İran, ABD’den yedi şart için yanıt bekliyor
İran yönetimi, ABD ile aktif müzakere yürütülmediğini ve Washington’un iletilen taleplere henüz resmi, açık bir yanıt vermediğini bildirdi. İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması için ABD’nin Tahran’ın sıraladığı yedi şartın tamamını uygulaması gerektiğini söyledi.
Kalibaf, tarafların bazı konularda arabulucular aracılığıyla iki veya üç kez mesaj alışverişinde bulunduğunu, İran’ın nihai yanıtını ABD’ye gönderdiğini anlattı. Kalibaf’a göre anlaşmanın önündeki başlıca engeller, İran’ın ABD’ye duyduğu güvensizlik ve Washington’un talepleri.
İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai de Tahran ile Washington arasında herhangi bir görüşmenin sürmediğini savundu. Rızai, ABD’nin müzakerelerin devam ettiği yönündeki açıklamalarını ekonomik baskıyı azaltma ve petrol fiyatlarını düşürme çabası olarak niteledi.
Trump saldırı ihtimalini düşük gördü
ABD Başkanı Donald Trump, İran’la nükleer program ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması üzerine görüşmelerde ilerleme sağlanması hâlinde ABD’nin yeni saldırı düzenleme ihtimalinin çok düşük olduğunu söyledi. Trump, olası bir anlaşmanın niteliğinin belirleyici olacağını, güçlü bir mutabakata varılması durumunda yeni askeri adımlara gerek kalmayabileceğini belirtti.
Trump, ABD’nin İran’daki olası altyapı hedeflerine ilişkin hazırlık yaptığını da açıkladı. ABD Başkanı, listede bir saat içinde yıkılabileceğini söylediği 38 köprünün bulunduğunu dile getirdi. Trump’ın açıklaması, diplomasi ihtimalini öne çıkarırken askeri seçeneğin de masadan kalkmadığını gösterdi.
Trump, İran ekonomisinin zor durumda olduğunu savundu ve yeni bir saldırı emri verilmesi hâlinde ABD güçlerinin hazır olduğunu söyledi. ABD Başkanı ayrıca İran’ın hava savunmasının etkisiz hâle getirildiğini, füze kapasitesinin yüzde 10’unun ve insansız hava aracı kapasitesinin yüzde 15’inin kaldığını öne sürdü. İran yönetiminden bu değerlendirmelere ilişkin doğrulanmış bir yanıt aktarılmadı.
ABD Başkanı’nın görüşmelerde ilerleme bulunduğu yönündeki açıklaması ile İranlı yetkililerin aktif görüşme olmadığı ve ABD yanıtının beklendiği yönündeki açıklamaları, temasların niteliği konusunda farklı anlatımlar ortaya koydu.
İran’ın yedi koşulu Hürmüz geçişini belirliyor
İran’ın ABD’ye ilettiği yedi şart arasında deniz ablukasının kaldırılması, Hürmüz Boğazı’ndan ticari ve petrol gemilerinin güvenli geçişinin garanti edilmesi, tek taraflı yaptırımların kaldırılması, petrol ihracatı için muafiyet tanınması ve dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması yer alıyor. İran ayrıca nükleer maddelerin ülke içinde kalmasını ve savaşın sonlandırılmasını istiyor.
Tahran, Hürmüz Boğazı’nı ABD’nin 8 Temmuz’da saldırılarına yeniden başlamasının ardından 12 Temmuz’da kapattığını açıklamıştı. İran yönetimi, belirlediği güzergâhın dışından ve izinsiz geçiş yapan gemileri hedef alabileceği uyarısında bulunuyor.
İran Devrim Muhafızları, 11 Kasım’da boğazın doğusunda üçüncü bir petrol tankerinin deniz mayınına çarparak patladığını iddia etti. Açıklamada, iki tankerin de sabah saatlerinde geçiş girişimi sırasında kaza yaptığı öne sürüldü. Tanker olaylarının bağımsız doğrulamasına ilişkin bilgi paylaşılmadı.
