Fon soruşturmasında denetim ve tasfiye tablosu
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, fon soruşturmasına ilişkin idari ve adli çalışmaların sürdüğünü bildirdi. Yılmaz, Devlet Denetleme Kurulunun yaklaşık 15 denetmen ve müfettişle ilgili kurumlarda saha çalışmasına başladığını söyledi. İncelemenin, kurumların uygulamalarındaki eksikleri ve karar alıcıların sorumluluklarını belirlemeyi hedeflediğini aktardı.
Yılmaz’ın verdiği bilgiye göre tedbir kapsamındaki yedi şirketin altında 131 fon bulunuyor. Söz konusu fonlar, toplam fon sayısının yüzde 4,6’sını ve toplam fon portföyünün yüzde 7,7’sini oluşturuyor. Fonlardan etkilenen yatırımcı sayısının 455 bini aştığı belirtildi.
Sermaye Piyasası Kurulunun yayımladığı Fon Rehberi sonrasında şeffaflık ve piyasa denetimi için yeni kurallar getirildi. Yılmaz, sorunlu fonlara yönelik tasfiye kararlarının, fon piyasasındaki riskin diğer fonlara yayılmasını önlemek için alındığını söyledi. Adli makamların da piyasa bozucu faaliyet, hukuka aykırı işlem ve haksız kazanç iddiaları hakkında soruşturmalarını sürdürdüğünü belirtti. Yılmaz, birçok kişi hakkında gözaltı, tutuklama, ifade alma, mal varlığı tedbiri ve yurt dışına çıkış yasağı işlemlerinin bulunduğunu da aktardı.
Üç şirketin tasfiyesiyle 46 bin kişi sürece girdi
Yılmaz, A1 Capital, Bulls ve Pardus’un olağan tasfiye koşullarını kabul ettiğini ve üç şirkete ilişkin tasfiye işlemlerinin tamamlandığını açıkladı. 8 Ekim itibarıyla yaklaşık 44 bin yatırımcıya ödeme yapıldığını, kapalı fonlardaki 2 bini aşkın yatırımcıyla birlikte yaklaşık 46 bin kişinin olağan tasfiye sürecine girdiğini bildirdi. 17 fon tasfiye tablosundan çıktı. Kapalı fonların tasfiyesi ise ilgili fonların kendi özelliklerine göre devam edecek.
Yedi şirketten dört şirketin işlemleri sürüyor. En büyük fon olarak anılan Tera’nın yanı sıra Pusula, Hedef ve Atlas için çalışmalar yürütülüyor. Atlas ile şirket sahipleri arasındaki olağan tasfiye görüşmelerinin devam ettiği, Atlas’ın da anlaşmaya katılması halinde yaklaşık 58 bin yatırımcıyı ilgilendiren dosyada olağan tasfiye uygulanabileceği aktarıldı.
Yılmaz, olağan tasfiyelerde yatırımcı ödemelerinin fonların kendi kaynaklarından yapıldığını vurguladı. Fon piyasalarında bankacılık sistemindeki mevduat güvencesine benzer bir devlet garantisi bulunmadığını hatırlattı. Serbest fonlara yatırım yapan kişilerin, profesyonel veya nitelikli yatırımcı sözleşmeleri kapsamında kazanç ve zarar riskini kabul ederek işlem yaptığına işaret etti.
Kanun teklifi küçük yatırımcıyı önceleyecek
TBMM’ye sunulan olağanüstü tasfiye düzenlemesi, özellikle küçük yatırımcının ana parasına daha hızlı erişmesini amaçlıyor. Yılmaz’ın anlattığı teklife göre ödeme hesabında “net yatırım tutarı” esas alınacak. Yatırımcının fondan daha önce çektiği kâr ve ana para tutarları hesaplamada dikkate alınacak.
Örneğin yatırımcının bir milyon lira yatırıp daha sonra iki milyon lira kâr çekmesi halinde, hesapta kalan bir milyon lira için olağanüstü ödeme yapılmayacak. Yılmaz, ana parasını daha önce geri alanlar ile hukuka aykırı işlemlerden gelir elde ettiği belirlenen kişilerin düzenlemeden yararlanamayacağını söyledi.
Teklifin yasalaşması halinde, küçük yatırımcılar ve para piyasası fonları öncelikli olmak üzere net yatırım tutarı bir milyon liraya kadar olan yatırımcılara ara ödeme yapılması öngörülüyor. Bir milyon liranın üzerinde alacağı bulunan yatırımcıların da ilk aşamada bu sınıra kadar ödeme alması planlanıyor. Nihai tasfiye sonunda yatırımcıların hak ve yükümlülükleri yeniden hesaplanacak; yapılan ara ödemeler mahsuplaştırılacak. Yılmaz, düzenlemenin yürürlüğe girmesiyle tasfiye kapsamındaki yatırımcı sayısının 100 binin altına inebileceğini belirtti.
