığını ileri sürdü.
İran tarafı, patlamanın tankerin makine dairesinde meydana geldiğini bildirdi. Açıklamada, söz konusu geminin kısa süre içinde mayına çarptığı öne sürülen üçüncü petrol tankeri olduğu belirtildi. Tankerin kimliği, bayrağı ve uyruğu hakkında bilgi paylaşılmadı.
İran, seyir sistemlerini kapatarak boğazdan geçen gemileri “düşman gemi” olarak sınıflandırabileceği uyarısını yineledi. Tahran, 8 Temmuz’da yeniden başlayan ABD saldırılarının ardından 12 Temmuz’da Hürmüz Boğazı’nı tekrar kapattığını duyurmuş; belirlediği rota dışından veya izinsiz geçmeye çalışan gemileri hedef alabileceğini açıklamıştı.
Tarafların Hürmüz üzerindeki kontrol iddiaları ayrışıyor
Donald Trump, Hürmüz Boğazı’nın açık olduğunu ve ABD Donanması’nın kontrolünde bulunduğunu savunmuştu. Rızai ise boğaz üzerindeki kontrolün İran’da olduğunu öne sürdü ve savaş öncesine kıyasla deniz trafiğinin çok düşük seviyede kaldığını söyledi.
Rızai ayrıca ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı Komutanı Brad Cooper’ın Birleşik Arap Emirlikleri ordusunu kullanarak petrol transferi operasyonları yürüttüğünü iddia etti. İranlı yetkili, İran güçlerinin bu faaliyetlere katıldığı öne sürülen küçük tekneleri hedef aldığını da söyledi. Söz konusu iddialar bağımsız kaynaklarca doğrulanmadı.
İranlı yetkili, ABD’nin yeni bir saldırı düzenlemesi hâlinde Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki kablolar, veri merkezleri ve yapay zekâ tesisleri gibi ABD bağlantılı altyapıların hedef alınabileceği uyarısında bulundu. Rızai, bu unsurların henüz İran’ın hedef listesine eklenmediğini belirtti.
Hürmüz Boğazı enerji sevkiyatı için neden önemli
Hürmüz Boğazı, dünya petrolü ve sıvılaştırılmış doğal gaz ticaretinin önemli geçiş güzergâhlarından biri olarak görülüyor. Boğazdaki geçiş kısıtlamaları, Körfez ülkelerinden yapılan enerji sevkiyatını, deniz sigortası maliyetlerini ve küresel petrol fiyatlarını etkileyebiliyor.
ABD ile İran arasındaki koşul görüşmelerinin sonucu, boğazdaki ticari geçişlerin kapsamını doğrudan belirleyecek. Tahran, koşulların tümü karşılanmadıkça geçiş düzeninde değişiklik yapmayacağı görüşünü korurken, Washington’ın eksik görülen maddelere yeni yanıt verip vermeyeceği izleniyor.
Sıkça Sorulanlar
İran, Hürmüz Boğazı'nın açılması için ABD'den ne istiyor?
İran, savaşın tüm cephelerde sona ermesi, deniz ablukasının kaldırılması ve dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması gibi talepler içeren yedi koşulun tamamının karşılanmasını istiyor.
ABD, İran'ın Hürmüz Boğazı teklifini kabul etti mi?
İranlı yetkililere göre ABD, yedi koşulun bazılarını kabul etti. İran yönetimi, diğer maddelerdeki belirsizlikler nedeniyle yanıtı yeterli görmediğini açıkladı.
Hürmüz Boğazı'nda tankerlerle ilgili ne yaşandı?
İran Devrim Muhafızları Ordusu, seyir sistemi kapalı bir süpertankerin deniz mayınına çarptığını ve makine dairesinde patlama meydana geldiğini ileri sürdü. Geminin kimliği ve bayrağı açıklanmadı.
Hürmüz Boğazı neden küresel ekonomi için önemli?
Hürmüz Boğazı, Körfez ülkelerinden dünya pazarlarına taşınan petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazın önemli geçiş noktalarından biridir. Boğazdaki güvenlik ve geçiş kısıtlamaları, enerji arzını ve petrol fiyatlarını etkileyebilir.