Havacılık sektörü, karbon salımını azaltma hedefleri doğrultusunda son bir yılda hibrit-elektrikli itki sistemlerinde somut adımlar atmaya başladı. Laboratuvar aşamasından test uçuşlarına geçen projelerin sayısı artarken, bölgesel yolcu uçaklarından askeri insansız hava araçlarına kadar geniş bir yelpazede geliştirme çalışmaları hız kazandı.
Son yıllarda havacılıkta hidrojen teknolojilerine ilgi artmaya başladı. Bu teknolojiler içerisinde hidrojen yakıt pilleri ayrı bir öneme sahip olup yakıt pili kullanılan projelerin sayısında önemli artış var. Hidrojen yakıtlı uçakların 2030’larda sektöre girmesi beklenirken diğer tarafta hidrojenli hava taksiler, uçan arabalar ve özel jetlerde daha hızlı gelişim söz konusu ve yakın zamanda uçmaları planlanıyor.
Bende bu hafta sizler için gökyüzüne en yakın hibrit uçak projelerini ve gelinen aşamaları araştırdım. İşte yakın zamanda gökyüzüyle buluşması planlanan somut projeler:
RTX’in Bölgesel Uçak Hamlesi
Pratt&Whitney Canada ve Collins Aerospace’in ortak yürüttüğü RTX Hibrit-Elektrikli Uçuş Demonstratörü, sektördeki en teknik açıdan iddialı sertifikasyona uygun mimarilerinden biri olarak öne çıkıyor. Proje, geleneksel bir termal motoru, Collins Aerospace imzalı 1 megavatlık bir elektrik motoruyla ve İsviçreli girişim H55’in ürettiği 200 kilovat-saatlik batarya sistemiyle birleştiriyor. Sistem, bir De Havilland Canada Dash 8-100 bölgesel turboprop uçağına entegre edilecek ve mevcut en gelişmiş bölgesel uçaklara kıyasla yakıt verimliliğinde yüzde 30’a varan iyileşme hedefleniyor. Pratt&Whitney’in demonstratör program yöneticisi David Venditti, iki şirketin uzmanlığını bir araya getiren bu ortaklığın dünyada eşi benzeri olmadığını vurguluyor. Proje geçtiğimiz aylarda önemli bir eşiği geçerek itki sistemini ve bataryaları ilk kez tam güçte çalıştırmayı başardı.
Bunlara da Göz Atabilirsiniz
Airbus, A320’nin Halefi İçin Geri Sayımı Başlattı
DHMİ, Yapay Zeka Destekli İHA Operasyonlarında Yeni Dönemi Başlatıyor
THY ile İTÜ’den Sürdürülebilir Havacılık İçin Stratejik İş Birliği
DARPA’nın İnsansız Hibrit Uçağı Gökyüzünde
Savunma tarafında ise ABD’nin DARPA kurumu, Northrop Grumman ve Hava Kuvvetleri Araştırma Laboratuvarı işbirliğiyle geliştirilen XRQ-73’ü Nisan 2026’da Edwards Hava Kuvvetleri Üssü’nde uçurdu. SHEPARD programı kapsamında geliştirilen bu insansız araç, seri hibrit mimari kullanıyor: yakıt yakan bir türbin ile pervaneler arasında mekanik bağlantı bulunmuyor. Bu sayede türbin sabit ve verimli bir devirde çalışırken motorlar anlık itki talebine hızla yanıt verebiliyor. SHEPARD program yöneticisi Yarbay Clark McGehee, bu uçuşun tek seferlik bir başarı olmadığını, yeni görev sistemlerinin önünü açan bir mimariyi kanıtladığını belirtti.