Washington’da İran politikası için üç çizgi
ABD yönetiminde İran politikasına ilişkin farklı yaklaşımlar bulunduğu öne sürülüyor. Bir grup, dolaylı müzakereler ve arabuluculuk yoluyla anlaşmaya ulaşılmasını savunurken, diğer grup İran’ın nükleer faaliyetlerini durdurmak için yeni ve geniş çaplı askeri harekât istiyor. Üçüncü yaklaşım ise yaptırımlar ile deniz ablukasının sürdürülmesini, askeri operasyonun ise ertelenmesini destekliyor.
Başkan Yardımcısı JD Vance’in son iki haftada İran’la dolaylı temaslarda yer aldığı iddia edildi. Vance’in Katar Başbakanı Muhammed el Sani ve Pakistan Genelkurmay Başkanı Asım Münir’le görüşerek müzakerelerin yeniden başlaması için arabuluculuk yaptığı bildirildi. İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai’ye de müzakere önerisi içeren bir mesaj gönderildiği öne sürüldü.
Savunma Bakanı Pete Hegseth ile bazı askeri yetkililerin ise yeni saldırı seçeneğini savunduğu belirtiliyor. Söz konusu çevrelerin, ocak ayında yeni Kongre göreve başlamadan önce sınırlı bir zaman bulunduğu görüşünü Trump’a ilettiği iddia edildi. ABD’nin bölgedeki askerî varlığı ve deniz unsurları, İran dosyasındaki baskı araçları arasında yer alıyor.
Bölgesel diplomasi ve İsrail seçeneği sürüyor
ABD’nin, Çin’den Tahran üzerindeki etkisini kullanarak çatışmanın sona ermesine katkı vermesini istediği de iddia edildi. İddiaya göre Hazine Bakanı Scott Bessent, Trump’ın desteğiyle Pekin’e başvurdu; Çin yönetimi de mesajı İran’a iletti. Trump’ın Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’le planlanan görüşmesinde İran dosyasının gündeme gelmesi bekleniyor.
Çin’in Orta Doğu Özel Temsilcisi Cay Cün’ün İran, Umman ve Suudi Arabistan’a ziyaretler yapabileceği bildirildi. Katar’ın arabuluculuk girişimi, Çin’in diplomatik teması ve bölge ülkelerinin görüşmeleri, Washington ile Tahran arasındaki anlaşmazlık için çok kanallı bir diplomasi trafiği oluşturdu.
İsrail’in İran’a yönelik seçim öncesi bir operasyon planladığı ve ABD’nin girişimi engellediği de öne sürüldü. İsrail Başbakanlık Ofisi iddiayı yalanladı. İsrail Genelkurmay Başkanı Eyal Zamir’in de olası saldırıya karşı çıktığı iddia edildi.
İran yönetimi, mevcut belirsizlik hâlini sürdürmeyeceğini ve kalıcı caydırıcılık hedeflediğini bildiriyor. Yeni saldırı olasılığı ile Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinin geleceği; İran’ın yedi şartı, ABD’nin vereceği yanıt, nükleer denetim ve yaptırımlar konusunda uzlaşı sağlanıp sağlanamayacağına bağlı olacak.
Sıkça Sorulanlar
İran'ın ABD'den beklediği yedi şart nedir?
İran; deniz ablukasının kaldırılması, Hürmüz Boğazı'nda güvenli geçiş, yaptırımların kaldırılması, petrol ihracatı muafiyeti, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması, nükleer maddelerin ülkede kalması ve savaşın sonlandırılmasını istiyor.
İran ile ABD arasında aktif müzakere var mı?
İranlı yetkililer, Tahran ile Washington arasında aktif müzakere yürütülmediğini ve ABD'nin İran'ın ilettiği mesaja resmi yanıt vermediğini söylüyor. ABD tarafı ise görüşmelerde ilerleme ihtimalinden söz ediyor.
Hürmüz Boğazı ne zaman açılabilir?
İran yönetimine göre Hürmüz Boğazı, ABD'nin Tahran tarafından iletilen yedi şartın tamamını kabul edip uygulaması hâlinde yeniden açılabilir.
Donald Trump İran'a yeni saldırı hakkında ne söyledi?
Donald Trump, İran'ın nükleer programı ve Hürmüz Boğazı konusunda görüşmelerde ilerleme sağlanırsa ABD'nin yeni saldırı düzenleme ihtimalinin çok düşük olacağını söyledi. Trump, askeri seçeneğin tamamen dışlanmadığını da belirtti.