Kanun teklifinin çarşamba günü Meclis komisyonunda ele alınması, ardından Genel Kurulda görüşülmesi bekleniyor. Yılmaz, Merkezi Kayıt Kuruluşu, Takasbank, Ziraat Bankası ve İş Bankası dahil ilgili kurumların teknik hazırlıklarını tamamladığını, düzenlemenin ekim ayında yasalaşması halinde ara ödemelerin aynı ay içinde başlayabileceğini söyledi.
Ödemeler kamu bütçesinden karşılanmayacak
Yılmaz, olağan ve olağanüstü tasfiye yöntemlerinde kamu kaynağı kullanılmayacağını tekrar vurguladı. Ödemeler için üç temel kaynak öngörülüyor: Fonlarda kalan ve paraya çevrilebilecek varlıklar, gönüllü iadeler ile soruşturma kapsamında tedbir konulan şirket ve kişilerin mal varlıklarından elde edilecek gelirler.
Her fonun hukuki yapısı farklı olduğu için 131 fonun her biri adına ayrı hesap açıldı. Ayrıca fon bazında ilişkilendirilemeyen gelirlerin dağıtımında kullanılmak üzere genel hesap oluşturuldu. Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna verilecek yetkilerle, tedbir altındaki varlıkların daha hızlı nakde çevrilmesi planlanıyor.
Yılmaz, bazı fonlarda bir milyon liraya kadar ara ödeme için yeterli kaynağın oluşmaması ihtimalinin değerlendirildiğini söyledi. Böyle bir durumda geri alınan kaynakların ilgili fonlara aktarılması veya mevcut tutarın en düşük alacaklıdan başlanarak dağıtılması seçenekleri üzerinde durulacak. Uygulamanın ayrıntıları, kanun teklifinin Meclis’ten geçmesinin ardından netleşecek.
Yılmaz, para iadesinin hukuki sorumluluğu ortadan kaldırmayacağını söyledi. Hukuka aykırı işlem, piyasa bozucu faaliyet veya haksız kazanç iddiası bulunan kişiler hakkındaki adli ve idari incelemeler, ödeme gerçekleşse bile devam edecek.
Sermaye piyasalarında güven hedefi öne çıktı
Cevdet Yılmaz, soruşturmanın yatırımcılar ile piyasa bozucu faaliyet yürüttüğü iddia edilen kişiler arasında ayrım gözetilerek yürütülmesi gerektiğini söyledi. Sermaye piyasalarının şirketlerin finansmana erişimi, üretim ve kalkınma için önemli olduğunu belirten Yılmaz, tasfiye adımlarının borsayı olumsuz etkilememesi için koordineli hareket edildiğini aktardı.
Yılmaz, borsadaki tüm hareketlerin fon piyasasındaki gelişmelerle açıklanamayacağını, küresel faiz oranları ve güvenlik riskleri gibi unsurların da yatırımcı davranışını etkilediğini belirtti. Fon Koordinasyon Kurulunun, tasfiye işlemlerinin borsa üzerinde olumsuz etki oluşturmadan yürütülmesi yönünde kurumlara rehberlik ettiğini söyledi.
Fon Rehberi ve ek denetimlerin, sorunlu fonların sistemden çıkarılmasının ardından piyasa güvenini güçlendirmesi hedefleniyor. Yılmaz, denetim raporlarının hem sorumlulukların belirlenmesine hem de gerekiyorsa yeni yapısal tedbirlerin alınmasına temel oluşturacağını bildirdi.
Sıkça Sorulanlar
Fon soruşturmasında kaç fon ve şirket hakkında tedbir uygulanıyor?
Fon soruşturmasında yedi şirketin altında bulunan 131 fon hakkında tedbir ve tasfiye işlemleri yürütülüyor. Söz konusu fonlarda 455 binden fazla yatırımcının bulunduğu bildirildi.
Fon yatırımcılarına ara ödeme ne zaman yapılacak?
Ara ödemeler, TBMM'ye sunulan olağanüstü tasfiye teklifinin yasalaşmasına bağlı olacak. Düzenlemenin ekim ayında yürürlüğe girmesi halinde ödemelerin aynı ay başlaması planlanıyor.
Fon yatırımcılarına yapılacak ödeme neye göre hesaplanacak?
Olağanüstü tasfiye ödemelerinde net yatırım tutarı, başka bir ifadeyle yatırımcının geri almadığı ana para esas alınacak. Daha önce ana parasını alanlar ve hukuka aykırı işlemlerden gelir elde ettiği belirlenen kişiler uygulamadan yararlanamayacak.
Fon tasfiyesinde kamu kaynağı kullanılacak mı?
Olağan ve olağanüstü tasfiye işlemlerinde kamu bütçesinden kaynak kullanılmayacak. Ödemelerin fon varlıkları, gönüllü iadeler ve tedbir altındaki mal varlıklarının satışından gelecek gelirlerle finanse edilmesi öngörülüyor.
Fon soruşturmasında Devlet Denetleme Kurulu ne yapıyor?
Devlet Denetleme Kurulu, yaklaşık 15 denetmen ve müfettişle ilgili kurumlarda saha incelemesi yürütüyor. İnceleme, idari eksikleri ve karar alıcıların sorumluluklarını belirlemeyi amaçlıyor.