Kanada’dan Yeni Bir Oyuncu: EVIO 810
Montreal merkezli EVIO, sekiz yıllık mühendislik çalışmasının ardından 76–88 koltuklu EVIO 810 adlı sıfırdan tasarlanmış hibrit-elektrikli bölgesel uçağını duyurdu. Proje, Boeing ve Boeing Canada’dan teknik destek ve yatırım alırken “güçlü hibrit-elektrikli” itki sistemi için için RTX’in Pratt&Whitney Canada birimiyle işbirliği yapılıyor. Şirket kurucularından Derman’a göre EVIO 810’un geliştirme, sertifikasyon ve üretime alınma maliyeti yaklaşık 2,5 milyar dolar olarak öngörülüyor; projenin hizmete girmesiyle birlikte yaklaşık 1900 doğrudan istihdam yaratılması bekleniyor.
Avrupa’nın Cevabı: HERACLES ve Ortak Projeler
Avrupa’da ise Clean Aviation Programı çatısı altında yürütülen PHARES, DEMETRA, OSYRYS ve HEACLES projeleri, 2035 yılına kadar hibrit-elektrikli bir bölgesel yolcu uçağını hizmete sokmayı hedefliyor. Airbus ve Leonardo’nun ortak girişimi olan ATR’nin öncülük ettiği HERACLES projesinin teknik koordinatörü Alessandro Sgueglia, son on yılda elektrik motorları, güç elektroniği, termal yönetim ve batarya sistemlerinde yaşanan atılımların artık hibrit itkiyi bölgesel bir uçak platformuna entegre etmeyi mümkün kıldığını söylüyor. Test platformu olarak seçilen ATR 72-600’de itki sistemi Pratt&Whitney Canada, elektrik motoru Collins Aerospace ve pervane Ratier Figeac tarafından geliştiriliyor. Pratt&Whitney Canada’dan PHARES proje koordinatörü Anne Saint-Roch ise mevcut bataryaların düşük enerji yoğunluğu nedeniyle tam elektrikli çözümlerin yalnızca küçük ve kısa menzilli uçaklarda uygulanabilir olduğunu, bölgesel bir uçağı yalnızca bataryayla güçlendirmenin yolcu ya da karga için yeterli bırakmayacağını belirtiyor. Hedef, 2020 yılının bölgesel uçak standardına kıyasla yüzde 30 emisyon azaltımı; bunun yüzde 20’si itki sisteminden, kalan yüzde 10’u ise yeni gövde ve kanat tasarımlarından gelecek.
Vertical Aerospace Prototipini İkiye Katladı
İngiliz şirket Vertical Aerospace, Haziran 2026’da tam ölçekli yeni bir prototipiyle pilotlu ilk uçuşunu gerçekleştirdi. Şirket CEO’su Stuart Simpson, filoyu genişletmenin gerçek koşullarda daha hızlı öğrenmeyi ve sertifikasyona giden yolda riski azaltmayı sağladığını söylüyor. Öncelikle tam elektirli konfigürasyonda itiş, kanat taşımalı, ve geçiş uçuşu dahil tüm test aşamalarını tamamlayacak olan uçak, ardından hibrit-elektrikli test için yeniden yapılandırılacak. Bu varyantın savunma, lojistik ve geniş ticari uygulamalarda daha fazla menzil ve yük kapasitesi sunması bekleniyor.
Tabloda Ne Görünüyor?
Piyasa araştırmalarına göre küresel hibrit-elektrikli uçak pazarının 2026’da 17,39 milyar dolar seviyesinden 2033’e kadar 56,73 milyar dolara ulaşması, yıllık ortalama yüzde 18,4 büyümeyle genişlemesi öngörülüyor. NASA ile GE Aerospace’in ortaklaşa yürüttüğü HyTEC projesi de benzer bir çizgide, geleneksel jet motoruna elektrik motoru ve jeneratör ekleyerek başlangıçta yüzde 5-10 yakıt tasarrufu hedefliyor. Tüm projelerin ortak paydası, tam elektrikli uçuşun bugünkü batarya teknolojisiyle sınırlı kaldığı gerçeği; 2030’lu yıllarda bölgesel hatlarda geleneksel itkiye rakip bir alternatif sunabilmesi için hibrit mimarilerin kritik bir rol üstlenmesi bekleniyor.